Vogelfotografie: 10 redenen om een foto niet mooi te vinden

Recentelijk heb ik een aantal keer in een vogelhut gezeten om vogels op zo mooi mogelijke wijze vast te kunnen leggen. Het grote voordeel van een hut is dat de omstandigheden optimaal zijn voor het maken van mooie foto's: aantrekkelijke soorten, laag standpunt en vogels komen op slechts een paar meter afstand. Toch lukken zeker niet alle foto's die in een dergelijke hut gemaakt worden. De kleine vogels zijn extreem beweeglijk waardoor de pose vaak niet mooi of interessant is. Door veel foto's te maken is dit deels op te lossen. Door te werken met een telelens is de scherptediepte heel beperkt, wat gecombineerd met de beweeglijkheid veel foto's doet mislukken. In dit artikel bespreek ik een aantal foto's die ik allemaal in dezelfde hut heb gemaakt op 1 dag en waarom deze niet goed genoeg zijn. En dat afgezien van belichting en compositie.

Ter illustratie: na een bezoek aan een vogelhut had ik laatst 1500 opnames gemaakt. Dit artikel geeft aan wat ik gebruik om een vrij snelle selectie te maken uit deze berg.

Alle foto's zijn gemaakt met een Nikon D600 met 300 mm f/2.8-objectief vanaf statief, soms met een teleconverter.

1. Bewegingsonscherpte

Er zijn verschillende soorten onscherpte, dit is bewegingsonscherpte veroorzaakt doordat de Appelvink snel bewoog.

2. Niet de juiste instellingen gebruikt

Dit is een ander typisch voorbeeld. Net op het moment dat je een foto wil maken van de Appelvink die mooi op dat takje zit, vliegt hij weg. Die foto mislukt vaak omdat de sluitertijd te lang is. In het voorbeeld hierboven is 1/320e seconde gebruikt (bij f/2.8, iso 200) en dat had zeker 1/1000e moeten zijn. Door de ISO naar 800 te verhogen had dat gekund. Het punt is dat hier bewust over nagedacht moet worden: wat wil je vastleggen en welke instellingen passen daar bij?

3. De vogel staat er niet helemaal op

Deze foto is ook nog bewogen (ik was de Gaai drinkend aan het fotograferen toen deze opvloog), maar het gaat er hier om dat de vleugelpunt ontbreekt op de foto.

4. Aangeboden voer zichtbaar

De Appelvink is een prachtige verschijning en hier zat hij extreem dichtbij met ook nog een rustige achtergrond. Helaas knaagde hij net wat lokvoer weg. Dit ziet er niet uit!

Hier hetzelfde probleem. En niet alleen heeft de Gaai een nootje in de snavel, maar er is op het stammetje ook voer zichtbaar. Let hier op.

5. Reflectie niet helemaal zichtbaar.

Dan staat de vogel er zelf helemaal op, maar de reflectie niet, zonde. Soms kan dit gered worden van de prullenbak door dan de reflectie er maar af te snijden. Hier vond ik dat niet de moeite waard omdat de pose niet bijzonder is en de achtergrond erg onrustig. Maar mocht dit nou de enige foto zijn die ik van een bepaalde soort heb, dan is dat de redding.

6. Geen mooi standpunt

Deze foto is van onderaf genomen en dat is duidelijk zichtbaar. Dat gebeurt ook als een fotograaf in het bos gaat rondlopen en foto's gaat maken van de aanwezige vogels op de takken. Het is niet mooi, op ooghoogte is veel aantrekkelijker.
Aan de andere kant is ook een foto van een vogel op de grond, vanuit een hoger standpunt genomen, ook niet fraai.

7. Hard licht

Hard licht zorgt voor scherpe contrasten. Het dynamisch bereik van de camera is niet groot genoeg om hier zowel de donkere als de lichte partijen vast te leggen. Doordat de opname in RAW is gemaakt kan er nog heel veel gered worden, maar het punt is dat het een prettiger beeld oplevert als de contrasten minder sterk zijn. Fotografeer daarom bij voorkeur bij sluierbewolking.
Als de zon echter net die ene dat dat je in zo'n hutje zit volop schijnt dan zul je het ermee moeten doen. Werk dan in ieder geval in RAW en probeer de vogels vast te leggen als ze in de schaduw zitten.

8. Geen ogen zichtbaar

De vogel kijkt hier weg van de camera, de ogen zijn niet zichtbaar. Dat is nagenoeg altijd reden de foto weg te gooien. En dat terwijl het een mooi beestje is op een prima plek met een fraaie achtergrond. Maar zo werkt de foto niet.

9. Er staat iets voor

Een takje blokkeert het zicht op de Boomklever. Deze kan ook weg.  Bovendien is deze ook nog aan het eten, zie punt 4.
In het verlengde van dit punt kan er zich ook iets naast of achter de vogel bevinden. Dan is de vogel wel goed in beeld, maar het plaatje is toch minder aantrekkelijk.

10. Etensresten zichtbaar

Spechten zijn gek op vet. Nadeel hiervan is dat het enorm blijft plakken waardoor ze op alle foto's met vieze snavels staan, duidelijk afkomstig van lokvoer.
Maar deze foto heeft veel sterke punten wat het de moeite waard maakt er wat meer tijd in te steken:

1. Mooi licht. Vogel zit in zacht licht/in de schaduw
2. Ruimte in de kijkrichting. Dit heb ik nog niet behandeld, maar de vogel kijkt naar rechts en daar is in de foto ook ruimte, hij kijkt niet tegen de rand aan. Dat vindt men doorgaans aantrekkelijk.
3. Boterzachte bokeh. Deze komt extra mooi uit omdat daar ook zon opstaat.
4. Aantrekkelijke ondergrond. Een met mos begroeid takje doet het altijd goed.

Bewerken in Photoshop levert dit op:

Ik heb 4 dingen aangepakt:

1. Met het kloonstempel heb ik de snavel schoongemaakt.
2. Het oog heb ik iets lichter gemaakt 
3. De achtergrond heb ik een tikkeltje zachter gemaakt d.m.v. Gaussiaans vervagen (Gaussian Blur)
4. In de achtergrond boven zijn kop zit in het origineel een witte vlek. Deze stoorde mij. M.b.v. Content-aware Opvullen (Fill) dit weggehaald.

Als deze 10 punten voorkomen worden is het nog geen mooie vogelfoto! Compositie en belichting komen ook nog om de hoek kijken. En de scherpte moet op het juiste deel van de vogel liggen, nl. het oog. En dan zijn we er nog niet. Als aan deze zaken voldaan wordt kan het resultaat een saaie foto zijn. Dat was ook niet in de insteek van dit artikel, ik heb hier 10 dingen genoemd die ik als selectiecriteria gebruik. In deze fase sneuvelt doorgaans 75% van de foto's. In de fase erna selecteer ik dan welke beelden ik echt de moeite waard vindt en die ga ik nabewerken.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

CKE 15: Beste foto's Rotterdam

Niveau: beginner

Mijn trouwe volgers hebben de feedback van mijn medecursisten nog tegoed. Wat zijn de 5 beste/meest interessante foto's van 'Rotterdam'?

Hier zijn ze:

Deze multi-culti foto kreeg de voorkeur boven de variant in kleur, met name het knalblauw van de kar waar deze dame tegenaan zit leidde nogal af. Dan zie je maar hoe persoonlijk dat is want zelf vond ik dat juist wel iets toevoegen.

 Mijn enige opname van de Erasmusbrug heeft de selectie gehaald. Technisch is dit een hoogstandje (geschoten met een 24mm tilt&shift lens, zowel tilt als shift perspectiefvertekening gecorrigeerd, op klein diafragma (f/16) waardoor het beeld van voor tot achter scherp is). Zelf vind ik de diagonale lijnen juist sterk, de compositie dus en de hardloopster maakt het af. Had ze nog groter in beeld gestaan dan had ze teveel aandacht getrokken.

 Ook deze opname is zeer technisch (gemaakt met een polarisatiefilter, grijsverloopfilter en grijsfilter) maar het levert een beeld op dat interessant werd gevonden.

Dit overzicht van de Blaakmarkt lijkt een kiekje. Maar door het dak van het station wordt het zonlicht gefilterd waardoor je licht in de schaduwen krijgt. De kubuswoningen op de achtergrond zijn van toegevoegde waarde en het winkelend publiek in dit ene beeld is lekker divers.

Mijn persoonlijke favoriet. Het is een kunstje dat meestal niet werkt, maar hier wel: breng kleur aan in een opname die verder helemaal zwart/wit is. De binnenzijde van station Rotterdam Blaak deed mij direct aan een trappenhuis van M.C. Escher denken en ik heb er een aantal opnamen gemaakt. In kleur vond ik het beeld te druk, in zwart/wit te saai. Door alleen de lampen en de rode trapleuning weer kleur te geven vond ik het interessanter. En de jas van die vrouw op de roltrap natuurlijk. Waarschijnlijk de enige uit de serie die het groot afgedrukt goed zou doen.

En daarmee is de cursus voorbij. Maar ik ga volgend jaar door, ik heb de smaak te pakken, dus: wordt vervolgd!

Tot een volgende keer, bedankt voor het lezen.

Robert van Brug

Fotografieketen

De keten is zo sterk als de zwakste schakel.
Iedereen kent dit spreekwoord. Wellicht realiseert niet iedereen zich dat dit op fotografie ook van toepassing is, er is namelijk een hele keten van zaken die leiden tot een goede óf slechte foto.

1. De voorbereiding
2. Apparatuur
3. Instellingen
4. De opname
5. De selectie
6. Nabewerking
7. Presentatie

Als een van deze onderdelen achterblijft leidt het eindresultaat daar onder. Het moet allemaal kloppen!

De voorbereiding

Hier gaat de meeste tijd in zitten. Onder voorbereiding plaats ik een groot aantal zaken, waaronder:

• Ervaring. Oefening baart kunst. Iemand die al jaren serieus met een bepaalde vorm van fotografie bezig is, zal er steeds beter in worden.
• Verdiep je in het onderwerp. Als het gedrag van een olifant geen geheimen meer heeft, zul je  betere foto's van olifanten kunnen maken. Koop een Lonely Planet Guide van het land van bestemming. Lees er alles over. Speur internet af. Praat met de lokale bevolking.
• Situatie. Een goed voorbereide fotograaf weet dat een bepaald gebouw in de middagzon prachtig belicht wordt en de rest van de dag niet. Of hij zal herkennen dat het gebouw niet mooi belicht is en besluiten wat later op de dag terug te komen. Ook zal bekend zijn dat Velduilen aan het eind van de middag gaan jagen en dat levert de mooiste momenten op. 
• Zijn de geheugenkaartjes leeg en de batterijen vol? Niets zo irritant als op het moment suprême geen opname kunnen maken. Dit kan voorkomen worden, dus denk hier aan.
• Is de fotograaf uitgerust en daardoor in staat urenlang alert te zijn? En tevens prettig om mee te werken?
• Is er eten en drinken voorhanden? Het is slecht foto's maken met een rammelende maag. Dit geldt voor de fotograaf maar ook een hongerig model is niet handig. Roofdieren in actie fotograferen gaat natuurlijk juist beter als ze nog niet gegeten hebben.
• Is de auto in orde en volgetankt? als je andere zaken moet doen zoals tanken dan kun je in die tijd geen foto's maken. Wellicht worden hierdoor kansen gemist.

Apparatuur

Hier gaat het meeste geld in zitten.

Dit deel is belangrijk, maar wordt met name door de fabrikanten van apparatuur overdreven. Vanzelfsprekend is het met betere apparatuur mogelijk om betere foto's te maken. De apparatuur zal dan in ieder geval niet de bottleneck zijn. Mochten er twijfels zijn: de lens is het allerbelangrijkst, dan pas de body. 

Ook accessoires vallen hieronder:

• Een goed statief bijvoorbeeld zal een rustiger beeld opleveren dan een minder goed exemplaar. 
• Snelle geheugenkaartjes halen de buffer van de camera sneller leeg waardoor er sneller weer nieuwe opnamen gemaakt kunnen worden. 
• Een gekalibreerde computermonitor laat kleurechte kleuren zien. Dit voorkomt teleurstellingen als je het een keer zou laten afdrukken.
• Een hoekzoeker maakt foto's onder een andere hoek mogelijk maar is vooral gemak voor de fotograaf. En als je het langer volhoudt vergroot je je kansen.
• Voor 's winters zijn er fotografiehandschoenen, speciaal met dunne of geen vingertoppen.
• Camouflagekleding voor de hardcore wildlifefotograaf is geen overbodige luxe.
• Een regenhoes die je over je lens en camerabody kunt schuiven voor in de regen. Kost geen bal, kan je heel veel ellende besparen. Koop er een en heb die altijd bij je.
• Een afstandsbediening voor je camera is soms een waardevol en onmisbaar iets. Ook dit hoeft niet overdreven duur te zijn.
• Is de sensor schoon? Het objectief ook? 
• Enzovoort enzovoort. De lijst is eindeloos en sterk afhankelijk van de vorm van fotografie.

Zorg ook dat je de apparatuur kent. Ga niet op een dure reis voor het eerst je nieuwe camera uitproberen. Zorg dat je in het donker de instellingen kunt wijzigen. De handleiding moet geen geheimen voor je hebben. Dit geldt natuurlijk ook voor alles accessoires. Gebruik ze pas echt als je ze goed kent.

Instellingen

Ook met goede apparatuur is het mogelijk een slechte opname te maken als niet de juiste instellingen worden gekozen. Staan sluitertijd en diafragma wel goed? Kiest de fotograaf voor RAW of JPEG? Hoe zit het met ISO? Heeft de fotograaf de avond ervoor met hele hoge ISO nog wat opnames gemaakt en daarna deze niet meer teruggezet? En ja, dat is mij ook gebeurd.
Heel belangrijk: hoe zijn de autofocus instellingen, hoeveel AF-punten, welk gebied, wat heeft prioriteit? Gebruik je de maximale burstrate? Beeldstabilisatie (VR/IS) aan of uit?

De opname
Eindelijk: het moment dat de foto dan echt gemaakt wordt. Het is vaak in een fractie van een seconde gebeurd en toch kan er nog van alles misgaan. Denk aan:

• Compositie. Centraal of regel van derden? Veel om weinig omgeving in beeld? Is de achtergrond storend? Dit is het meest creatieve onderdeel in de hele keten: zien wat een mooi beeld is.
• Camerastandpunt. Kom op ooghoogte met je onderwerp. Of het nu een bruidspaar, kinderen of dieren zijn.
• Belichting. Is het licht goed of moet er met lampen en/of flitsers bijgelicht worden?
• Bediening: hou de camera stil, druk heel voorzichtig de ontspanknop in, gebruik een monopod of een statief als dat nodig is.
• Geluk. Ik kan het niet ontkennen, geluk is ook een factor. Net op het juiste moment op de juiste plaats aanwezig zijn is vaak toeval. Een spectaculair moment vastleggen, zeker in de natuur, is nog niet zo makkelijk omdat niet bekend is of, waar en wanneer het komt. Voorbereiding (zie eerder) helpt enorm om de kans te vergroten, maar is geen garantie voor succes.

De Selectie

Er zijn vele opnamen gemaakt van een onderwerp. Met welke opnamen ga je door en welke gooi je weg? Alles bewaren is onzin, teveel weggooien is zonde. De juiste foto's uitkiezen is lastig en vreet tijd. Hoe kies je de beste uit een serie van 200 bijna dezelfde foto's? Zelf doe ik dit vaak in twee slagen. Eén ter plaatse na afloop van het fotograferen. Alles wat duidelijk mislukt is (onderwerp staat er niet of gedeeltelijk op, bewogen waar dat niet de bedoeling was, per ongeluk verkeerde instellingen gebruikt, etc.) dat gaat er direct af, scheelt weer in de tweede fase. De tweede fase is altijd thuis op de PC. Op een groter scherm is het makkelijker en beter om foto's te beoordelen en het gaat daardoor ook sneller. En als er een groot aantal foto's na alle selectie bijna exact gelijk blijkt te zijn, dan bewaar ik er twee en de rest gaat weg.

Nabewerking
We hebben inmiddels een opname, maar die kan nog alle kanten op, het is een ruwe diamant. De nabewerking bepaalt of het top of flop wordt. Wordt een foto te veel verscherpt dan is dat zichtbaar. Oververzadiging is ook een veelgemaakte fout. Ook kan er alsnog een uitsnede gemaakt worden die niet goed werkt. Aan de andere kant kan er juist heel veel hersteld worden waardoor een opname gered wordt.

Er zijn vrij eenvoudige en hele uitgebreide softwarepakketten voor fotobewerking. Ook hiervoor geldt dat er tijd in geïnvesteerd moet worden om die te doorgronden, om eruit te halen wat erin zit. 

Presentatie

We zijn een heel eind gekomen, we hebben inmiddels een foto op de harddisk van de computer die met goede apparatuur genomen is door een prima fotograaf. Deze was goed voorbereid, heeft alles goed gedaan, heeft met een beetje geluk een mooi moment vastgelegd en dit met een degelijk programma prachtig nabewerkt. Maar het staat nog op de harddisk van de computer, waar niemand het ziet. Wat gaat ermee gebeuren? Een foto kan bijvoorbeeld bij een artikel in een boek of tijdschrift over een bepaald onderwerp gebruikt worden waardoor tekst en foto elkaar versterken.  Ook kan een foto enorm groot afgedrukt, prachtig ingelijst in een galerie worden tentoongesteld. Of een nieuwsitem enorm versterken. Ik denk hierbij aan World Press foto's. Dat blote Vietnamese meisje met brandwonden van de napalm, dat is een onwaarschijnlijk krachtig beeld, alweer uit 1972:

Het voelt een beetje als heiligschennis om deze foto te beoordelen, maar ik ga het toch doen:

De aandacht van de kijker wordt naar het schreeuwende meisje toegeleid door een sterke compositie. De ellende met veel rook is op de achtergrond nog zichtbaar, wat samen met de militairen voor een context zorgt. Diafragma was blijkbaar klein want de foto heeft een grote scherptediepte. De beweging van rennende kinderen is goed bevroren. Zwart-wit werkt goed bij dramatische beelden. Dus alles klopt. Maar publicatie van de foto maakte het pas af. Deze foto veranderde de wereld zelfs een beetje.

Deze keten verklaart een aantal zaken. Zo zal een professionele fotograaf met een matige camera doorgaans een veel mooiere opname maken dan een beginner met de duurste apparatuur. De professional zal uit de apparatuur halen wat erin zit, maar nog veel belangrijker is dat hij het onderwerp door en door kent, weet wat een mooie compositie is, kan spelen met licht, etc.

En nu jij, beste lezer. Waar zit jouw zwakste schakel? Ik zit zelf ook wel eens verlekkerd over een nieuwe camera of lens te denken, maar dat is te makkelijk. Er zijn nog zoveel andere zaken die ik kan doen om tot een beter eindresultaat te komen. Sterker nog: het eindresultaat wordt alleen maar beter als de zwakste schakel verbetert. In de logistiek heet dit de "Theory of Constraints", beschreven door Eliyahu M. Goldratt. Ook in de fotografie gaat dit op. De theorie luidt dat als een knelpunt (een bottleneck) is opgelost, het resultaat verbeterd, maar een volgend knelpunt zal een verdere stijging in de weg staan. Het is mogelijk dat een fotograaf zich beter moet verdiepen in het onderwerp en meer geduld moet hebben. Is dat punt verbeterd dan kan zijn dat het zinvol wordt om te investeren in betere software. Natuurlijk moet geleerd worden om daar goed mee om te gaan. Daarna zijn er nog betere instellingen mogelijk. Vervolgens een betere monitor, enzovoort, enzovoort.

Het kan altijd beter, iedereen heeft een knelpunt dat betere foto's in de weg staat. Zoek jouw knelpunt en los het op. En zoek dan het volgende knelpunt. Een knelpunt vinden doe je zo: neem een flink aantal van je beste foto's en probeer te bepalen waarom sommige foto's beter zijn dan anderen. Of laat dit door een bevriende maar kritische fotograaf doen. Vraag feedback. Veel mensen vinden het moeilijk om opbouwend kritisch feedback te geven, dus als je wel zo iemand hebt gevonden, koester dat dan.
Maar onthoudt: de oplossing voor de bottleneck is waarschijnlijk niet duurdere apparatuur.

Anekdote: een enthousiaste amateur is op bezoek bij Frans Lanting, een van de meest gerespecteerde natuurfotografen in de wereld. Samen bezoeken zij het strand in de buurt van Frans' huis en de amateur schiet er urenlang lustig op los en legt de aanwezige robben in iedere mogelijke positie vast. Als hij klaar is pakt Frans voor het eerst de camera, kijkt even rustig om zich heen, kiest een compositie en drukt 1 keer af. Met fantastisch zacht strijklicht van de inmiddels ondergaande zon en de Golden Gate Bridge op de achtergrond een prachtige foto. Mooier dan alles foto's van onze enthousiaste amateur. Maar na lezing van dit artikel is dat hopelijk geen verrassing meer.

Bedankt weer voor de aandacht en tot een volgende keer.

Robert van Brug