CKE 12: Fotoboek Opdracht Dierbaar Persoon

Op 12 oktober 2012 heb ik een artikel geplaatst met uitleg over de opdracht dierbaar persoon. Inmiddels zijn we een paar werkbesprekingen verder en is de opdracht afgerond. Alleen de presentatie van het eindresultaat, een fotoboek, moet nog plaatsvinden.

Maar er is wel een boel gebeurd in de tussentijd. Om te beginnen ben ik van onderwerp veranderd, van Olga (mijn vrouw) naar Eline en Iris (mijn dochters). Ik had al een flinke serie foto's van Olga gemaakt en het was niet slecht maar dit voelde toch beter.
Deze overstap heb ik vrij laat gemaakt, waardoor er nog maar een paar weken over waren van het half jaar dat er voor staat. Ik heb toen bedacht dat ik een hele serie foto's zou maken in het weekend van zoveel mogelijk typerende situaties thuis. Uiteindelijk is dit een periode van 2 weekeinden geworden met de tussenliggende weekdagen.
Omdat er veel binnen gefotografeerd moest worden was flitsen bijna niet te vermijden, maar als ik dat heb gedaan dan met een wat langere sluitertijd (1/30e sec. bijvoorbeeld) en de flitser onderbelicht (1 stop) zodat de sfeer niet kapotgeflitst is. Dat is goed gelukt.
Een ander wapen in de strijd was mijn 50 mm f/1.4-objectief. Deze zeer lichtsterke standaardlens mag volgens de kenners in geen fototas ontbreken. Ik snap nu waarom want ik heb nagenoeg alle opnames hiermee gemaakt, waarvan veel met een groot diafragma (klein f-getal), tot volle tevredenheid: toplens.
Een beperking, naast het zoveel mogelijk gebruiken van 1 prime, was de oriëntatie: ik wilde alle opnames liggend maken. En zo weinig mogelijk nabewerken, dus zorgvuldig de compositie bepalen vooraf en de juiste instellingen gebruiken. Werken met handicap, maar een leuk experiment.

Mijn dochters waren fantastische modellen. Ik heb een keer gezegd dat ik veel foto's van ze ging maken maar dat ze maar net moesten doen alsof ik er niet was. Dat konden ze enorm goed: ze speelden gewoon door. Ik heb me helemaal uit kunnen leven in registraties van hun leven, waarbij ik fotografisch ook nog los kon gaan met vreemde standpunten, beperkte scherptediepte, bewust licht bewogen foto's, etc. Het resultaat was een behoorlijk pak foto's.

Vervolgens zijn we bij de cursus van het CKE een avond aan het uitzoeken geweest welke foto's geschikt waren. Van een aantal onderwerpen bleek ik redelijk veel opnames te hebben en dan zoek je de beste eruit. Sommige foto's sneuvelden omdat het toch wel heel erg gewone kiekjes waren terwijl er ook beter materiaal voor handen was.

Tijdens een volgende cursusavond zijn we toen combinaties aan het maken geweest. Feitelijk knippen en plakken met de foto's en op proef maak je al het fotoalbum. Je kunt dingen uitproberen,  wat werkt en wat niet? Hoeveel op een bladzijde? Welke volgorde?
Een idee van cursusleidster Hanneke sprak mij direct aan: zoek foto's die bij elkaar passen, iedere keer 1 van Eline en 1 van Iris. Logisch gevolg voor mij is dat er 1 foto per bladzijde is gebruikt.
De volgorde is ook zoiets. Het is uiteindelijk een dagindeling geworden in beelden. Beginnend met ontbijt, via spelen, middageten, sport, avondeten, slapen de dag door.
Het maken van combinaties had tot gevolg dat er soms een foto in de selectie kwam die eerder gesneuveld was omdat het een goede tegenfoto was voor een andere. Of er sneuvelde er juist een omdat die op zichzelf staand is.
Uiteindelijk hield ik 36 foto's over, 18 paar. Hiervan heb ik gekeken welke foto links en welke rechts moest in het album. Kijkt er op 1 van beide foto's iemand naar rechts, dan is het mooier om die links in het album te doen, anders kijkt de persoon het boek uit.

De volgende stap is natuurlijk het laten afdrukken door één van de vele afdrukcentrales. Ik had alleen ervaring met Hema (online, niet in de winkel) en dat beviel goed. Maar blijkbaar is er iets veranderd en zijn de lay-flat albums niet meer goed daar en dat wilde ik.

Het maken van een fotoalbum gaat meestal via software van de aanbieder die op de eigen computer geïnstalleerd moet worden. Dit werk over het algemeen prima. Een paar tips:

• Niet teveel foto's op 1 bladzijde. Minder is meer.
• Gebruik niet allerlei geinig bedoelde achtergrondjes. En al helemaal niet op alle bladzijden een andere.
• Tekst bij een foto kan, maar doe het beschaafd, klein lettertype van een normale soort, 12 punts is genoeg. Schrijf niet erbij wat op de foto te zien is, dat is overbodige informatie.
• Het schutblad (binnenzijde van de kaft) en de bladzijde erna kunnen beter leeg blijven dat is veel mooier.
• Hetzelfde geldt voor het einde van het boek, ook hier een paar witte bladzijdes.
• Voor de opdracht heb ik helemaal afgezien van het gebruik van tekst, met uizondering van de voorzijde en de rug van de kaft.
• Ik heb een fijn zwart kader om alle foto's heengezet.
• Ik heb alle foto's 1 per bladzijde gebruikt en allemaal precies even groot en met evenveel witte rand er omheen. Dit kijkt heel prettig.

Topfotoalbum.nl werd aangeraden. Het resultaat bevalt mij uitstekend, voor niet al teveel geld, dus een aanrader. Nieuwsgierig naar het resultaat?

Fotoalbum 'Eline en Iris' voorkant

Fotoalbum binnenzijde

 Hier is mooi te zien dat het inderdaad mooi plat ligt als het opengeslagen is. Erg vervelend om een deel van de foto niet te kunnen zien omdat het in het niet makkelijk opengaat.

Fotoalbum vervolg

En zo gaat dat een hele tijd door. Ik kan me goed voorstellen dat over een paar jaar, als mijn dochters inmiddels een stuk ouder zijn, dat het geweldig is om dit als document te hebben en terug te kunnen kijken. En daarvoor maak je een fotoalbum: als aandenken.

Leuke opdracht. En uiteindelijk heb ik hierdoor ook nog overwonnen dat ik het lastig vind om mensen te fotograferen, dus dubbel leerzaam in mijn geval.

Nog 1 opdracht te gaan en dan zit de cursus er alweer op. Wordt vervolgd? Daar kom ik nog op terug.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Zijn dure lenzen 't geld waard, deel 3

Laatste deel in een miniserie van blogs waarin ik uitleg waarom sommige fotografen veel geld uitgeven aan betere objectieven. Maar zijn die wel beter? Het is de moeite waard om dat uit te zoeken, want het verschil kan in de duizenden euro's lopen.

Hiermee is de test uitgevoerd: op de voorgrond de 70-300 mm zoomlens van Nikon. Maximaal diafragma (op 300 mm) f/5.6.
In de achtergrond de professionele primelens 300 mm met een maximaal diafragma van f/2.8. Daarmee is de primelens 4 keer gevoeliger voor licht. Onder gelijke omstandigheden haalt hij daarom een 4 keer snellere sluitertijd óf een 4 keer lagere ISO-waarde.

In het eerste deel leg ik uit dat duurdere lenzen vooral beter zijn omdat ze veel lichtgevoeliger zijn. Dat heeft 3 voordelen:

1. Door de grotere lichtgevoeligheid is het mogelijk met kortere sluitertijden te werken, óf met een lagere ISO-waarde.
2. De combinatie met een teleconverter werkt met de professionele lenzen wél.
3. Een combinatie van de twee voorgaande punten kan ook.

Vorige keer heb ik laten zien wat een teleconverter doet, nu ga ik laten zien wat het verschil in kwaliteit is tussen de twee lenzen. Zoals al eerder uitgelegd zou een goede test gebruik maken van het verschil in lichtsterkte tussen beide lenzen. Dat kan op twee manieren:

1. Bij gelijke sluitertijd een veel lager ISO-waarde mogelijk met de primelens, of:
2. Bij gelijke ISO-waardes een veel snellere sluitertijd mogelijk met de primelens

Het zal voor zich spreken dat een lagere ISO-waarde tot een kwalitatief beter plaatje leidt. Dus direct door naar het tweede onderdeel: ik ben naast een drukke weg geparkeerd en heb wat auto's gefotografeerd die daar langs reden. De snelheid op die weg op dat punt ligt altijd rond de 80 km/u.

Eerst een foto met de zoomlens:

Sluitertijd: 1/500e seconde, diafragma: f/5.6, ISO: 400

M-stand, manual focus

De opname is duidelijk bewogen. Aan de berm en het wegdek is te zien dat de opname verder goed is, alleen de auto is slecht vastgelegd.

Vervolgens een vergelijkbare situatie met de primelens:

Sluitertijd: 1/2000e seconde, diafragma: f/2.8, ISO: 400

M-stand, manual focus.

Op deze foto is voor de kritische kijker een beetje beweging zichtbaar, maar veel is het niet. Het kenteken is prima leesbaar. De berm en vangrail zijn niet bewogen maar wel vat vaag, dit komt door de beperkte scherptediepte van het grote diafragma.

Nu lijkt het zinloos om auto's op de openbare weg te fotograferen, en dat is het natuurlijk ook, maar als dit een formule 1 wedstrijd was geweest dan had ik daar opnames van willen hebben. Het liefst bij een hele korte sluitertijd en een zo laag mogelijke ISO. En dat betekent automatisch een groot diafragma en daarmee een dure lens. Bij portretten betekent een duurdere lens meer gebruik kunnen maken van het natuurlijke licht dat veel mooier is dan flitslicht. In vogelfotografie (daar gaan we weer) dat alle beweging van de opvliegende vogel bevroren is. Bij een popconcert is het met een professionele lichtgevoelige lens mogelijk die artiest in alle details, haarscherp, zonder ongewenste beweging in het beeld, vast te leggen. Enzovoort, enzovoort.

Duurdere lenzen maken het wel degelijk mogelijk om kwalitatief betere foto's te maken. De kop van dit drieluik luidt "Zijn dure lenzen 't geld waard?" Die vraag is niet eenduidig te beantwoorden. Fotografeer jij uitsluitend stilstaande objecten in de volle zon, of vind je de kwaliteit niet zo belangrijk, dan niet. In alle andere gevallen loop je vroeg of laat tegen de grenzen van de minder dure lenzen aan.

Robert van Brug

Zijn dure lenzen 't geld waard?

Verslag van een test van de Nikon 70-300 VR f4.5-f/5.6 tegen de Nikon 300 2.8 VR, die ruim 10 keer zo duur is. Als je op 300 mm brandpuntsafstand foto's wilt maken kan dat met beide lenzen. Waarom dan meer betalen?

Of beter gezegd: test van mijn oude lens tegen de nieuwe. De oude heb ik geruime tijd met veel plezier gebruikt maar ik liep tegen de grenzen aan. Ik maak met de nieuwe lens aanmerkelijk betere foto's. Waarom dan toch een test? Omdat ik dit kán testen. Omdat dit nooit tegen elkaar getest wordt. Dit is niet appels met peren vergelijken, maar druiven met meloenen. En toch.... nou, lees maar.

Aan de rechterzijde:
Flinke telezoomlens met een bereik van 70-300 mm. F4.5-5.6. Vibration reduction. Geschikt voor alle spiegelreflexcamera's (FX en DX) van Nikon. Hier heb ik een jaarlang veel plezier van gehad bij het vastleggen van vogeltjes, maar ook op safari.

Aan de linkerzijde:
Professionele primelens van 300 mm, diafragma f/2.8. Vibration Reduction. Vele malen kostbaarder. Geschikt voor alle spiegelreflexcamera's (FX en DX) van Nikon. Mede dankzij deze lens zijn mijn foto's beter geworden.

Voordelen primelens:

• Gevoeliger voor licht. Dit is zeer belangrijk. Een f/2.8 is 2 stops => 2² = 4 keer zo gevoelig voor licht als de f/5.6 van de zoomlens, en dus 4 keer snellere sluitertijden bij hetzelfde licht, of een lagere ISO waarde.
• Optisch beter. Iedere lens geeft vertekening. Betere lenzen hebben hier veel minder last van. Ook geeft een professionele lens meer detail. Afhankelijk van de soort fotografie is dit nog belangrijker dan het vorige punt.
• Meer specifiek: minder last van vignettering (donkere hoeken), met name bij een Full Frame body.
• Steviger, gaat langer mee (decennia), kan beter tegen stof, vuil en vocht (niet mee zwemmen, niet als honkbalknuppel gebruiken. Uiteraard gewoon heel voorzichtig mee zijn!) Maar als je iedere dag, de hele dag, foto's maakt, dan is dit zeer belangrijk.
• Kan gecombineerd worden met een teleconverter, waardoor de brandpuntsafstand nog groter wordt. Met eenvoudige zoomlenzen zoals in dit voorbeeld kan dit niet.

Hier beide lenzen van voren gezien. De primelens heeft een diameter die het dubbele is als die van de zoomlens. (Wiskunde: oppervlakte van een cirkel, A = πr²). Een dubbel zo grote straal is een vier keer zo groot oppervlak en daarmee vier keer zo lichtgevoelig.

Nadelen primelens:

• Kostbaar. De primelens is ruim 10 keer zo duur als de zoomlens. Dit is zoveel dat je mogelijk een verzekering wilt afsluiten, het wordt nog duurder hierdoor.
• Je kunt er niet mee in- of uitzoomen. 300 mm en that's it.
• Zwaar. Met 3 kg gewicht voor alleen de lens sjouw je je een breuk. Bovendien is het moeilijk om dit uit de hand stil te houden.
• Groot. De 300 mm lens is veel groter. Dit kan ook wel eens onhandig zijn, bijvoorbeeld als het in je handbagage wilt meenemen op een vliegreis. Er is dan niet veel ruimte meer voor iets anders.
• Extra zaken nodig, zoals: een andere tas, want door het formaat past het niet in de tas die je al had. Een duur statief, want een normaal statief kan dit niet aan. Koppelingsplaten (bijvoorbeeld van Wimberley) zijn aan te raden, maar kost ook zo weer 150 euro. Een monopod is ook een goed idee om hierbij te gebruiken.
• Een wellicht onverwacht punt: je valt op met zo'n lens. Mensen komen op je af en vragen wat je aan het doen bent. Dit is een type aandacht die niet iedereen wil.

Dit is allemaal leuk en aardig, maar zie je dat ook terug in de foto's, want daar gaat het om. Dus: test! Ik heb niet lang nagedacht over een complexe opstelling. Kom op, de ene lens is ruim 10 keer zo duur als de andere, dus het verschil moet direct zichtbaar zijn, toch?
Ik heb van ongeveer 30 meter afstand met dezelfde camera met beide lenzen een foto gemaakt van een bord van ongeveer 30 cm hoog. Alle instellingen waren bij beide foto's gelijk, net als de bewerking achteraf. Diafragma f/8 gekozen zodat ook de zoomlens goed kan presteren. Hier is het resultaat (dit is een uitsnede van het bord, er staat meer omgeving op de hele foto):

Zoals het bord op de foto al aangeeft, er geldt hier een waarschuwing: de foto's op Blogger zijn van een lage resolutie, dat wil zeggen dat de kwaliteit niet goed te beoordelen is hier. Ik heb deze opnamen in alle kleine details bekeken en dan is er weinig verschil tussen de linker- en de rechterhelft.

Ik weet niet wat jouw verwachting was, maar het verschil valt mij enorm tegen. Er zit nauwelijks kwaliteitsverschil tussen de linker en de rechterhelft van het bord! Er is meer detail, kleur is zuiverder, maar echt schokkend is het niet.
Ik heb nog twee testen van 7 en 20 meter afstand, met hetzelfde resultaat.

Hoe dit kan? Op diafragma f/8 zijn de meeste lenzen op hun best. Dus ook de zoomlens is op dat diafragma gewoon hartstikke scherp. Zo scherp dat de primelens maar nauwelijks beter is.

Er is 1 ding dat uit deze test niet blijkt en dat is de mate van vignettering op een Full Frame body. De primelens zal dit namelijk veel minder doen, maar ik bezit zo'n camera (D3/D4/D700/D800) niet dus ik kan het niet testen. De overige lensfouten heb ik door Photoshop achteraf laten corrigeren. Die waren er minder bij de primelens, maar na de nabewerking zie je dat ook niet of nauwelijks.

Gebruikers over de hele wereld zullen toch niet voor niks veel geld aan professionele lenzen uitgeven? Nee, ik zei al dat ook mijn foto's er echt beter van zijn geworden, maar hoe dan? Het staat allemaal al bij de voordelen, maar ik zal het in een aantal voorbeelden verwoorden:

1. Pure beeldkwaliteit. De prime lens is nét een tikje scherper, kleuren net iets beter, contrast wat hoger en details iets scherper. Vertekeningen zijn minder aanwezig. Op de hier gebruikte instelling van f/8 zijn deze verschillen echter marginaal. Naarmate het diafragma meer open wordt gedraaid (en op het prima objectief kan dat een stuk verder!), nemen de verschillen toe.
2. 4 keer lichtgevoeliger. Kan ik met de zoomlens tot 1/500e sluitertijd bij een bepaalde hoeveelheid licht, dan lukt het met de primelens om tot 1/2000e seconde te gaan en daarmee heb ik bijna zeker een geslaagde opname van een vogel in vlucht. En is een snelle sluitertijd niet nodig, dan kan ik een factor 4 lagere ISO-waarde selecteren, bijvoorbeeld 400 ipv 1600. Dat scheelt bakken met ruis.
3. Combinatie met een teleconverter werkt goed. In mijn geval wordt het in combinatie met een 2x TC een 600 mm f/5.6 (met crop factor van de camera meegerekend een 900 mm!) Dat betekent dat mijn onderwerp twee keer zo hoog en twee keer zo breed in beeld komt. Feitelijk 4 keer zoveel detail. Ik lever hiermee wel de hele snelheidswinst uit het vorige punt in voor meer detail. Dit is een goed punt om op te merken dat de autofocus van de meeste camera's werkt bij een diafragma van de lens, inclusief teleconverter, van f/5.6 Een f/5.6 lens met een 2x TC zou een f/11 worden en dan werkt de autofocus niet meer. Optisch is het verder geen probleem, maar dan ben je verplicht handmatig scherp te stellen. Dat zijn we met z'n allen de afgelopen jaren natuurlijk verleerd. Net als het eerste punt is dit punt dus ook te danken aan de lichtgevoeligheid van de lens.
4. Met een andere teleconverter heb ik beide voordelen een beetje. Een 1.4 TC maakt er een 420 mm f/4 van. Dat is 120 mm meer en een stop (dus twee keer) zo snel. Een 1.7 TC kan ook nog, dan wordt het een 510 mm f/4.5. Meer flexibiliteit dus dankzij teleconverters.

Conclusie: Professionele lenzen zijn beter dankzij de betere lichtgevoeligheid.

Dit lijkt namelijk nog steeds nauwelijks reden om zoveel geld uit te geven. In de praktijk echter zal een fotograaf continue op zoek zijn naar de grenzen die door de omstandigheden en de apparartuur worden bepaald. 

Vergelijken we nu de beide lenzen weer zonder de teleconverter, dan lijkt het onzinnig zo'n duur, lomp en zwaar ding aan te schaffen. Maar je kunt er met een kortere sluitertijd foto's mee maken. Of bij een lagere ISO waarde, of van beide een beetje. En f/5.6 is het maximum van de zoomlens, maar bij f/11 is de lens optisch pas optimaal maar dan komt er nog maar zó weinig licht binnen dat het gewoon niet meer werkt. Ofwel bewogen opnames, ofwel veel ruis. Of optisch niet optimaal. Bedenk dat ik f/8 heb gebruikt in de test hierboven, dat scheelt 3 stops (8 keer!) t.o.v. de f/2.8 van de primelens en die is op die waarde wél optisch goed. En op f/11 scheelt het 4 stops, dat is 16 keer. Dat wil zeggen 1/100e seconde sluitertijd ipv 1/1600, of iso3200 ipv iso200. Als fotograaf loop je dus vroeg of laat tegen deze grenzen aan.

Sinds ik de primelens gebruik zijn er maar heel weinig situaties geweest waarbij ik de zoomlens ook had kunnen gebruiken. In verreweg het grootste gedeelte van de gevallen gebruik ik de teleconverter waardoor het een 600 mm lens wordt. In de andere gevallen is er zo weinig licht geweest dat ik de zoomlens absoluut niet meer had kunnen gebruiken.

Afrikaanse Zeearend in attack mode.

Genomen met de primelens, zonder teleconverter. 1/3000e seconde op f/3.3, ISO400. 

Op 1/4e van de lichtsterkte had ik met de zoomlens hier een sluitertijd van 1/750e seconde bereikt waarmee de foto bewogen was geweest. Of 1/1500e, maar dan op ISO800 en dan had er meer ruis ingezeten en nog steeds een beetje beweging. Zelfs met het vele licht in Afrika was dit minder goed geworden met de zoomlens.

Afrikaanse Reuzenijsvogel

Foto gemaakt met de 70-300 zoomlens.
Instellingen: f/7.1, 1/640e seconde, ISO200.

Achteraf had ik beter ISO400 kunnen kiezen, maakt niet zo veel uit in ruis, en diafragma f/5.6. Sluitertijd had best naar 1/2000e seconde toegekund, ook met deze lens, en dan was de opname niet bewogen geweest.

Met de primelens had het echter altijd beter gekund! Óf op 1/2000e bij ISO400 met de 2x teleconverter ertussen voor veel meer detail, óf op 1/2000e bij ISO200 en f/4. Op dat diafragma is de lens nog scherper dan op f/2.8.


Het zal duidelijk zijn: ik heb een vreemde test uitgevoerd van 2 lenzen die nauwelijks vergelijkbaar zijn. Het zal opnieuw moeten, maar dan moet het realistisch. Dus de primelens op f/2.8 ISO400 en de zoomlens op f/5.6 ISO1600. Dan is de sluitertijd gelijk en niet het diafragma en dat is wel zo eerlijk. Hét verschil tussen de 2 lenzen zit immers in de snelheid en die komt 1:1 van het diafragma.
De uitkomst van een dergelijke test laat zich natuurlijk raden. Maar voor de lol zal ik dit nog een keer doen.

Tenslotte: in het analoge tijdperk waren primelenzen heel gewoon. Vaak met een lichtsterkte van f/2.8, of zelfs nog beter. 50 jaar geleden kochten mijn ouders al een Agfa met f/2.8 45mm objectief. De wens van de consument om zoomlenzen te willen hebben vertaalt zich dus vanzelf in allerhande problemen, of in waanzinnig dure objectieven om dat probleem weer op te lossen. Aan de andere kant: een 50 mm f/1.4 kost ongeveer 200 Euro. Het is niet moeilijk en daarmee niet duur om zo'n lens te maken. Een kwalitatief goede zoomlens is veel moeilijker en daarom veel duurder.
Een f/1.4 is 4 keer zo lichtgevoelig als een f/2.8 objectief! (2 stops => 2*2=4). Lichtgevoelige telelenzen zijn helaas erg complex en daarmee erg duur. Lichtgevoelige telezoomlenzen, zoals de 200-400 mm f/4 van Nikon geldt hetzelfde voor.

Bedankt weer voor het lezen.

Robert van Brug