Objectieven per soort fotografie

In het vorige artikel heb ik een lange uiteenzetting gegeven over de lenzen die momenteel door Nikon op de markt worden gebracht. Dat zijn er heel veel, geschikt voor vele doeleinden, type fotograaf en soorten fotografie. Niemand zal alle lenzen in zijn bezit hebben en dat is ook niet nodig. In dit artikel zal ik wat tips geven over welke lenzen voor jou geschikt zijn en wat daarbij in overweging genomen kan worden. Het uitgangspunt is het type fotografie. Per categorie zal ik vermelden hoe ik er zelf mee omga.

Allround

Voor een DX camera is de 18-200 een uitkomst. Niet te lomp groot maar zeer allround. De 18-300 is veel zwaarder en duurder en voegt in het extra bereik voor mij te weinig toe.
Voor FX-camera's is de 28-300 de enige tegenhanger en die is prima.

Zelf heb ik een 18-200, die ik ook met veel plezier om mijn FX-camera gebruik. Dat werkt, alleen schakelt mijn camera naar de DX-mode, wat inhoudt dat ongeveer de helft van de sensor (en daarmee het aantal pixels) gebruikt worden. Voor familiekiekjes is dit prima en zo ben ik wel licht en flexibel en maak gebruik van de superieure ruisprestatie van de FX-camera.
Meestal echter zit de 24-85 mm f/3.5-4.5 kitlens op mijn camera en deze bevalt prima. De 18-200 is voor situaties waarbij ik mogelijk meer telebereik nodig ga hebben (de dierentuin) maar niet met veel spullen wil sjouwen.

Iris bij een ven in de Kampina
Nikon D600 met 24-85mm
f/11, 46mm, iso 800, 1/50e sec., uit de hand

Architectuurfotografie

Dit is een makkelijke categorie: er zijn drie tilt-shift objectieven, kies diegene die het beste past bij jouw doeleinden.

Ik heb een keer een T&S-lens gehuurd om te kunnen proberen hoe het is. Het werkte prima maar was wel wennen. Ik had de 24 mm f/3.5 PC-E gehuurd, de kortste brandpuntsafstand. Deze lens kost 1700 Euro, het huren ervan slechts 19€ voor een dag.

Tip: voor het aanschaffen van een dure lens is het verstandig om er eerst een uit te testen.

Havengebouw, Rotterdam

Nikon D600 met 24 mm f/3.5 PC-E

iso 100, f/3.5, 1/1000e sec.,

diafragmavoorkeur, 2 stops overbelicht, vanaf statief genomen.

Concertfotografie

Concerten zijn uitdagend om te fotograferen: het is er meestal erg donker, afgewisseld met felle schijnwerpers. De artiesten staan niet stil en het is een uitdaging om in de buurt van het podium te komen, als dat überhaupt lukt.
Voor zover de fotograaf over accreditatie beschikt, de officiële toestemming om te fotograferen, lijkt een full frame camera met 70-200 f/2.8 lens de meest voor de hand liggende combinatie.
Als die accreditatie ontbreekt is er een probleem, want dan mogen er meestal wel foto's gemaakt worden (niet meer te verbieden in deze tijd van smartphones) maar alleen door camera's zonder verwisselbare lenzen. Dat valt buiten de scope van dit artikel. Hier zijn echter verschillende camera's voor op de markt die een iets groter dan gemiddelde sensor bieden met een  relatief hoge lichtsterkte. Nikon P7100 is er zo een, net als de Canon Powershot GX1 en de Sony DSC RX100. Dan blijf het legaal en is er wel degelijk kans op goede foto's, wat met een smartphone niet zal lukken.
Een andere optie is om een verboden camera mee naar binnen te smokkelen. Dat is behoorlijk spannend maar levert wel de mooiste beelden op.

Doe Maar Symphonica in Rosso 2012

Zanger Henny Vrienten still going strong

Nikon D90 met 70-300 f/3.5-5.6

155mm, iso 800, f/5, diafragmavoorkeur, 1/3e stop overbelicht

Ik heb er ook voor gekozen het illegale pad te bewandelen, gewapend met een 35 mm f/1.8DX en een 70-300 mm. Deze laatste was niet heel bruikbaar want het viel erg op. Nu zou ik een 50 mm f/1.4 lens meenemen, die is nog lichtsterker bij iets meer bereik. In combinatie met een Full Frame camera die ik nu wel heb zou dat een heel stuk helpen. Mijn 70-200 f/2.8 zou teveel opvallen.

Ik had natuurlijk enorm geluk dat er niet veel VIP-kaarten verkocht waren zodat wij ook in dat vak mochten staan.

Huwelijken

zijn tegenwoordig vaak de enige keer dat mensen een professionele fotograaf inhuren om foto's te maken. Deze professional gebruikt het beste een 24-70 mm f/2.8. Vaak zijn de lichtomstandigheden in een kerk en stadhuis uitdagend en dan is een lichtsterk objectief noodzakelijk. Dit objectief is tevens geschikt om in kleinere ruimtes veel in beeld te krijgen. Vervolgens aangevuld met een 70-200 mm f/2.8. Even lichtsterk om dezelfde reden, maar deze is voor de momenten dat er iets van afstand bewaard dient te worden of dat een detail in beeld genomen wordt. Om het af te ronden een macrolens (105 mm f/2.8) om de ringen en andere kleine details beeldvullend te kunnen vastleggen.
De 24-70 mm en de 70-200 mm zitten op een eigen body gemonteerd om geen moment te hoeven missen. De macrolens zit in de tas en wordt erop gezet op een rustig moment.

Ik heb hier geen ervaring mee maar zou het best willen proberen. Bij voorkeur als 'second shooter', de fotograaf naast de officiële fotograaf. Wie weet komt het er nog eens van.

Landschap

Landschapsfotografie is wellicht de meest rustige van alle hier genoemde soorten. Het onderwerp zal vaak 'het uitzicht' zijn. De meest geschikte lens voor een weids beeld is de groothoek. 14-24 mm is het grootste dat er is, maar aan deze lens kleeft een groot nadeel: er kunnen geen filters op gemonteerd worden. En dat wil de landschapsfotograaf vaak wel. Een grijsverloopfilter om de lucht wat donkerder te maken bijvoorbeeld. Of een zwaar ND-filter om hele lange sluitertijden te krijgen zodat rimpelingen uit het water verdwenen zijn. Feitelijk is de beste lens voor deze vorm van fotografie dan ook de 16-/35 mm f/4. En die weegt en kost slechts de helft. Dat hij minder lichtsterk is is hierbij niet relevant en de scherpte is gelijkwaardig.
Natuurlijk kan het zijn dat er een onderdeel van het landschap uitspringt en dat dat geïsoleerd moet worden op de foto, maar dichterbij komen gaat niet. Dan is bijvoorbeeld een 70-200 f/4 ideaal.

18 mm op DX (komt overeen met 27 mm op een full frame) voldoet op zich al mooi voor landschappen en lange tijd was dat mijn maximale groothoek. Sinds ik een FX-camera heb haal ik ook 24 mm. Die paar millimeter extra scheelt veel, maar ik heb er nog niet veel mee kunnen spelen.

Lagune bij Senga Bay, Malawi (Hippo Lodge)
Nikon D90 + 18-200 mm f/3.5-5.6
iso 200, 18 mm, f/11, diafragmavoorkeur, 1/500e sec., uit de hand

Ik heb hard moeten zoeken naar een beetje aansprekende landschapsfoto. Ik vind dat wel mooi, maar denk er blijkbaar niet zo vaak aan. Ik heb me voorgenomen om er in de toekomst meer te gaan maken. Toch vind ik bovenstaande foto wel leuk met die traditionele kano's op de voorgrond.

Macro

Macrofotografie is het groot in beeld brengen van kleine dingen, zoals bloemen en insecten. De 105 mm f/2.8 macro is, mede dankzij VR heel allround en fantastisch goed. Er zijn DX-macrolenzen, zoals de veel voordeligere 40 mm, maar dan is de afstand tussen onderwerp en camera zo klein dat alle insecten weg zullen zijn. Bovendien is er een risico op schaduw van de lens(kap) op het onderwerp.
De 200 mm f/4 is groter, zwaarder en duurder. Deze heeft geen VR, dus korte sluitertijden zijn verplicht. Voor insecten e.d. is dit echter wel een ideale brandpuntsafstand.
Voor het vastleggen van kleine objecten in een studio voldoet een kortere brandpuntafstand ook.

Zelf heb ik een 105 mm f/2.8 macrolens. In de zomer leg ik hier graag vlinders en andere insecten mee vast. Recentelijk heb ik ontdekt dat mijn 2x teleconverter hier ook goed zijn werk doet, het wordt dan een 210 mm f/8. Dat diafragma lijkt vrij klein, maar bij macrofotografie is dankzij de zeer beperkte scherptediepte een heel klein diafragma alleen maar voordelig. Ik schroef dit dan ook rustig verder terug naar f/11 of f/16.

Nikon D600 + 105 mm f/2.8 macro + 2x TC III
iso 1600, f/16, diafragmavoorkeur, 1/125e sec.,uit de hand

Nachtfotografie

Het bij nacht vastleggen van door kunstlicht verlichte onderwerpen zoals gebouwen levert prachtige resultaten op. Er zijn maar een paar zaken absoluut noodzakelijk voor mooie foto's en dat zijn een statief, een camera met bulb-stand, een afstandbediening (of zelfontspanner), ISO-instelling zo laag mogelijk, diafragma wat geknepen (bijvoorbeeld f/8) en klaar ben je. Lens is niet zo relevant, ook een matige lens is scherper bij een wat kleiner diafragma. De sluitertijd zal lang zijn, maar dat is dankzij het statief geen enkel probleem.

De situatie wordt vele malen uitdagender als het onderwerp beweegt, al is het langzaam. Een sluitertijd van 5 seconden bij iets dat niet absoluut stilstaat levert een mislukte foto op. In dat geval wordt een zeer lichtsterk objectief belangrijk, zoals een 50 mm f/1.4 en een full frame camera zodat de ISO zonder al te veel ruis te creëren naar hoge waarden toe kan, denk aan 3200/6400. Een statief is dan ook niet meer van belang.

Het Glow-festival in Eindhoven bestaat meer en meer uit bewegende projecties zodat het ook steeds meer in de laatste categorie thuishoort, die van de snelle sluitertijden. Ik ben sinds 4 jaar een bezoeker van Glow in 'mijn' Eindhoven. Waar ik de eerste jaren alleen met een statief en een 18-200 lens op pad ging, had ik dit jaar mijn full frame camera en een 50 mm f/1.4 lens mee. Met een statief voor het geval er toch stabiele projecties zouden zijn. 

Huize Dommelhoef tijdens Glow 2013
Nikon D600 + 50 mm f/1.4
iso 100, f/8, 4 sec., manual programma, vanaf statief

'de draak' tijdens Glow 2013

Nikon D600 + 50 mm f/1.4

iso 1600, f/2, 1/200e sec., manual programma, uit de hand

Paparazzi

De paparazzo (enkelvoud) zal meestal van behoorlijk grote afstand moeten werken terwijl hij toch mobiel moet blijven. Zo kan hij door bodyguards achtervolgd gaan worden en zal dan met een scooter in de nacht verdwijnen. De grootst mogelijke lens (600-800 mm) is dus alleen geschikt als hij (het lijken altijd mannen te zijn) vanuit een schuilplaats te werk kan gaan. Anders is de 300 mm f/2.8 geschikt. De zonnekap kan eraf zodat hij hanteerbaar blijft en dankzij het grote maximale diafragma is het ook in het donker goed werken hiermee. Eventueel aangevuld met een krachtige opzetflitser, waarmee wel de eigen positie verraden wordt. Als het wat onopvallender moet, dan is de 70-200 mm f/2.8 een prima alternatief.

Ik heb hier geen ervaring mee, maar de apparatuur is er. Pas maar op celebrities!

Pers/oorlog

De persfotograaf beschikt over 2 lenzen: een 24-70 mm f/2.8 en een 70-200 mm f/2.8 die beide op een eigen body gemonteerd zijn zodat snel geschakeld kan worden. Bovendien is er zo een back-up camera voorhanden. De body's zijn bij voorkeur identiek om batterijen en geheugenkaarten te kunnen delen en zodat bediening gelijk is, dat voorkomt fouten. Bovendien zijn het stevige pro-body's (bijvoorbeeld Canon 1D-X of Nikon D4) die tegen een stootje kunnen. Detail: deze body's bevatten twee slots voor geheugenkaarten, waarbij de persfotograaf het zo instelt dat de tweede als backup voor de eerste werkt. Alles om te voorkomen dat dat ene moment gemist wordt.
Geen statieven e.d., dat belemmert alleen maar de bewegingsvrijheid. Wel opzetflitsers om in te flitsen zodat lelijke schaduwen, bijvoorbeeld onder randen van hoeden/petjes, niet meer zichtbaar zijn.
Voor de oorlogsfotograaf geldt hetzelfde, alleen is de beschikking over bewegingsvrijheid letterlijk van levensbelang.

Zelf heb ik hier geen ervaring mee. Gelukkig maar in het geval van oorlog. Ik beschik ook niet over 2 gelijke camerabody's. Ik kan wel een FX-camera met 24-85 mm lens en opzetflitser uitrusten, en dan als backup een DX-body met 70-200 f/2.8. Dat komt het beste in de buurt.

Safari

De safarifotograaf heeft op de savanne twee lenzen nodig: een grote telelens, bijvoorbeeld de 500 mm f/4 die nog door de douane is te krijgen in de handbagage (de 600 mm f/4 maar ook de 400 mm f/2.8 zijn veel groter/zwaarder). Met dit objectief kunnen vogels vastgelegd worden maar ook mooie beelden op afstand. Een probleem is dat dit midden op de dag vaak niet meer lukt omdat de lucht vanwege de extreme hitte dan teveel zal trillen. 

Om ook te kunnen vastleggen wat dichterbij gebeurd, of om iets van een overzicht te kunnen registeren, is bijvoorbeeld een 70-200 f/4 een prima aanvulling. Beide lenzen gemonteerd op een eigen body en niet wisselen in de stoffige omgeving van de savanne, want dat is een garantie voor vuil in de camera.

Ik gebruikte op safari mijn 300 mm f/2.8 met 2 x TC III, toen nog op een DX-camera, zodat het effectieve brandpunt maar liefst 900 mm bedroeg. Hiernaast gebruikte ik een 18-200 mm lens voor alles wat dichtbij was, inclusief foto's onderweg van dorpjes, de reis, de lodge, zonsondergangen, landschappen, etc.

Tegemoetkomend verkeer in South Luangwa National Park, Zambia
Nikon D90 + 18-200 f/3.5-5.6
iso 200, f/8, 18 mm, diafragmavoorkeur, -1/3e stop, 1/250e sec.

Dit soort plaatjes, die illustreren hoe dichtbij dieren soms zijn in Afrika, zijn onmogelijk te maken met een telelens.

Afrikaanse Zeearend in South Luangwa National Park, Zambia
Nikon D300s + 300 mm f/2.8 + 2x TC III
iso 800, f/8,  diafragmavoorkeur, +1/3e stop, 1/2500e sec., vanuit de hand 

Maar dit soort shots van een prachtige arend vragen doorgaans om een lange telelens. Dit is geen uitsnede trouwens, maar de gehele foto.

Sport

Bij sportfotografie is een korte sluitertijd zeer belangrijk, evenals een sublieme autofocus. Dat betekent automatisch een groot maximaal diafragma (dat helpt de autofocus ook!). Omdat vaak bij sport de fotograaf niet midden in de actie zit, is een telelens onontbeerlijk. Een 400 mm f/2.8 is zo'n kanon dat vaak naast de voetbalvelden waargenomen wordt. En dan voorzien van een pro body die een snelle burst kan halen (Canon 1D-X/5D mkIII of Nikon D3/4) zodat geen moment gemist wordt. Grote z.s.m. geheugenkaartjes erin (128 GB bijvoorbeeld) en dan maar ratelen. Vanaf statief met schommelkop zodat het gevaarte ondersteund wordt. Eventueel een monopod. 

Natuurlijk zijn er andere sporten dan voetbal en bij sommige is het mogelijk om dichterbij te komen. Dan is een kortere brandpuntsafstand ook voldoende, denk aan een 70-200 f/2.8.

Een aantal sporten speelt zich deels of volledig binnen af, denk bijvoorbeeld aan turnen. Dit betekent altijd uitdagende lichtomstandigheden.

Richard Gasquet serveert tijdens ABN AMRO WTT

Nikon D300s + 70-200 mm f/2.8

iso 3200, f/2.8, 1/2000e sec., uit de hand.

Straatfotografie

Straatfotografie is een populaire vorm van fotografie waarbij vaak mensen vastgelegd worden die bijvoorbeeld aan het winkelen zijn of op een terrasje zitten. De beeldkwaliteit is bij deze vorm niet het allerbelangrijkste, het gaat er meer om het moment te raken. Een allroundlens is makkelijk, maar een groothoek levert pas echt indringende beelden. Dan moet de afstand tot het onderwerp minimaal zijn en dat is spannend, zeker de eerste paar keer. Het is verleidelijk een telelens te nemen en van afstand te werken, maar de impact is dan lang niet zo hoog en er kunnen problemen ontstaan doordat omstanders dit stiekem vinden. Het beste werkt een relatief onopvallende camera (dus geen hele dure pro body) met een bescheiden lens erop. Daarmee rond gaan lopen, foto's maken en als iemand je aankijkt vriendelijk glimlachen. Mocht iemand problemen maken dan verwijder je die foto's. 

Ik heb alleen in Rotterdam een keer echt aan straatfotografie gedaan, op de markt bij Blaak, en toen heb ik een 24-85 mm lens gebruikt. Voor indringende beelden mag de afstand tot het onderwerp niet meer dan 1-2 meter bedragen. 

Tip: systeemcamera's zijn eigenlijk vanwege de beperkte omvang geschikter.

Kletsen bij NS-station Rotterdam Blaak
Nikon D600 + 24-85 f/3.5-4.5
iso 100, f/6.3, 28 mm, diafragmavoorkeur, +1/3e stop, 1/40e sec.

Bovenstaande foto is geen uitsnede maar de hele opname en dat op 28 mm. Deze dames waren gezellig aan het kletsen en ik kon ze vastleggen met de tekst "Rotterdam Blaak" op de achtergrond in beeld. Daarvoor stond ik zelf op minder dan 1 meter afstand. Ik vond het erg wennen om dat te doen, maar ik heb geen vervelende reacties gehad. 

Studioportret

De standaard bij studioportretten is de 85mm f/1.4. Voor wie dit te gortig is in financiële zin is de f/1.8 een prima alternatief. 

Voor mooie dromerige portretten met de mooiste bokeh, is er de 135 (of 105) mm f/2 DC. De onscherpte van de achtergrond is instelbaar, uniek feature. Dankzij het grote maximale diafragma van f/2 zijn dit behoorlijke allround lenzen die ook in lastige lichtsituaties een uitkomst kunnen zijn. De 135 mm is bijna de meest lichtsterke telelens, op de kostbare 200 mm f/2 na.

Voor studioportretten 'ten voeten uit', waarbij de geportretteerde er helemaal opstaat, is een 50 mm f/1.4 handig om te hebben. 

Tenslotte een 70-200. Hoewel het in een studio mogelijk is om dichtbij het model te komen, kan het minder bedreigend overkomen iets meer afstand te bewaren en dan is deze lens ideaal. De f/4-variant volstaat hier omdat er per definitie voldoende licht is. Om dezelfde reden schijnen er professionals te zijn die een 300 mm f/2.8 gebruiken: detailopnames van afstand zijn mogelijk.

Ik heb geen fotostudio, maar ik heb er inmiddels toch wat ervaring mee opgedaan. Ik gebruik mijn allround 24-85 mm kitlens, een 50 mm f/1.4, maar mijn favoriet is een 105 mm f/2.8 macro. Er is zichtbaar meer detail in de foto's die ik met deze lens maak, de scherpte is fantastisch en als het moet kan er bij moeilijk licht dankzij de lichtsterkte ook gewerkt worden.

Model: Charelle
Nikon D600 + 24-85 mm f/3.5-4.5
85 mm, iso 400, diafragmavoorkeur, +1 1/3e stop, 1/80e sec., uit de hand, continu licht
omgezet naar z/w (behalve de irissen), hoogcontrast roodfilter

Urbex

Urban Exploring, kortweg Urbex, is het fotograferen van inmiddels verlaten lokaties, vaak industrieel, maar het kunnen ook woonhuizen zijn. Oude fabrieken en rampgebieden, zoals bijvoorbeeld Tsjernobyl waar de bevolking plotseling halsoverkop moest vluchten.

De ideale lens is een groothoek, hoe extremer hoe beter. Voor DX een 10-24 mm, voor FX een 14/24 mm. Lichtsterkte is niet relevant, de foto's worden vanaf statief genomen. Een fisheye kan ook vervreemdende resultaten opleveren hier. 

Zelf heb ik maar één keer iets gedaan dat op Urbex leek en toen heb ik mijn 24-85 mm lens veel gebruikt. 

Zeche Zollern, Duitsland
Nikon D600 + 24-85mm f/3.4-4.5
f/8, 1/8e sec., iso 800, 24 mm, uit de hand

Dit koffiekopje in een verlaten keet is een verplicht nummer in Zeche Zollern.

Vogels

In veel artikelen heb ik al iets geschreven over vogelfotografie. Samengevat zijn vogels klein, snel, beweeglijk, te ver weg en ze doen niet wat je wilt. Schaf de lens aan met de grootste brandpuntsafstand die binnen het budget past. Let op gewicht en formaat: dit zijn serieuze zaken om rekening mee te houden. Bedenk of de lens vanuit een schuilhut gebruikt gaat worden of dat er vooral mee rondgelopen zal worden.
Voor enige flexibiliteit bij deze primes schaft men het beste een aantal teleconverters aan.

Persoonlijk gebruik ik een 300 mm f/2.8 VR II, bijna altijd in combinatie met een 2x TC III. Voor situaties met iets minder licht is er de 1.4x TC II. Hoewel het een prime is, kan ik dankzij de teleconverters toch beschikken over 300 mm f/2.8, 420 mm f/4.5 en 600 mm f/8.
Favoriet bij mij is de monopod ter ondersteuning van het gewicht.

Baardmannetje (vrouwtje) in het riet, Rietputten in Vlaardingen
Nikon D600 + 300 mm f/2.8 + 2x TC III
iso 800, f/8, diafragmavoorkeur, 1/250e sec., uit de hand

Een van mijn meest recente vogelfoto's. Het beperkte diafragma van f/8 is zeker geen nadeel omdat het scherptedieptegebied met een dergelijke telelens maar heel beperkt is.

Koopadvies

Nu heb ik beschreven welk type lens er per soort fotografie idealiter gebruikt wordt en hoe ik zelf te werk ga. Dat dient alleen als overweging, mogelijk spelen andere factoren een rol, waardoor de keuze toch anders uitvalt. Een paar extra overwegingen daarom:

• Lenzen zijn een kostbare zaak. Voor de beginnende fotograaf raad ik sterk één zoomobjectief aan, bijvoorbeeld een 18-200 mm. Misschien zelfs een 18-140 mm (of 18-135 mm): die is nog een stuk lichter/voordeliger en dat extra bereik doet niet zo heel veel. Pas na jaren fotograferen en duizenden foto's zal het gaan kriebelen om andere lenzen aan te schaffen.
• Mocht de wens er zijn om in de toekomst ooit met een full frame camera te gaan fotograferen, koop dan uitsluitend objectieven die daarvoor geschikt zijn. De objectieven gaan veel langer mee dan de camera.
• Als de wens er is om een keer met een supertelelens te fotograferen, huur er dan één. Een dergelijk objectief kost vele duizenden euro's, maar voor een paar tientjes per dag is het te huren. Zelfs voor een vakantie van een week is dit eigenlijk de beste oplossing. Voor een klein bedrag extra is dat dure stuk glas ook nog verzekerd zodat je ontspannen kunt fotograferen. Huren is sowieso aan te raden voor materiaal dat incidenteel gebruikt zal worden.
• Denk ook aan oudere objectieven die op de tweedehandsmarkt verkrijgbaar zijn. Vaak scheelt dit een slok op een borrel in financiële zin terwijl de objectieven kwalitatief prima zijn. 
• De zogenaamde B-merken hebben steeds meer interessante producten. Tamron, Sigma en Tokina zijn aanbieders van uitstekende en betaalbaardere lenzen. Sigma levert bijvoorbeeld de 50-500 mm, een ultieme allround lens bijgenaamd de 'Bigma'. Tevens leveren zij een 300-800 mm zoom die schertsend 'Sigmonster' genoemd wordt. Als derde noem ik de zeer prijzige 200-500 f/2.8. Hier zijn geen passende alternatieven voor van Nikon, Canon e.d. Lees reviews op internet. De bouwkwaliteit is vaak wat minder (meer plastic), maar hoe erg is dat voor een hobbyist die de lens niet iedere dag gebruikt?
• Bedenk goed of een lichtsterk objectief wel nodig is. Een lens met f/2.8 is 4 x zo lichtsterk als een lens met f/5.6. En ook 4 x zo zwaar en minimaal 4 x zo duur. Ik heb ooit een test gedaan tussen twee telelenzen, waarbij de een 10 x zo duur was als de ander. Maar op f/8 waren ze echt vergelijkbaar! Dus de fotograaf die geen lastige omstandigheden verwacht kan zich heel veel geld besparen.
• Niet alleen de lichtsterkte is bepalend. Als foto's heel groot afgedrukt moeten kunnen worden dan stelt dit eisen aan de gebruikte lens. De fotograaf die foto's voor op facebook maakt en hooguit een enkel afdrukje op 10 x 15 cm maakt kan zich prima redden zonder de beste apparatuur.
• Supertelelenzen (300 mm en meer) zijn specialistisch en dat zie je terug in de prijs. De meeste professionals hebben deze lenzen niet in hun bezit omdat zij daar hun boterham niet mee verdienen. Vogel- en wildlifefotografen, evenals sportfotografen hebben ze wel omdat zij het vaak gebruiken. Denk goed na voor tot een dergelijke investering wordt overgegaan.
• Het bereik dat met lenzen van Nikon afgedekt wordt, loopt van 14 mm t/m 800 mm. Zonder supertelelenzen is dat van 14 t/m 200 mm. Kijk nog eens kritisch naar de EXIF-data van je foto's. Welke brandpuntafstand gebruik je veel? En wat nauwelijks? Stel dat tussen de 24-70 mm favoriet is en daarboven komt sporadisch voor, dan is een 24-70 van topkwaliteit aan te raden. Daarboven voldoet een 70-300 wellicht.
• Een tip die ik ergens tegenkwam over lenzen: koop een 14-24, een 70-200 en een 50 mm f/1.4. Dat is prachtig materiaal, ook voor de moeilijke lichtomstandigheden. Een 24-70, dat het populairste professionele objectief is, wordt dan feitelijk overbodig.
• Een andere invalshoek die vaak gehoord wordt: koop een paar goede primes. Deze zijn optisch superieur, vaak voordeliger, lichter en compacter dan zoomlenzen. Zoomen kan dan nog steeds, maar dient geheel als vroeger met de benen te gebeuren. Een set zou kunnen bestaan uit: 20 mm f/2.8, 50 mm f/1.4, 85 mm f/1.8 en 105 mm f/2.8 macro. Fantastisch materiaal en gratis fitness.
• Ook vaak gehoord is de tip om een tijd met slechts 1 lens te fotograferen. De beperking die dit geeft, zeker als het een prime is, maakt je een betere fotograaf. Ik heb dit voor een opdracht van mijn fotocursus van vorig jaar geprobeerd door alles met een 50 mm-lens vast te leggen en dan ook nog alles in liggende oriëntatie (landscape) omdat alle foto's dan op gelijke wijze in het fotoboek kunnen. 
• Bepaalde onderwerpen worden het best met een bepaald type lens vastgelegd: vogels met een supertelelens en insecten met een macrolens bijvoorbeeld. Maar met enige aanpassing zijn lenzen zeer divers te gebruiken. Ik heb ook met een 50 mm-lens vogelfoto's gemaakt. En studioportretten met een 105 mm macro. Geen extreme groothoek? Wellicht is een panorama de oplossing. Geen tilt/shift-objectief voorhanden? Dan het gebouw ruim kaderen en in de nabewerking de vertekening corrigeren. Macrolens te duur? Overweeg tussenringen en/of voorzetlenzen. Met enig vernuft kan er veel met relatief weinig. 
• Calibreer alle lenzen zodat ze optimaal samenwerken met de autofocus van de camera. Dit wordt het onderwerp van een nieuw artikel op dit blog.

Bedankt voor het lezen en tot een volgende keer!

Robert van Brug

CKE 9: Table Top

Na avondfotografie tijdens GLOW te hebben gedaan is de volgende opdracht compleet anders: table top. Het idee is om in de gecontroleerde omgeving van een fotostudio een voorwerp te fotograferen op een abstracte of vervreemdende manier. Zodat niet direct duidelijk is wat het voorwerp is. Dit kan op een aantal manieren:

• een vreemd voorwerp
• rare belichting
• een rare combinatie van voorwerpen
• extreem detail van een voorwerp
• vervreemdende nabewerking

Voorbeelden die ter inspiratie zijn getoond zijn o.a. een paar vorken die in elkaar grijpen, broodje hamburger met rat (mét staart en pootjes!), vallende waterdruppel in bak water, rook, negatieve foto, enzovoort.

Waar sommigen direct met iets aan de gang wilden wist ik het gewoon niet zo snel. Dus heb ik het huis afgestruind op zoek naar dingen die mogelijk een interessant beeld zouden kunnen opleveren. Naast een fototoestel, macrolens, statief en afstandbediening, had ik een tas vol attributen mee naar de cursusavond: een paar vorken, een vijl, tennisbal, doos nietjes, lucifers, Leatherman multitool, stoffen (fluweel, nepbont), kristallen piramide, veters, schroefjes, boutjes, moertjes, bellenblaas, en dat soort meer.

Ik bespreek hier de selectie van 7 foto's die mij het meest aanspreken, inclusief het commentaar dat medecursisten erop hebben geleverd in de nabespreking.

De fotostudio was ingericht in verschillende tafels. Sommige met lichtbakken, andere met witte of juist zwarte doeken. Allerhande extra lampen en voorwerpen waren aanwezig. 

Ik koos voor een donker hoekje. Het enige licht kwam van de andere kant van de studio, waardoor er alleen maar zacht strijklicht op de werkplek viel. Als eerste ben ik met een vijl aan de slag gegaan, ik wilde het oppervlak in beeld brengen.

ISO 200, f/16, 34 seconden. M-stand, Manual Focus, 

vanaf statief, met afstandbediening

Foto in nabewerking 30 graden gedraaid.

Het zachte strijklicht hielp om uitgebeten stukken te voorkomen die bij meer licht zeker zichtbaar zouden zijn geweest. De kleine stukjes hout vind ik wel iets toevoegen in het beeld.

Na hier zeker een half uur mee bezig te zijn geweest ben ik verder gegaan met de veter:

 ISO 200, f/11, 1/30e seconde. M-stand, Manual Focus, 

vanaf statief, met zelfontspanner

ISO 200, f/11, 1 seconde. M-stand, Manual Focus, 

vanaf statief, met zelfontspanner

Deze twee foto's zijn van dezelfde veter. Onder verschillende hoek gemaakt en de bovenste foto is extreem onderbelicht.

Het volgende was een tennisbal. Omdat ik zelf tennis wilde ik daar wel iets mee doen, maar dat is nog lastig, het blijft een tennisbal en er zitten geen interessante hoeken aan. Behalve de naad die er overheen loopt, die is afwijkend van het vilten oppervlak. Daar moet iets mee te doen zijn. Na wat proberen kwam ik uit op een lichtbak, daar de bal op leggen zodanig dat de naad een glimlach lijkt. 

ISO 200, f/8, 1/30e seconde. M-stand, Manual Focus, 

tennisbal op lichtbak, vanaf statief, met afstandbediening

Gele kleur van de tennisbal in Photoshop met Color Replace veranderd.

Hierna op zoek gegaan naar nog een toepassing voor de lichtbak. En die gevonden in bellenblaas. Ik heb geprobeerd om een zeepbel op de lichtbak te krijgen maar ze bleven stukgaan. Bellen in vlucht vastleggen dan maar, geen statief, relatief snelle sluitertijd, ISO omhoog. Het bleek ondoenlijk om bellen te blazen en dan snel een camera te pakken. Gelukkig wilde Pia wel assisteren, bedankt Pia.

De uitvoering was zo dat Pia de bellen over de lichtbak heen blies en als er dan een redelijk grote bel mooi zweefde boven de bak, dan zou ik uit de hand snel een foto proberen te maken. Gelukkig snapte de autofocus de bedoeling, waarbij de zwarte achtergrond geholpen zal hebben.

ISO 200, f/3.2, 1/50e seconde, uit de hand. 25% Uitsnede.

De gekleurde vlakken zijn de reflecties van de lichtbak onder de zeepbel.

Ook wel geslaagd naar mijn mening, ik zie er een gezichtje in. De "ogen" zijn twee lichtbakken achter mij in de fotostudio. Ik heb een stuk of 20 foto's gemaakt van zeepbellen en ze waren bijna allemaal bewogen. Ik had toch de ISO wat omhoog moeten doen en dan 1/100e seconde bijvoorbeeld.

Vervolgens ben ik de lichtbak als lichtbron gaan gebruiken. Het volgende onderwerp is een gegalvaniseerde schroef op een ondergrond van nepbont. Op zich al een bevreemdende combinatie. 

ISO 400, f/8, 0,8 seconden belicht. A-stand. 

Naast een 105 mm macrolens ook nog een 25 mm tussenring gebruikt voor meer detail.

Lichtbak als tegenlicht gebruikt.

Het doet mij denken aan een landbouwwerktuig op een akker. Terwijl het een schroef van slechts 3 centimeter is. Nog een keer dezelfde schroef, nu in een compositionair interessantere diagonaal 

ISO 400, f/11, 1 seconde. A-stand, vanaf statief.

Ook hier 105 mm macro lens i.c.m. een 25 mm tussenring.

Omgezet in negatief in Photoshop.

Conclusie: ik vond dit heerlijk om te doen! Er was een krappe drie uur de tijd, maar ik had me ook zes uur lang kunnen vermaken. En dan heb ik zoveel dingen nog niet gedaan. Ik wil ook nog wel eens met druppels in de weer. 

Dan de feedback van de medecursisten. De top-3 foto's wordt gevormd door:

1. unaniem: de rasp 
2. de eerste (donkere) veter foto
3. de schroef in normale kleur (met twijfel, de negatieve is abstracter, vervreemdender en heeft ook een sterke diagonaal, maar de andere heeft een prettigere structuur. Misschien verander ik deze laatste nog, merkt niemand, sssst)

Ik kan me er prima in vinden. Over het algemeen vond men de foto's wel goed en er werd zelfs iets van een lijn, een eigen stijl in gezien. Dat kan ook wel kloppen, want het heeft toch met de werkwijze, bewerking die ook persoonlijk is, apparatuur en eigen kijk te maken. En ik zag het ook bij anderen. Waar de een los gaat op complementaire kleuren in de achtergrond neemt de ander high key opnamen en weer een ander isoleert het onderwerp volledig van de omgeving. Leuk om te zien, maar ook goed om bij stil te blijven staan dat er altijd keuzes zijn die tot een ander resultaat lijden.

En in het artikel over de nabespreking van Glow heb ik het er ook al over gehad: bij nagenoeg alle cursisten blijken de kleuren van de eigen monitor sterk af te wijken van de kleuren op een gekalibreerd scherm bij CKE. Waar ik er bij Glow geen last van leek te hebben, was dat nu wel duidelijk het geval. Het effect kan zijn dat bovenstaande foto's op jouw (wel goede) scherm helemaal niet goed lijken, terwijl ze op mijn (eigenlijk niet heel erg geschikte, ongekalibreerde) laptopscherm prima lijken. De afwijkingen waren over het algemeen dat op het gekalibreerde scherm:

• de foto fors lichter is (halve stop?)
• er meer detail zit in donkere partijen, waardoor ruis meer naar voren komt

Vooral bij de zeepbelfoto was het effect vreselijk. Op mijn scherm gaat hij nog wel, al is het niet super, maar op een echt goed scherm was het niet om aan te zien.

De eerste keer dat we foto's hebben beoordeeld vanaf het scherm en niet vanaf papier. Het geeft toch te denken. Week na week kloppen kleuren en helderheid niet bij minimaal een van de cursisten. Toch maar aan de kalibratie? Of zouden de foto's prima zijn geweest als ik ze zou hebben laten afdrukken? Maar uiteindelijk doe ik dat niet vaak, bijna alles is voor weergave op een PC. En het idee dat op andere schermen mijn (hier) geslaagde opnames er vreselijk uitzien wordt ik niet vrolijker van. Wordt vervolgd!

Robert van Brug

Macro 5: de buitenstudio

Ik had laatst met Michiel en Nelleke Snijders afgesproken om samen macrofotografie te gaan doen. Moeder en zoon zijn redelijk fanatiek in fotografie maar ook heel enthousiast en gezellig.

Gedrieën zijn we naar het Eckartbos in Eindhoven gereden, spullen uitgepakt en na een paar honderd meter lopen konden we aan de slag. Hun werkwijze voor macrofotografie week nogal af van de mijne, het een is niet beter dan de ander, maar verschillend genoeg om er een artikel aan te wijden.

Ik heb een soort ingebakken afkeer van statieven (had ik zelfs in de auto laten liggen, niet slim in een donker bos), maar ook van flitsen. De familie Snijders dacht daar duidelijk anders over, Michiel voorop.

Michiel in actie, languit op de bosvloer.

Op bovenstaande foto staat naast Michiel en zijn camera ook nog een statief, daarop (!) een flitser met diffusor, met een kabel is de flitser verbonden met de camera. Bovendien heeft Michiel zijn mobiele telefoon als zaklamp ingezet om een schaduwpartij op te lichten. Dit tafereel was voor mij ter plaatse al aanleiding voor een blog. Het zou nooit in mijn hoofd opgekomen zijn om buiten zo'n studiosituatie te gaan bouwen.

De vraag is natuurlijk wat het effect is van al dit materiaal. Michiel was zo vriendelijk om wat resultaten te delen voor dit blog, bedankt! 

Alle foto's hieronder (c) Michiel Snijders. Alle gemaakt met een Canon EOS 40D, 100 mm f/2.8 macro, statief en een 580EX flitser.

f/2.8, ISO 800, 1/50e sec.

Geen flitser gebruikt.

f/4, ISO 800, 1/125e sec.

Geflitst, met -1 1/3e stop belichtingscompensatie op de flitser.

De kleuren op de ingeflitste foto zijn een stuk prettiger. De nabewerkingen zijn van mijn hand en natuurlijk zijn die volkomen gelijk voor beide foto's.

Nog een voorbeeld:

f/4, ISO 800, 1/80e sec. Geflitst vanaf statief.

f/4, ISO 800, 1/100e sec. Geflitst vanaf statief.

Bovendien extra belicht met zaklamp op mobiele telefoon.

Dit is het resultaat van de opstelling op de eerste foto.

Zowel de flits als het zaklampje lijken behoorlijk verschil te maken. Natuurlijk is het zo dat met fotobewerkingssoftware deels hetzelfde resultaat bereikt kan worden, maar dat is toch niet hetzelfde. Hoe beter het beeld bij de opname vastgelegd wordt des te beter het eindresultaat. En macrofotografie leent zich bij uitstek voor het opbouwen van een buitenstudio: de paddenstoelen/bloemen gaan nergens naartoe.

Nou heb ik laatst iemand ontmoet die bij een vogelhut in het bos twee grote softboxen opstelt omdat het er zo donker is en de vogels zijn inmiddels gewend aan het flitsen in het bos, dus ook dát kan. Maar terug naar de paddenstoelen.

Nog een voorbeeld, nu weer een foto van mij, maar wel uit hetzelfde bos:

Nikon D300s + Nikkor 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 lens. 

F/11, iso 200, +2 EV belichtingscompensatie, 2.5 seconden, vanaf rijstzak.

Michiel en ik waren beiden verbaasd over elkaars techniek en instellingen en kijkend naar de instellingen zit er ook veel verschil in:

• wel flitsen tegenover niet flitsen
• hoge ISO (800) tegenover lage ISO (200)
• oplichten schaduw of niet
• groot diafragma (f/4 of f/2.8) tegenover f/11.
• korte sluitertijd (rond de 1/100e) tegenover lange sluitertijd (2,5 seconde)

Nog maar een resultaat:

Nikon D300s + Nikkor 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 lens. 

F/16, iso 200, +2 EV belichtingscompensatie, 2 seconden, vanaf rijstzak.

Fotograferen vanaf statief of rijstzak maakt dat er geen enkele noodzaak is voor korte sluitertijden. Persoonlijk zou ik dan ook niet de instellingen van Michiel gebruiken. Canon heeft bij mijn weten altijd een basis ISO-waarde van 100, die zou ik gebruiken bij dit werk.

Het diafragma zou ik wat verder dichtzetten, om nog wat meer scherptediepte te krijgen. F/4 of 2.8 waarom? Bij f/8 wordt de achtergrond nog steeds onscherp en zien we meer scherp van het onderwerp zelf.

Deze twee gecombineerd resulteert in 32* langere sluitertijd als ik het zo snel goed heb uitgerekend. Maar dat kan prima!

Los daarvan en dat is het belangrijkste punt: een buitenstudio is een prima idee, waarom niet als je die spullen toch hebt? En anders met enkele simpele hulpmiddelen. Neem een spiegel mee om de onderkant van paddenstoelen te kunnen fotograferen. Een klein zaklampje om donkere partijen op te lichten. Een vuilniszak om op te liggen op de vochtige bosgrond. En zo nog alles wat je kunt bedenken dat misschien van pas kan komen. Ik hoor graag het raarste voorwerp dat jij altijd meeneemt bij een fotoshoot. Veel plezier!

Robert van Brug

Macro 4: productfotografie

Een aantal maanden ben ik nu bezig met macrofotografie en het bevalt me goed. Op verschillende plaatsen op internet kwam ik tegen dat het ook leuk is om iets anders dan de bloemetjes en de bijtjes te fotograferen. Juist hele gewone onderwerpen kunnen een verrassend beeld opleveren als ze met een macrolens van zeer dichtbij worden vastgelegd. In dit artikel een eerste poging om een dood onderwerp knap op de foto te zetten m.b.v. een macrolens.

Ik heb even om me heen gekeken wat een geschikt onderwerp zou zijn en ben uitgekomen op mijn horloge. Dit is mij zeer dierbaar omdat het van mijn vader is geweest en het is inmiddels meer dan 50 jaar oud. Voor de argeloze toeschouwer is het echter een horloge zoals zovele en ik wil toch proberen iets van de opname te maken.

ISO 200, 2 seconden, f/45, vanaf statief.

Mocht iemand over de gekozen instellingen vallen, dan geef ik die persoon meteen gelijk. Ik wilde op deze manier helemaal geen foto maken, maar was aan het uitproberen wat het kleinst mogelijke diafragma is op deze lens. Nou f/45 dus op korte afstand. Je moet alles proberen. het resulteert wel in een groot scherptedieptegebied waardoor niet alleen de wijzerplaat scherp is, maar ook de krassen in het glas zijn goed zichtbaar (of je dat wil is maar de vraag) en het vilt waar het horloge op lag is ook scherp. Behalve een beroerde compositie staat er ook nog een storende reflectie in het glas linksonder op. Het beeld staat zelfs scheef. Eigenlijk is dit helemaal niets, volgende poging.

ISO 100, f/16, 5 seconden, vanaf statief, met 25 mm tussenring

Bij de tweede poging ben ik nog dichter op het onderwerp gekropen. De macrolens gaf niet voldoende mogelijkheden dus heb ik ook nog een 25 mm tussenring ertussen gezet. Nog meer detail. Deze keer heb ik het horloge opgewonden zodat er beweging in de foto komt, zichtbaar aan een bewegende secondewijzer.  Ondanks het kleine diafragma van f/16 is het scherptedieptegebied hier te beperkt. Het logo is scherp, de grote wijzer ook, maar de seconden- en de kleine wijzer zijn onscherp. ISO 100 levert een prachtig ruisvrij beeld op, maar 5 seconden belichten is onnodig lang, de secondewijzer hoeft maar een beetje te bewegen. Niet goed, maar een verbetering ten opzichte van de eerste poging. We gaan door naar de derde poging.

ISO 160, f/11, 1 seconde. Vanaf statief, met 25 mm tussenring,
geflitst op het tweede gordijn.

Van de tweede poging heb ik meegenomen dat 1 seconde belichten  waarschijnlijk genoeg was. Door het horloge te draaien komt er meer spanning in het beeld. Ook heb ik het horloge op een zwarte ondergrond gelegd.
F/11 gebruikt om de juiste scherptediepte te krijgen, waar ik in ieder geval het centrum van de wijzerplaat , het logo en beeldmerk Omega en het gedeelte waar de secondewijzer zich bevinden scherp wilde hebben. En het in het glas gegraveerde Omega-logo staat er ook goed op, fijn detail.
Door nu op het tweede gordijn te flitsen is de secondewijzer in beweging, maar wordt het beeld aan het eind van de 1 seconde sluitertijd toch bevroren. De flitskop had ik op het witte plafond gericht omdat op een horlogeglas flitsen zeker ongewenste reflecties oplevert.

Tot zover de techniek, ben ik in mijn eigen opdracht geslaagd? Ja, ik vind dit namelijk een aansprekend beeld. De volledige foto, met alle details laat veel beschadigingen aan het glas zien wat ik wel mooi vindt. Het is uiteindelijk een gebruiksvoorwerp dus het heeft ook gebruikssporen. De compositie is veel spannender geworden door het horloge een kwartslag te draaien. Ook het gedeeltelijk in beeld brengen van het bandje vind ik een aardig detail.

Ik ga het zeker nog eens proberen, maar dit is lastige materie: beperkte scherptedieptegebieden, ieder stofje komt genadeloos in beeld, flitser, lange sluitertijd, statief. Natuurlijk heb ik het extra moeilijk gemaakt door ook nog beweging in beeld te willen brengen. Productfotografie is echt een vak apart. Een thuisstudiootje (zo'n witte doos) zou zeker helpen, extra flitsers erbij.... wat een leuke hobby is dit toch!

Groeten,

Robert van Brug

Fotocursus CKE 2: de eerste opdracht

Zoals in het vorige artikel al gemeld zal ik in dit blog regelmatig verslag doen van de vorderingen mijn fotocursus bij het Centrum voor de Kunsten in Eindhoven (CKE).
Na een eerste cursusavond die voornamelijk draaide om kennismaken en het doornemen van het cursusprogramma, was de tweede avond gewijd aan het voorbereiden op de eerste praktijkopdracht. De eerste opdracht luidt "landschapsfotografie", maar hier valt alles in de natuur onder. Dieren, vogels, macro, weerspiegelingen, wolkenluchten, doorkijkjes, structuren, herfstkleuren, verrotting en, jawel, landschappen, al dan niet in panorama.

Reden voor mij om deze cursus te gaan volgen is dat ik uitgedaagd wil worden andere foto's te maken. Op een andere manier, of andere onderwerpen, als ik er maar van leer en ervaar wat mij aanspreekt en wat niet. Natuur is wat dat betreft redelijk dicht bij huis, een veilig begin. In de voorbereiding hebben we ter inspiratie veel voorbeeldfoto's bekeken. Een aantal zaken bleven direct hangen, voornamelijk paddestoelen en gevallen blaadjes. Daarnaast had ik me voorgenomen om absoluut geen vogelfoto's te gaan maken. Zodoende heb ik de grote telelens thuisgelaten, om niet in de verleiding te komen.

Ik had twee angsten op voorhand:

1. dat ik een beetje verloren zou rondstruinen en niets moois zou zien
2. dat er werkelijk sublieme fotomomenten voor de verwende vogelfotograaf zouden zijn....

Na de voorbereidende les op Donderdagavond, was het Zaterdag om 9 uur zo ver: verzamelen en vertrek richting Nationaal Park De Groote Peel.

Na een kop koffie, zijn we het park ingetrokken en al snel versnipperde de groep. Na een paar honderd meter lopen zag ik een groepje paddenstoelen staan langs het pad en besloot daar dan maar eens op los te gaan:

Nikon D300s met 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 VR

f/8, 1/200e seconde, ISO 400, 

diafragmavoorkeur, belichtingscompensatie -1, 

camera liggend op de grond, hoekzoeker.

Dit is de hele foto, geen uitsnede. Dit geldt voor alle foto's van deze dag, ik heb mezelf willen dwingen een goede compositie ter plekke te maken. Hooguit zijn de foto's een beetje bijgesneden om het beeld recht te zetten.

Bovenstaande paddestoel is echt een heel kleintje, maar door de macrolens en het perspectief lijkt het heel wat. Dit resultaat spreekt me aan door de herfsttinten en lekker wazige achtergrond. Maar door de oefening die ik al heb gehad met macro is het niet echt moeilijk om te doen, maar het is wel nieuw: paddestoelenfotografie, Robert aan de paddo's!

Nikon D300s met 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 VR

f/8, 1/80e seconde, ISO 400, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

uit de hand, steun zoekend bij de boom.

Deze paddo's had iemand anders uit de groep al gevonden, maar zij heeft ze uit een andere hoek vastgelegd. Ik had direct deze hoek in gedachten en dat bleek te doen, ondanks de redelijk donkere plek in het bos. Een statief was hier slimmer geweest, maar dat lag nog in de auto...

Nikon D300s met 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 VR

f/8, 1/160e seconde, ISO 400, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

camera steunend op de grond, hoekzoeker.

Dit is een van mijn favorieten van de dag geworden. Er kwam een heel voorzichtig zonnetje door de wolken en dat deed de belichting goed. Heel bewust voor deze krappe compositie gekozen, het is een krachtiger beeld dan de hele paddenstoel, wat ik eerst probeerde.

Nikon D300s met 105 mm Micro-Nikkor f/2.8 VR

f/16, 1/50e seconde, ISO 200, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

camera steunend op de grond, hoekzoeker.

Deze paddenstoel was een behoorlijk groot exemplaar dat moeilijk over het hoofd gezien kon worden. Medecursisten waren er al mee bezig en ik heb me er ook op uitgeleefd. Hier voor een nog krapper beeld gekozen dan bij de vorige. Ook bewust gekozen voor deze rauwe, beschadigde kant van de paddenstoel. Grappig dat iedereen direct een eigen benadering van hetzelfde onderwerp kiest.

Vernieuwend voor mij is de omzetting naar zwart/wit. Dat doe ik maar zelden. De wereld is in kleur, dus zwart/wit doet mij vaak wat geforceerd kunstzinnig aan. Toch moest ik in de voorbereiding toegeven dat een aantal beelden in zwart/wit heel sterk overkwamen, waarschijnlijk sterker dan in kleur. Dus dat wilde ik meenemen in de nabewerking en iedere foto ook even in z/w bekijken. Hier was het beeld veel krachtiger dan in kleur dus dan is de keus makkelijk.

Ik heb nog meer paddo's vastgelegd en ben ook tevreden met het resultaat. Maar er is meer en het wordt tijd dat ook te laten zien:

Nikon D90 met 18-200 mm Nikkor f/3.5-5.6 VR II

26 mm, f/8, 1/250e seconde, ISO 200, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

languit liggend op de stammetjes, camera steunend op de grond.

Deze paden van stammetjes over de drassige gedeelten van het park heen zijn behoorlijk fotogeniek. Dat werd dan ook door iedereen gezien. In een poging een anders dan anders beeld te maken heb ik scherpgesteld op een punt een paar meter van de voorgrond en vlak voor het afdrukken de camera iets gekanteld. Is het iets? Mwah, ik ben er zelf niet kapot van. Maar het is voor mij wel nieuw, dus ik ben er blij mee.

In de nabewerking heb ik softwarematig een Graduated Filter losgelaten op de lucht, waardoor die in plaats van bijna helemaal uitgebeten wit toch er toch weer redelijk uitziet. Er zijn filters op de markt waarmee dit in het veld al kan gebeuren, maar die kosten een paar honderd euro en vrij lastig om precies goed te doen. Zeker als dit een keer geprobeerd wordt is deze oplossing meer voor de hand liggend. Het filter maakt een gedeelte van het beeld donkerder, in deze foto 1 stop op de lucht.

Weer iets vernieuwends dat uit de cursus voortkomt, want een dergelijk filter had ik nog niet toegepast.

Nikon D90 met 18-200 mm Nikkor f/3.5-5.6 VR II

65 mm, f/8, 1/100e seconde, ISO 200, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

uit de hand.

Op de open vlakte stond dit boompje dat als enige al helemaal in herfstkleuren was gehuld. De rest van de bomen was nog groen en dat contrasteert heerlijk met het rood van deze. Dit boompje knalde er echt uit, maar ik heb 500 meter lopen gewacht zodat ik het boompje vrij in de compositie kon zetten en ook veel dichterbij kwam. Direct heb ik ervoor gekozen de onderkant van de takken met de boomrand op de achtergrond samen te laten vallen, dat voelde goed.

In de nabewerking kwam ik erachter dat het net ontdekte Graduated Filter hier niet toegepast kon worden omdat het rood dan ook te donker zou worden. Dit heb ik opgelost door de lichte partijen donkerder te maken. 

Ik ben erg blij met de foto omdat het er lekker uit knalt, het spreekt. Tegelijk heb ik nog wat twijfels. Moet ik de takjes links wegwerken of wegsnijden? Iets in de kleur van het geel klopt ook nog niet voor mijn gevoel, ga deze nog een keer opnieuw doen denk ik, hij is het waard.

Nikon D90 met 18-200 mm Nikkor f/3.5-5.6 VR II

18 mm, f/8, 1/2000e seconde, ISO 200, 

diafragmavoorkeur, belichtingscompensatie -1, 

uit de hand.

De bewolking werd donkerder en donkerder. En toen brak de zon in de verte door de bewolking wat die mooie lichtstrepen oplevert. En hier moet je snel zijn, dit kan na een paar seconden alweer voorbij zijn, net zoals een regenboog. Ter plaatse was de voorgrond niet echt boeiend en fotogeniek, het ging op de lucht, dus daarvan 2/3e in de compositie gedaan. In de nabewerking kwam ik al heel snel op zwart/wit uit om het dramatischer over te laten komen.

Overigens zie ik nu dat de foto erg scheef staat, moet ik nog corrigeren.

Nikon D90 met 18-200 mm Nikkor f/3.5-5.6 VR II

35 mm, f/5.6, 1/100e seconde, ISO 400, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

uit de hand.

Een medecursist schoot de bosjes naast het pad in en ik zag direct wat hij zag: magisch lichtgroen ogende varens. Heel apart, want het motregende hier maar tegelijk was er een flauw zonnetje dat een lichte plek in het bos veroorzaakte. In de nabewerking heb ik dat gevoel geprobeerd te pakken.

Nikon D90 met 18-200 mm Nikkor f/3.5-5.6 VR II

200 mm, f/5.6, 1/160e seconde, ISO 400, 

diafragmavoorkeur, geen belichtingscompensatie, 

uit de hand. 50% crop!

Zoals gezegd, toen ging het ook nog regenen. En omdat het wel zo'n beetje tijd was een mooi moment om om er een punt achter te zetten. Lopend langs een plasje zag ik de druppels in het water landden. Gestopt, camera gepakt en direct foto gemaakt. Als iets je opvalt is het de moeite waard. Deze heb ik wel rondom wat bijgesneden omdat hij wat rommelig was. Nu blijft er 1 grote kring en 3 kleinere in een mooie diagonaal over wat ik sterk vind overkomen. 

Na een paar honderd meter lopen in de motregen werd het gelukkig weer droog. Al met al een gezellige dag, heerlijk veel gekletst met de medecursisten. Zoals Hanneke, de cursusleidster al zei, zo doe je geen landschapsfotografie, een beetje kletsend rondlopen en af en toe een kiekje nemen. Je moet je vastbijten in het onderwerp, in het landschap. De foto's waar ik het meest blij van wordt van deze dag heb ik ook genomen als ik even alleen liep. Goede les dus. 

Heb ik er dan wel iets aan gehad? Ja hoor, veel zelfs. Ik ben uren bezig geweest met het maken van andere foto's dan ik normaal maak en dat is voor mij het doel van de cursus. En daar ga ik ook nog feedback op krijgen waardoor het nog waardevoller wordt. 

Ga ik iets doen met de foto's van deze dag? Heb ik nu al iets nieuws ontdekt dat ik erg leuk vindt? Nee, nog niet. Ik weet wel dat een goede langdschapsfoto lastig is gebleken. Het macrowerk lukt me wel, heb ik meer gevoel voor en gaat me redelijk makkelijk af. Ik denk dat ik beide vormen nog wel eens ga proberen in de nabije toekomst. En dan bijvoorbeeld lichtval door een bos in herfsttinten vastleggen, lijkt me ook mooi. 

Op 1 November moeten we 12 foto's inleveren voor een nabespreking. Afgedrukt (!) op minimaal 13x19 cm.  Bovenstaande beelden zullen er wel bij zijn, samen met nog een paar andere. Ik ben benieuwd naar de feedback. Maar ook naar wat mijn medecursisten ervan gemaakt hebben. Want ondanks een behoorlijke diversiteit in achtergrond, fotografie-ervaring en apparatuur hebben we wel uren op dezelfde plek rondgelopen. Gaat er veel van hetzelfde uitkomen of wordt het heel verrassend? Wordt vervolgd!

Robert van Brug

Macro 3: gebruik de flitser

Dit wordt alweer het derde artikel over macrofotografie. Na een introductie en een artikel over het werken met de zeer beperkte scherptediepte, hier een concrete tip.

Maar eerst een verhaal vooraf:
Het scherptedieptegebied bij macrofotografie is zeer beperkt. Om dit te verhelpen moet het diafragma behoorlijk geknepen worden (groot f-getal). Hierdoor komt er nog maar heel weinig licht door de lens. Ik had al aangegeven dat de ISO-waarde verhogen niet wenselijk is. Maar er is nog een optie, namelijk gebruik de flitser!

Ik kwam in een vlindertuin een andere fotograaf tegen die vertelde dat hij al ongeveer 10 jaar aan macrofotografie doet. Ik al 10 dagen op dat moment, dus ik luisterde aandachtig. Het viel me op dat hij de ingebouwde flitser van zijn camera uitgeklapt heeft en hij legt uit dat het helpt om uit de hand werkbare sluitertijden te krijgen. Eureka! Weer een oplossing. Meteen ter plaatse geprobeerd in een heel schaduwrijk stukje waar ik om die reden niet kwam.

Schorpioenvlieg op bladstengel. 

ISO 400, f/18, 1/60e seconde, geflitst, uit de hand, minimaal nabewerkt.

In dat donkere deel van de vlindertuin had ik zonder flits geen redelijke foto kunnen maken. Nu is de ISO waarde met 400 nog mooi laag en met 1/60e seconde is de sluitertijd prima voor een stilzittend insect. F/18 was nodig geweest hier omdat het insect mooi op een diepte zat, maar dankzij de flits maakt dat eigenlijk niet uit: bij f/8 of f/18 was de sluitertijd altijd 1/60e seconde geweest dankzij de flits.

Natuurlijk komt de vraag om de hoek of dit ook nog een mooie foto is. Let bijvoorbeeld op de witte 'haartjes' op de bladstengel, zonder flits was dat mooier geweest. Persoonlijk ben ik geen groot voorstander van flitsfotografie, maar als het alternatief helemaal geen foto is, dan weet ik het wel!

En het kan beter. Bovenstaande voorbeeld is met de ingebouwde flitser van de camera gemaakt. Er zijn ook ringflitsers op de markt die op de lens gezet kunnen worden. Deze zijn bijzonder geschikt voor macrofotografie, maar wel zeer prijzig!
Daarnaast is het mogelijk om de flitser beter in te stellen: hier staat hij op automatisch, maar als de output van de flitser wat teruggedraaid wordt is het resultaat al mooier.

Hier moet nog een aantekening bij. In mijn geval, waar ik macrofoto's maak met een 105 mm macrolens kan ik vrij ver van het onderwerp afblijven (30-60 cm gaat prima). Hierdoor komt zelfs de ingebouwde flitser over de lens heen en ontstaat er geen schaduw. Ook gebruik ik o.a. om deze reden geen zonnekap. Als je een 40 of 60 mm macrolens gebruikt en veel dichter op je onderwerp zit, dan gaat zo flitsen niet werken en ben je aangewezen op een prijzige ringflitser of een andere oplossing.

Bedankt weer voor het lezen en graag tot een volgende keer!

Robert van Brug