Glow 2017

Glow 2017

als ik dit artikel schrijf is Glow dit jaar alweer over de helft.
De laatste jaren is Glow een steeds groter succes geworden: de bezoekersaantallen lopen inmiddels in de honderdduizenden. Fijn dat zoveel mensen nu van dit lichtspektakel kunnen genieten, maar tegelijk zorgt dit voor een paar nadelen:

• Nu het zo druk is geworden is het bijna onmogelijk om nog vanaf statief te werken. Waar dit in de eerste paar jaren goed te doen was is het inmiddels op veel plekken veel te druk en zelfs ronduit gevaarlijk om in het donker een statief te plaatsen. Gevaarlijk voor de overige bezoekers, maar ook voor de kwetsbare apparatuur op het statief.
• Glow heeft al jaren een paar grote projecten, de eyecatchers waarvan men onder de indruk is en waar nog lang over nagepraat wordt. Maar een deel van de charme zit in de vele kleinere projecten. Op een enkel woonhuis, of in een smalle steeg of een etalage werden vaak verrassende projecten getoond. Ik zeg werden, want deze kleine projecten zijn voor dit grote publiek niet meer geschikt. 
• Zeker de grote projecten zijn de laatste jaren dynamische projecties, d.w.z. dat er beweging in zit. Vaak is het een multimediale beleving, waarmee met beeld én geluid in korte tijd iets gepresenteerd wordt. Voor fotografie is dit niet geschikt. Allereerst omdat in een foto het bijbehorende geluid ontbreekt, maar ook omdat door de beweging niet met een lange sluitertijd gewerkt kan worden.

De vraag lijkt gerechtvaardigd of Glow nog wel interessant is vanuit een fotografisch perspectief.

Wat mij betreft is het antwoord een volmondig JA.

Voorop staat dat de beleving steeds beter wordt door de voortschrijdende techniek, maar zeker ook door de ontwikkeling van de kunstenaars. Dit maakt het de moeite om eenmaal per jaar hiervan te genieten.  Er is dan nog geen foto gemaakt, maar zonder fototoestel is het ook mooi.

De technische ontwikkeling van de camera's maakt het echter mogelijk om op vrij hoge ISO-waarden nog behoorlijk ruisarme foto's te maken. ISO 1600 en 3200 kunnen inmiddels op veel camera's gebruikt worden zonder dat hierdoor de foto direct verpest is. Als dan van een relatief lichtsterk objectief gebruik gemaakt wordt dan is de resulterende sluitertijd acceptabel. Zeker als er een vorm van vibration reduction (VR bij Nikon, IS bij Canon) gebruikt wordt. Statieven zijn dus niet langer per se nodig.

De dynamische projecties zijn in een aantal gevallen wel degelijk de moeite van het fotograferen waard. Door het fotograferen vanuit de hand is de sluitertijd al redelijk kort, waardoor een snapshot uit de presentatie gemaakt kan worden. Een kwestie van timing of dit er goed uitziet.

Maar genoeg gefilosofeerd, de foto's:

(alle foto's gemaakt met Nikon D600 i.c.m. Nikon 16-35mm f/4, uit de hand, op f/4, vibratiereductie aan)

Blob the Bulb
Nieuwe Emmasingel, nabij Lichttoren en Admirant
Manueel, ISO 1600, f/4, 1/20e sec. 

Een overzichtsfoto die duidelijk maakt hoe de projectie in het stadsaanzicht van Eindhoven eruit ziet. En ook maakt dit duidelijk hoe druk het was. De foto's zijn gemaakt op de eerste dag van Glow, bij prima weer. Dit was achteraf misschien niet heel handig omdat het de drukste dag is.

Het was hier zó druk dat we even gewacht hebben en na het einde van de voorstelling een betere plek hebben kunnen uitzoeken, meer centraal.

Manueel, ISO 1600, f/4, 1/30e sec

De tijd tussen de voorstellingen werd goed benut. Als inwoner van Eindhoven en ex-Philips medewerker vond ik de oude Philipsreclames wel een leuk beeld. 6 seconden later begon de show, waar ik een aantal beelden uit heb gekozen:

En zo leeft 'meneer Frits' dan toch voort, in een peertje geprojecteerd voor de Lichttoren in de Lichtstad.

Een klein stukje verder in de Expeditiestraat achter de bioscoop Vue, een vrij simpel idee met maximaal effect: een steegje met rook, lage bastonen en felle spots. Al lopende geprobeerd toch een foto te maken en dat lukte nog redelijk:

Manueel, ISO 1600, f/4, 1/25e sec
Glowing
Expeditiestraat

Op het Stadhuisplein bevindt zich vaak een van de hoogtepunten van Glow. Dit jaar wat het een overdaad aan schijnwerpers die op rustige muziek een ballet van licht uitvoerden. Vorig jaar was dit achter de Witte Dame hét hoogtepunt. Dit jaar heette het dan ook 'Step into the Light 2.0'. Het was echter zó groot en over al om je heen dat het nauwelijks vast te leggen was. Een 360-graden videocamera had hier goed van pas gekomen. Dan maar geen foto en gewoon genieten.

En zo waren en meer zaken waar ik geen foto's heb gemaakt. Waar ik dat zeker wel heb gedaan was bij de Catherinakerk, waar voor het eerst in jaren weer eens een statische projectie werd toegepast. Fijn voor de fotografen, maar nu had ik geen statief bij me. 

'Windows'
Catherinakerk
Manueel, ISO 1600, f/4, 1/15e sec

Zelfs met 1/15e seconde gaat het uit de hand nog goed. De 4 stops VR levert een virtueel 16-voudig snellere sluitertijd op, dus 1/250e seconde, wat bij een groethoeklens goed uit de hand te  doen is.

De uitdaging zat er hier meer in om dit zeer hoge onderwerp helemaal in beeld te krijgen.

Catherinakerk
recht van voren

Recht van voren lijkt de kerk achterover te vallen. Dit moet normaal gesproken vermeden worden, zeker bij architectuurfotografie, maar het is wel een natuurlijke perspectiefvertekening: iemand die hier staat en omhoog kijkt denkt zelf achterover te vallen en ziet ook het bovenstaande beeld.

Catherinakerk
met perspectiefcorrectie

Indien perspectiefcorrectie in Photoshop wordt toegepast past de kerk niet meer in beeld. Bovendien ziet dit er onnatuurlijk uit. 

'Story of Light'
Villa De Laak, Parklaan
Manueel, ISO 1600, f/4, 1/15e sec

Op 'De Laak', voorheen de woning van Anton Philips, was een fraaie lichtshow te zien. De tijd tussen de shows was veel te lang waardoor het daar een opstopping ontstond.

Deze dynamische projectie leverde veel beelden op. Uiteindelijk heb ik deze daaruit gepikt, maar in dit geval was een video, met geluid, een betere optie geweest.

Conclusie: Glow leeft nog volop. Het is een van de leukste zaken om te bezoeken en het is nog gratis ook, op een paar sideshows na. Ik ga volgend jaar zeker weer en ik zal ook weer proberen er leuke foto's van te maken.

Geniet van Glow en bedankt weer voor het lezen.

Robert van Brug

Avondfotografie: voorbereiding en wat mee te nemen?

De afgelopen maanden ben ik weer een aantal keer 's avonds en 's nachts op stap geweest om foto's te maken. Zo ben ik o.a. weer naar Glow geweest, en naar het Amsterdam Light Festival, maar ben ik ook in Rotterdam bezig geweest. Ik heb al een keer fotografische tips gegeven om een dergelijk lichtfestival te fotograferen, maar er valt meer te vertellen. Het is ook belangrijk om de juiste spullen mee te nemen.

Hieronder een lijstje met spullen die ik aanraad mee te nemen bij avondfotografie:

• Een comfortabele tas waar het allemaal inpast. 
• Reserve accu. Het werken met lange sluitertijden is een aanslag op de batterij, dus ik neem altijd een reserve mee.
• Zaklamp. Dit kan vaak handig zijn, bijvoorbeeld om even bij te schijnen als het in het donker niet lukt. Of om de grond af te zoeken als er iets is gevallen. Of om te controleren op hondenpoep, voordat je er languit in gaat liggen in het donker.
• Poetsdoekje.
• Statief. Onmisbaar bij lange sluitertijden.
• Een alternatieve lens, met een heel ander brandpunt. Hierdoor kunnen er ook andere foto's gemaakt worden. Een combinatie van 24-70mm en 70-200mm werkt voor mij prima. In het geval van een crop camera is een 18-200mm-lens ideaal.
• Een flesje water en wat voedzame repen. Het is beter fotograferen als het lichaam geen honger en/of dorst heeft.
• Een telefoon. Het kan handig zijn om hulp in te kunnen roepen bij een noodgeval of pech. Een smartphone kan bovendien ook nog dienen als zaklamp, kompas, weerdienst en kan informatie geven over opkomst- en ondergangstijden van maan en zon, evenals positie van sterren en planeten. Hier zijn talloze gespecialiseerde apps voor beschikbaar. 
• Een hoekzoeker. Afhankelijk van de plannen kan dit goed van pas komen.
• Regenhoes. Zeker bij avondfotografie kan het een heel mooi effect geven als de lichten weerspiegeld worden in het natte oppervlak van het wegdek. Maar het is natuurlijk wel de bedoeling om de apparatuur droog te houden.
• Een vuilniszak. Die heb ik altijd mee, ook overdag. Deze kan eenvoudig op iets nats gelegd worden om het achterwerk droog te houden.
• Een paraplu. Deze neem ik alleen mee als er kans is op neerslag maar ik toch wil fotograferen. Ik heb een heel klein inklapbaar stormbestendig parapluutje voor dit doel.
• Warme kleding, bij voorkeur in laagjes. Het kan 's avonds in de winter sterk afkoelen. Zelf heb ik bij voorkeur een sjaal, handschoenen en een muts bij me. Deze kan ik al dan niet aantrekken of omdoen. Stevige wandelschoenen en warme sokken maken het af. Als ik te warm gekleed blijk te zijn kan ik mijn jas altijd nog open doen. Als het te koud blijkt te zijn kan ik daar niets tegen doen en moet ik vroegtijdig afhaken.

En misschien net zo belangrijk, wat neem ik niet mee:

• Een reserve camera. Het is te zwaar om alles mee te nemen.
• Meer geheugenkaartjes. Standaard werk ik met 32GB SD-kaartjes, waardoor ik meer dan 1000 foto's kan maken. Dit is eigenlijk altijd genoeg. Alleen op meerdaagse trips neem ik er meer mee.
• Een externe flitser. Bij avondfotografie uit den boze. Mocht er nu toch iets ingeflitst moeten worden dan kan dat ook met de ingebouwde pop-up flitser.
• Filters gebruik ik 's nachts doorgaans ook niet.
• Teleconverters.
• Afstandsbediening. Dit is bijna verplicht bij avondfotografie om trillingen uit te bannen, maar ik gebruik bijna altijd de zelfontspanner. Dat werkt ook prima en het scheelt weer een kastje.
• Draagriem voor de camera. Veel mensen hebben de camera altijd om de nek hangen, maar dat vind ik vervelend. Zeker als er een zware lens aanhangt. Dan wil ik het nog wel eens om mijn schouder hangen (met een Black Rapid draagriem), maar nooit 's nachts waarbij bijna alles vanaf statief gemaakt wordt.
• Een stoel/krukje. Zitten is er niet bij, het is lopen of foto's maken. Maar ik zie anderen hier wel mee sjouwen. Het kan ook gewoon te druk zijn en vervelend voor anderen. Als er 's nachts ergens heel lang op een plaats gebleven wordt kan het natuurlijk wel.

Verdere voorbereiding:

• Laat het altijd weten aan thuisblijvers als je ergens naartoe gaat. Geef aan wat de bedoeling is (locatie, tijd e.d.) en spreek bij voorkeur af wanneer de cavalerie ingeschakeld dient te worden ("als ik voor 23u niet bel, dan is er iets mis"). Dit lijkt misschien overdreven maar het is voor de eigen veiligheid. 
• Als het ergens erg druk is, zoals bij Glow, dan doe ik mijn portemonnee en telefoon in de binnenzak. Dat is toch een stuk lastiger voor de gemiddelde zakkenroller.
• Ga bij voorkeur samen. Dat is niet alleen gezelliger maar ook veiliger. Maak onderling wel afspraken over het fotograferen voordat dit tot wrijving leidt.
• Een routekaart/programmaboekje. Bij lichtfestivals worden vaak voor een paar euro programmaboekjes te koop aangeboden. Hier staat ook de route in. Deze routekaart is niet nodig (volg de meute/routebordjes), maar het kan leuk zijn om meer achtergronden bij een kunstwerk te hebben.
• Een parkeerplek. Sommige evenementen trekken enorme aantallen bezoekers waarvan er ook veel met de auto zullen komen. Ik zoek via internet van tevoren naar een betaalbare parkeerplek. Hiermee kan fors bespaard worden en ik heb geen zin in tegenvallers achteraf.

Hopelijk is dit stukje behulpzaam geweest. Bedankt voor het lezen.

Robert van Brug

Glow: tips voor fotografie bij lichtfestivals

Dit jaar is het alweer 10 jaar geleden dat het het lichtfestival Glow in Eindhoven voor de eerste keer werd georganiseerd. Toen nog kleinschalig met enige tienduizenden bezoekers in een week. In 2014 heeft het festival een waanzinnige 650.000 bezoekers mogen verwelkomen. Ook Amsterdam heeft inmiddels een lichtfestival (Amsterdam Light Festival), net als vele steden over de wereld.

Vanaf het begin is het voor de fotograaf een uitdaging om hier mooie opnames te maken. Het oefent een enorme aantrekkingskracht uit op fotografen en het is vaak struikelen over de statieven. Toch zijn er ontwikkelingen: traditioneel waren er vooral vrij statische projecties op gebouwen. Er is een ontwikkeling naar meer en meer dynamiek. Dit vraagt ook om een aanpassing van de techniek in de fotografie.

Ik geef in dit artikel kort wat adviezen over hoe te werk te gaan om tot mooie resultaten te komen.

TIPS TRADITIONELE AVONDFOTOGRAFIE:

1. Niet flitsen. In mijn allereerste artikel op dit blog heb ik al opgeroepen niet te flitsen. Toch zie ik 4 jaar later nog steeds mensen dit doen. 
2. Statief: in plaats van te flitsen dient een lange sluitertijd gebruikt te worden. Om geen bewogen foto te krijgen dient er vanaf een stevig statief gewerkt te worden.
3. ISO: Stel deze zo laag mogelijk in, d.w.z. 100 of 200.
4. Diafragma: Als het onderwerp weinig diepte heeft, zoals een projectie op een gebouw, dan kan het diafragma helemaal open.
5. Zonnekap: doe de zonnekap altijd op de lens, ook 's avonds. Het voorkomt allerhande problemen in het beeld en het beschermt de lens.
6. Oculair dop. Als er sprake is van lange sluitertijden dan is het verstandig om het oculair (beter bekend als de zoeker) tegen ongewenste lichtinval  af te sluiten met de daarvoor meegeleverde oculairdop. Sommige high-end camera's hebben hiervoor een schakelaar.
7. Vibratie-reductie uit op statief. Als de camera op een stevig statief is gemonteerd zijn er geen ongewenste trillingen en werkt VR/IS/OS contraproductief.
8. Afstandsbediening/zelfontspanner: Om trillingen uit te bannen is het verstandig om niet de ontspanknop te gebruiken om een opname te maken, maar in plaats daarvan de afstandsbediening te gebruiken. Of de zelfontspanner, dat is een redelijk alternatief.
9. Ruisonderdrukking bij lange sluitertijden: dit is in veel camera's een optie in het menu. Ik gebruik deze niet vaak. Reden is dat de camera dan afloop van een foto nog een foto maakt met dezelfde instellingen maar de sluiter helemaal dicht. De hierin ontstane ruis/dode pixels worden uit het oorspronkelijke beeld verwijderd. Heel effectief, maar bij lange opnames bijzonder irritant als er iedere keer dubbel zo lang gewacht moet worden.
10. Schiet uitsluitend in RAW. Zelf gebruik ik dit altijd, maar bij avondfotografie  is het noodzaak. Er zijn enorme contrasten tussen de lichten en de donkere lucht/schaduwpartijen en het dynamisch bereik van een RAW-opname is veel groter dan die van een JPEG-opname. Bovendien kan hierdoor achteraf zonder kwaliteitsverlies de witbalans bijgesteld worden.
11. Camera/lens: vanzelfsprekend leidt gebruik van hogere kwaliteit apparatuur tot hogere kwaliteit foto's. Maar bij deze vorm van fotografie is het minder belangrijk dan bij veel andere. Op lage ISO-waarden en vanaf statief moet het met alle apparatuur mogelijk zijn prachtige foto's te maken. 

Glow 2010, Luminarie De Cagna
ISO 200, f/22, 0.8 sec.
Nikon D90 + 18-200mm f/3.5-5.6, vanaf statief

Mijn eerste editie van Glow bevatte dit verpletterende beeld: een zee van licht door enorme hoeveelheden LED-lampjes. Er zit heel veel diepte in het beeld, daarom heb ik het diafragma maximaal dichtgeknepen. F/22 is niet nodig, maar dat wist ik toen nog niet. ISO 200 is op een Nikon D90 de basiswaarde. Hoe indrukwekkend dit beeld ook is: het is statisch. Niets beweegt, het zijn alleen maar heel veel lampjes.

Glow 2013
ISO 100, f/2.8, 1 sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Ook in 2013 waren er nog statische beelden. Feitelijk was dit een dynamisch beeld, maar de veranderingen voltrokken zich maar langzaam, dus alle tijd om met 1 seconde sluitertijd een geslaagde opname te maken.

TIPS BIJ DYNAMISCHE BEELDEN:

Er is een trend naar meer gebruik van bewegende beelden in plaats van een statisch beeld. Dit biedt een uitdaging voor de fotograaf: als er een momentopname van een bewegend beeld gemaakt moet worden dan zal de sluitertijd omlaag moeten. Dit betekent automatisch dat dit gecompenseerd moet worden in ISO, er even vanuit gaande dat het diafragma al goed staat ingesteld.

Glow 2013
ISO 1600, f/2, 1/200e sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Dit is een mooi voorbeeld: een monster wordt geprojecteerd op een waterstraal. Dit beeld veranderde continue.  

Glow 2014, DELA-gebouw
ISO 1600, f/4, 1/80e sec.
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Deze opname van het DELA-gebouw is uit de hand gemaakt. Met 1/80e seconde sluitertijd op 24mm is dat ook geen probleem. 

Ten opzichte van de meer traditionele vorm zijn er een paar dingen gewijzigd:

• Hoge ISO. 1600 geeft 16x versterking van het licht t.o.v. ISO 100. Hoge ISO-waarden betekenen meer ruis, zeker in de donkere partijen. Maar anno 2015 zijn er een behoorlijk aantal camera's op de markt waarmee veel beter een hoge waarde ingesteld kan worden. Full Frame camera's zijn hier over het algemeen beter in. Dit betekent ook dat het nu wel loont om een dure camera in te zetten.
• Groot diafragma. Hier is f/2 gebruikt, wat 2x zoveel licht betekent als bij f/2.8. En 128x zoveel licht als bij f/22. Lichtsterke objectieven zijn over het algemeen veel duurder dan de minder lichtsterke varianten. Een 50mm f/1.4 of f/1.8 is relatief betaalbaar.
• Statief: bij een sluitertijd van 1/200e seconde is dat niet per se nodig.
• Afstandsbediening/zelfontspanner/oculairdop: ook niet meer nodig.
• Vibratiereductie VR/IS/OS: als er geen statief meer wordt gebruikt is het nu juist wel raadzaam om de eigen bewegingen te corrigeren hiermee.

Glow 2015: Eindhoven vergaapt zich aan reusachtige lamp
ISO 1600, f/4, 1/20e sec., vanaf statief
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Een andere oplossing kan zijn om van het dynamische beeld geen foto te maken, maar een film. Vrijwel alle camera's bieden de functionaliteit en zo worden ook de aanwezige geluidseffecten meegenomen. In 2014 heb ik zo een film gemaakt van Flashback.

Meer creatieve foto's

Terug naar de fotografie.

Al het voorgaande zijn technische tips. Welke instellingen zijn nodig, welke apparatuur is handig. Maar dit levert slechts technisch geslaagde beelden op, de vraag is of deze aansprekend zijn. En of ze onderscheidend zijn. Ik ben altijd blij met een goed geslaagde opname, maar als ik vervolgens op social media zie dat bijna iedereen eenzelfde foto heeft gemaakt, dan baal ik toch een beetje. En dus probeer ik me te onderscheiden. Ik ga op zoek naar een andere invalshoek. Ik hoop toch op uniek materiaal, wat een serieuze uitdaging is met zoveel fotografen op de been. Hier onder van ieder jaar een voorbeeld:

Glow 2010
ISO 200, f/8, 2.3 seconden

Het spectaculaire beeld hierboven is ontstaan door uit te zoomen tijden de 2,3 seconden dat de sluiter openstond. Dit is een truc, maar wel een met af en toe mooie resultaten.

Glow 2011, Tunnel of Love
ISO 200, f/6,7, 8 seconden, vanaf statief

De 8 seconden sluitertijd zorgen ervoor dat de tunnel verlaten lijkt, terwijl hij bomvol bezoekers was.

Glow 2012, hoofdbureau van politie
iso 200, f/6.3, 2.5 sec.

Dit was een leuk schouwspel: er klom een poppetje uit de cel en die werd achtervolgd. Het is niet voor niets het politiebureau. Dit ging vrij snel. Hierdoor kwam ik op het idee om het hele verhaal in één beeld te vangen. Dit zegt mij meer, die poppetjes zijn per stuk fotografisch niet heel interessant. 

Glow 2013
iso 100, f/11, 0.5 sec.

Deze boom met paarse LED-kristallen stond voor het Temporary Art Center. Lastig te fotograferen met het gebouw er vlak achter. Ik heb gekozen om het Philips Stadion aan de overkant van de straat mee te nemen, vandaar het kleine diafragma. Het standpunt en de achtergrond maken het hier creatief.

Glow 2014
ISO 6400, f/4, 1/30e sec.

In 2014 was er een 3D-kunstwerk waarvoor brilletjes werden uitgedeeld. Dit was op Stratumseind en het was een zeer druk gedeelte van de route. Creativiteit uitte zich hier door de kijkers en niet het kunstwerk vast te leggen. En 3D is toch niet vast te leggen, maar het publiek wel. Het was knap donker, korte sluitertijden verplicht omdat er zoveel mensen opstaan, en geen schijn van kans op het gebruiken van een statief. Vandaar ISO 6400. 

Glow 2015, Stadswandelpark
ISO 800, f/11, 1/6e sec.

Deze ca. 15 meter hoge toren van vlammen was een eyecatcher van jewelste. De twist zit hier in het standpunt: door vanaf de andere kant (buiten de route) te werken, kon ik ook een reflectie meepakken in de aanwezige vijver. Twee constructies voor de prijs van één. Bovendien staat het kunstwerk (rechtsboven) dat aan die kant van de vijver staat ook in beeld, wat voor kenners van het Stadswandelpark herkenbaar zal zijn. 

Al 6 jaar fotografeer ik bij Glow, en ik hoop er komende jaren ook bij te zijn. Het is leuk om te ervaren en een uitdaging om er fotografisch iets van te maken. 

Bedankt voor het lezen, veel plezier bij Glow!

Robert van Brug

Glow 2013

Dit jaar was het alweer mijn vierde editie van Glow, sinds 2010 ben ik een vaste bezoeker van dit lichtfestival in mijn thuishaven Eindhoven. Natuurlijk is het niet alleen mooi om te zien, maar ook leuk om vast te leggen. Al in mijn tweede blog ooit schreef ik kort een uitleg over hoe je Glow moet fotograferen, dus dat ga ik niet herhalen. Vorig jaar heb ik dat nog verder uitgewerkt toen het onderdeel uitmaakte van mijn fotocursus, genoeg tips daar.

Glow heeft zich ontwikkeld de afgelopen jaren, het is steeds groter en massaler geworden, met steeds meer bezoekers. In 2013 waren er een geschatte 520.000 mensen op de been. Dat zijn er 65.000 per avond, met een piek in het weekend en op avonden met redelijk weer. Aan het begin van de avond lopen er ook nog veel kinderen, later is het wat rustiger (tot 23 uur, weekend tot 24 uur). Je struikelt over de vele camera statieven en het is op sommige plekken zo druk dat fotografie bijna onmogelijk wordt en in ieder geval een serieuze uitdaging is. Daarnaast maken de lichtartiesten steeds meer gebruik van lichtshows: m.b.v. grote projectoren worden shows gegeven. Leuk, spannend en verrassend, maar bijna niet vast te leggen op foto. Op film zou kunnen, maar dat is niet mijn ding.

Hieronder een impressie in een paar foto's. Dit keer geen technobabbel over gebruikte apparatuur en instellingen, alleen maar plaatjes:

Mijn dochter Eline was een van de makers van de "fladderaars", vele duizenden vogels, vlinders e.d. die samen een veld sfeervol verlichtten. Tip: kleed je warm aan.

De meest spectaculaire attractie was wellicht de draak. Met angstaanjagende geluiden.

Voor 2014 heb ik me voorgenomen om me meer te richten op het spin-off festival op Strijp-S, wat dit jaar Glow Next heet (vorig jaar Glow-S).

Bedankt voor het lezen/kijken,

Robert van Brug

CKE 10: GLOW Feedback

Ik had hier nog beloofd om de feedback van de medecursisten op mijn foto's van Glow hier nog te delen. Vanavond was de bespreking, daar gaan we dan:

Allereerst moet ik zeggen dat ik onder de indruk was van het werk van mijn medecursisten. Velen hadden prachtige composities bedacht, krachtige interessante beelden die mij verrasten, zo mooi. Wonderlijk hoe een groep mensen ongeveer dezelfde dingen onder ogen krijgt en dan toch met zulke uiteenlopende beelden op de proppen kan komen.

De opzet vanavond was om in groepjes van 3 te werken. Eerst moest het eigen werk beoordeeld worden: kies uit de 12 geselecteerde foto's een serie van 5 die bij elkaar past op de een of andere manier. En kies de 5 beste. En de allerbeste en de minste. Beschrijf ook waarom. Doe dit vervolgens ook voor je 2 medecursisten uit het groepje, op papier, en geef elkaar die feedback ook.

Daarna met de hele groep al deze selecties bekijken en hierdoor leren series te maken. Niet alleen een aantal foto's die bij elkaar passen, bijvoorbeeld door het onderwerp, de sfeer of de kleur, maar ook de volgorde is enorm belangrijk. Absoluut nieuw voor mij, veel van geleerd.

Hier kan ik dan nog aangeven wat men de top 5 van mijn foto's vond:

De compositie, de lens flare, het licht, het komt hier mooi samen.

Mijn persoonlijke favoriet, fijn dat men het daar mee eens is.

Deze foto is het best passend bij het thema van Glow van dit jaar: "Faces en Façades". 

En dat was nou net de opdracht, dus dit beeld is helemaal goed.

Veel gefotografeerd, maar prima vastgelegd, knalt er echt uit.

Leuk detail is dat kind dat in die lamp hangt, geeft het net even een twist.

Verder een heel veel vastgelegd beeld, niet heel bijzonder, te registrerend.

Prachtig blauw licht door de waternevel, contrasteert leuk met geel licht in de foto.

Deze 5 komen bij de selectie voor de eindpresentatie. Samen met de 5 beste van de opdracht landschapsfotografie. En zo komt er per cursist een aanzienlijke hoeveelheid best werk beschikbaar dat na afloop getoond zal worden. 

In de feedback op mijn opnames kwam een aantal keer naar voren dat het teveel registraties zijn. Dat vond ik zelf ook al, en vooral het feit dat ik totaal niet fit was speelt daar een rol. Voor een goede foto, een aansprekend beeld is goede apparatuur alleen niet genoeg, een goede fotograaf is veel belangrijker, maar die moet ook nog in vorm zijn.

De bespreking gebeurde aan de hand van afdrukken. De meesten zijn inmiddels overgegaan op afdrukken door Profotonet, een prima adres. En dit soort werk doet het goed in de 'Pearl' afwerking, waardoor er daadwerkelijk een parelmoeren glans over de foto's komt te liggen. Normaliter over de top, hier kan het goed.

Vervelend dat een aantal medecursisten erachter kwamen dat de afdruk totaal niet overeen kwam met wat men op het scherm zag. Kleuren gingen nog wel, maar met name de donkere partijen waren in de afdrukken helemaal dichtgelopen. 2 tips om dat tegen te gaan:

1. Kalibreer regelmatig (tweewekelijks!) het computerscherm. Hiervoor zijn oplossingen in de handel, zoals bijvoorbeeld de Spyder van Datacolor. Kost rond de 100 euro, maar voorkomt teleurstellingen. 
2. Gebruik de juiste kleurruimte. Profotonet refereert aan AdobeRGB op hun site. Dan is het zaak dat de camera en het fotobewerkingsprogramma hier ook op ingesteld staan. Het alternatief is sRGB, dat minder uitgebreid is.

Op naar volgende week als we het werk van de Table Top opdracht zullen bespreken. Ik heb de foto's inmiddels bekeken, geselecteerd en bewerkt. Ook heb ik het al in een blogje gegoten, maar ik wil de feedback er in 1 keer in meenemen, dus dat komt over een week allemaal tegelijk. Tot dan!

Robert van Brug

CKE 8: Glow

Niveau: gevorderde

Na de voorbereidingen op avondfotografie in de cursus, was het Donderdag zover, we mochten Glow gaan fotograferen. Ik kon alleen niet: ziek, zwak en misselijk. Enig idee hoe frustrerend dat is? Een van de jaarlijkse hoogtepunten voor de fotograaf om de hoek beschikbaar, kun je er niet heen, balen.

Verschil met voorgaande jaren is dat ik nu een opdracht had voor de fotocursus. Kwam er kort op neer dat ik moest proberen vast te leggen wat de kunstenaar bedoeld heeft. Juist. Ik snap het nog niet. Wel had ik me voorgenomen om niet net als de afgelopen paar jaar alleen maar te proberen de kunstwerken er zo goed mogelijk op te krijgen, ik hoopte een nieuwe invalshoek te vinden, iets creatiefs. Denk aan de reflectie in een etalageruit, of in een natgeregende straat. Of het kunstwerk met meer omgeving, de plaatsing van het object in de stad.

Gelukkig ging het Zaterdag al wat beter, waardoor ik toch maar even de stad in ben gegaan met camera en statief. Ik wil ook niet als enige geen foto's hebben bij deze opdracht én ik wilde het graag zien. Na iets meer dan een uur ging het niet meer, ik kreeg hoofdpijn van de drukte en had er geen lol meer in. Maar ik heb wel wat resultaten en daar ging het om.

Het eerste dat ik heb vastgelegd was een animatie op het politiebureau aan de Mathildelaan. Er werd een inbraak uitgebeeld. Deze leek relatief simpel maar door de goede uitvoering kwam hij goed over:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 18 mm, ISO 200, f/6.3, 2.5 seconden belicht

M-stand, vanaf statief met afstandbediening.

Vanaf hier was het een klein stukje lopen naar het parkeerterrein bij Philips Lighting waar men onder een vernevelaar door werd gestuurd (fijn voor de apparatuur!) die met twee lasers werd beschenen.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 18 mm. f/6.3, iso 200, M stand, 3 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief met afstandbediening

Deze maskers wisselden voortdurend van kleur en sfeer waardoor, ondersteund door stemmige muziek, een mooie voorstelling ontstond op het Lichtplein. Deze vond ik persoonlijk erg mooi, het hoeft dus niet altijd supergroot om mooi te zijn. Jammer genoeg was het hier enorm dringen, ik kon onmogelijk een statief gebruiken en heb een tijd moeten wachten voordat ik een redelijk vrij blikveld had.

Al deze foto's: Nikon D300s + 35 mm f/1.8 op f/4, ISO 800, 1/10e seconde. Uit de hand.

Dan de megaprojectie op De Admirant. Dit is een bewegende animatie, waarbij het beeld doorlopend naar boven doorschuift en onderaan aangevuld wordt. Heel mooi, maar ook lastig want hele lange sluitertijden gaan niet werken.

Nikon D300s + 35 mm f/1.8 op f/2.8, ISO 1600, 1/20e seconde, uit de hand.

Dan door naar het Wilhelminaplein waar een paar prachtige lampen waren neergezet. En ook dit wisselde voortdurend van kleur, waardoor ook hier geen echt lange sluitertijden wenselijk waren.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 20 mm, ISO 200, f/16, 2 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief met afstandbediening.

Velen maakten hier een foto vanaf de andere kant v/h plein (waar je erop kwam) maar ik vond dit beeld mooier, o.a. met de Admirant en de Regent op de achtergrond.

En dan maar wachten tot de lampen een aansprekend beeld geven, ik vond dit het mooiste.

Toen begon het vrijworstelen richting Kleine Berg. Door kleine straatjes die hier niet geschikt voor zijn. Hier waren ook nog wat projecties maar ik heb niet eens een poging gedaan hier een statief op te stellen. Op de Kleine Berg zat iemand te schrijven en wat hij schreef werd m.b.v. een laser op het tegenoverliggende gebouw geprojecteerd. Leuk maar niet heel interessant. Daarom maar eens de andere kant van Glow op de foto gezet:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 27 mm, iso 200, f/8, 8 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief (vanuit portiek!), met afstandbediening

Ik vond de oude gevel van de 'Handel in IJzerwaren' wel leuk. Achteraf vraag ik me af waarom links bovenin beeld het raam open staat.

Vanaf hier was het een klein stukje lopen naar het Hooghuys. In plaats van alleen het gebouw erop te zetten, heb ik wat meer omgeving erbij gepakt. Daardoor scheen een lamp recht mijn lens in met alle lens flare vandien, maar ik vind dit wel een sfeervolle plaat geworden:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 24 mm, ISO 200, f/8, 8 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief, met afstandbediening.

Dankzij het kleine diafragma worden de lampen in het beeld van die mooie sterren. 

Hier om de hoek stond in een leeg winkelpand een afvalcontainer met brandende TL-balken. Dit is voor mij te artistiek, ik kan hier niets mee. Ik heb maar een foto van de toeschouwers met het object toch in beeld gemaakt. Het is in ieder geval anders dan anders. Die donkere dame in het beeld, met haar reflectie in de winkelruit vind ik wel leuk, net als de fotograaf daarachter.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 20 mm, ISO 200, f/5.6, 1/25e seconde. Uit de hand. A-stand.

Toen was ik het eigenlijk wel zat. Ik ben teruggelopen richting auto en alleen nog gestopt bij een overkapping met halve bollen met LED-verlichting. Dit veranderde continu van kleur, maar er was geen muziek bij of wat dan ook, dus niemand stopte hiervoor. Ik vond het wel vrolijk en heb wat ingezoomd op de halve bollen en de rest heb ik allemaal buiten beeld gehouden.

Nikon D90 + 18-200 mm, ISO 1600, f/5.6, 1/30e seconde. M-stand.

Vanaf statief, met afstandbediening.

En toen snel naar huis. Ik heb denk ik maar de helft van de route gezien. Volgend jaar proberen doordeweeks te gaan omdat dat in de drukte veel scheelt. En dat werkt makkelijker bij het fotograferen. Waardoor er ook betere foto's tot stand komen.

Gezien de beperkte tijd van 1 uur en 20 minuten dat ik in de stad ben geweest, ben ik wel tevreden met het resultaat. Maar ik geloof niet dat ik 1 van deze foto's thuis groot aan de muur ga hangen. Nu laten afdrukken en bespreken op de cursus. Ik ben heel benieuwd naar de terugkoppeling en natuurlijk ook naar wat de rest ervan gebrouwen heeft. De feedback zal ik ook kort in een artikel publiceren.

Bedankt voor het lezen en tot de volgende keer.

Robert van Brug

CKE 6: avondfotografie

Als voorbereiding op het jaarlijkse terugkerende hoogtepunt voor de fotograaf, GLOW, hebben we met de cursisten alvast wat geoefend in avondfotografie.

Tips:

• Ga NIET flitsen. Zie ook mijn artikel over Glow 2011, waar ik dat al heb uitgelegd met voorbeelden.
• Neem een statief mee! De sluitertijden zullen dermate lang zijn dat fotograferen uit de hand onmogelijk is. Ook een monopod (of eenpootstatief) is niet voldoende.
• ISO op de laagst mogelijke waarde instellen .
• Diafragma op f/11 of f/16, als er wat diepte in het onderwerp zit, anders groter (=lager f-getal)
• Scherpstellen kan lastig zijn voor de autofocus, gebruik eventueel manuele focus.
• UV-filter ter voorkoming van lensflare verwijderen.
• Zonnekap, ook al is er geen zon, zeker monteren.
• Afdrukken m.b.v. afstandsbediening of de zelfontspanner.
• Vibration Reduction/Image Stabilization uit vanwege statief (behalve als het hard waait)
• Neem van tevoren even door hoe de BULB-mode werkt (zie handleiding camera)
• Neem een plastic zak mee om je spullen droog te kunnen houden als het gaat regenen. Een regenjas voor de fotograaf is ook een goed idee. Of iemand die wil assisteren met een paraplu.
• Vanwege de lange sluitertijden zal de batterij van de camera snel leeg zijn. Zorg ervoor dat hij helemaal opgeladen is en neem een reserve mee.
• In het menu is in te stellen dat er 'ruisonderdrukking voor hoge ISO' toegepast moet worden. Dit komt de kwaliteit ten goede, maar iedere opname duurt zo wel twee keer zo lang, en dat scheelt bij deze vorm van fotografie aanzienlijk. Ik heb dit aanstaan.
• Bij veel opnames tijdens Glow zal er licht van veel soorten lichtbronnen zijn. De juiste witbalans instellen is daardoor lastig. Stel AWB/Automatische Witbalans in, fotografeer in RAW en regel het in de nabewerking!
• De lichtmeter van de camera kan in verwarring raken doordat er geen oog tegen het oculair gedrukt wordt. Er komt nu langs deze kant plotseling licht de camera binnen waardoor de lichtmeting anders uit zal vallen. Maar dat is niet erg omdat een BULB-opname toch in de M-stand plaatsvindt. Nog meer dan anders geldt daarom hier: controleer het resultaat van de opname goed achterop de display van de camera. Controleer ook het histogram. Het is dus niet nodig om de zoeker af te sluiten.

Een heleboel van de zaken die hierboven genoemd staan kunnen ook met een eenvoudige compactcamera wel gerealiseerd worden. Belangrijkste blijft het statief en niet flitsen.

Er zullen echter ook een aantal bewegende beelden zijn die de moeite waard zijn. In dat geval geldt:

• Diafragma wijd open (laagste f-getal)
• ISO zo hoog als je durft. Test dit op voorhand. 
• Lukt het dan nog niet, ga dan filmen, voor de afwisseling sowieso leuk.
• Als het echt niet anders kan: gebruik de flits. Maar dan wel in combinatie met een lange sluitertijd van bijvoorbeeld 1/10e seconde, dan blijft er nog wat van de sfeer over. Binnenkort een heel artikel over invulflits.

Maar ook als er geen Glow o.i.d. is kun je 's avonds leuke dingen doen. Hierbij wat voorbeelden van afgelopen donderdagavond. Locatie: het parkeerterrein voor CKE:

f/11, iso 160, 29 seconden (!).

Cursusleidster Hanneke stond hier achter Teus (in Yale jas) en volgde de contouren van zijn lichaam met een zaklamp. De hoorntjes op zijn hoofd maken het af!

f/11, iso 200, 13 seconden

Dit krijg je als iemand met een zaklamp in de lucht gaat schrijven. Na iedere letter snel weer een hand voor de zaklamp. In spiegelschrift geschreven, is nog lastig! Je kunt natuurlijk ook de foto spiegelen na afloop, maar dan staat de rest in spiegelbeeld. Let op dat Hanneke (die ook dit deed) zelf niet zichtbaar is op de foto. Maar als je goed kijkt zie haar toch nog een beetje.

Dit is ook geschikt om (met een mooiere achtergrond) iets voor een nieuwjaarswens o.i.d. te maken.

f/7.1, iso 200, 2.5 seconden.

Ik was nog niet klaar en heb alleen de laatste paar seconden van het zwaaien met sterretjes. Hanneke is op deze foto wel zichtbaar omdat ik heb geflitst. De flits duurt echter maar ongeveer 1/1000e seconde en de rest van de 2,5 seconde is dan de zwaai.

Detail: dit is geflist met als instelling 'rear' of 'tweede gordijn'. Als je dit gewoon flitst (front/eerste gordijn) dan ziet dat er heel vreemd uit. Probeer maar!
Ook met sterretjes kun je in de lucht schrijven, voor een nog leukere uitstraling dan met een zaklamp.

Nog meer gespeeld? Ja hoor!

f/11, iso 400, 30 seconden.

hier is de boom midden in beeld zolang de sluiter openstond met een krachtige zaklamp beschenen. Zou het anders een silhouet worden, nu zit er weer kleur in het beeld. De opvallende lucht is een gevolg van lichtvervuiling: verstrooiing van licht door luchvervuiling. Wat verwacht je anders boven de lichtstad?

f/16, iso 400, 10 seconden.

Hier had ik scherpgesteld op de boomtop en heb ik die 10 tellen lang beschenen. Ik vind dit gaaf!

De mogelijkheden zijn eindeloos, wees creatief en leef je uit!
Overigens hebben we ook nog geoefend op het gebruik van een invulflits, maar daar maak ik een apart artikel van.

Mocht je het nog niet kennen: ik raad een bezoek aan Glow in Eindhoven van harte aan, zeer de moeite waard, ook om gewoon te beleven en niet te fotograferen.

Volgende week Glow, een verslag daarvan komt er dus ook binnenkort aan.

Robert van Brug

Nachtfotografie

No flash, please!

gisteren voor het eerst een blog geschreven en al direct wat volgers en enthousiaste reacties, leuk! Ik ga mijn best doen om er weer iets leuks van te maken.

Gisteravond ben ik het centrum van Eindhoven ingetrokken waar het jaarlijkse GLOW-festival aan de gang is. Dit gratis toegankelijke evenement wordt inmiddels voor de zevende keer gehouden en vorig jaar waren er ondanks het zeer slechte weer 250 duizend bezoekers. Maar wat is 't? Door middel van grote projectoren en andere lichtbronnen (LED's, gloeilampen, TL-balken: alles kan) wordt lichtkunst gemaakt. De ene keer is dat een hele eigen creatie, de andere keer wordt een bestaand gebouw gebruikt om iets op te projecteren. Sommige objecten zijn grappig, andere mooi en weer andere zijn ronduit spectaculair. Voor de fotograaf is dit een buitenkans!

Maar het levert ook een fotografisch probleem op: voor fotografie is licht nodig en hoewel het object iets met licht heeft, is het verder vooral heel erg donker. Hoe lost de gemiddelde hobbyfotograaf dat op? Jawel, flitsen! Dat ding zit er niet voor niets op, toch?

Bij deze een pleidooi om goed na te denken of je moet flitsen. Een flitser heeft altijd een beperkt bereik. Bij kleinere camera's is dit een paar meter. Bij grote zgn. reportageflitsers voor op een spiegelreflexcamera is dit natuurlijk meer, maar dan nog maar 30-60 meter. Wat schetst mijn verbazing gisteravond? Ik heb denk ik wel honderd mensen gezien die een heel groot gebouw, ver weg, willen fotograferen met flits. En ja, ook mensen met dure spiegelreflexcamera's! Kansloos, mission impossible.

Hier weer twee foto's die in elkaar geschoven zijn. De linkerhelft is zonder flitser gemaakt, de rechterhelft met. Aan de rechterzijde zijn de eerste lampenkappen nog zichtbaar, daarna is alles te donker. In de linkerhelft zit veel meer diepte en een prettigere sfeer.

Hoe moet het dan wel? Camera op statief, flitser uit (kan op ieder toestel) en een lange sluitertijd kiezen. Op de betere camera's kan dit allemaal ingesteld worden, maar een instapcamera zal bij gebrek aan flitslicht zelf een langere sluitertijd kiezen, prima dus. Dat statief is om trilling te vookomen. Het is niet mogelijk om een camera een seconde helemaal stil te houden. De truc zit in het woordje 'helemaal'. Als je het helemaal goed wilt doen mag je de ontspanknop niet eens aanraken, want dat veroorzaakt ook trilling. Dit is op te lossen met een afstandbediening, voor rond de 3 euro te koop via internet. Met een compactcamera werkt dit niet, maar dan maar heel voorzichtig het knopje induwen.

"Ja", hoor ik nu mensen protesteren, "dat is makkelijk gezegd, en wat nu als er beweging is? Die lampekappen hangen mooi stil. Wat nu als er beweging is, het is donker en ik wil niet flitsen, wat dan?" In dat geval kun je alleen nog de ISO-waarde omhoog draaien. Hiermee regel je de lichtgevoeligheid van de sensor.

Deze ballonnen zaten aan een snoer en hadden een totale lengte van ca. 100 meter. Dit bewoog enorm in de wind. Toch heb ik niet geflitst, dan zou je alleen de eerste paar balonnen goed hebben kunnen zien. Ik heb de ISO verhoogd naar 800, 4 keer zoveel als normaal, waardoor ik een veel snellere sluitertijd (1/15e seconde) kon gebruiken. En een statief heeft natuurlijk geen zin als die ballonnen zo bewegen. ISO-instellingen zitten ook op iedere compactcamera die ik heb gezien, dus iedereen kan dit. Iedere fotograaf met verstand van zaken zal zeggen dat ISO verhogen ook betekent meer ruis in je opname, dat klopt, maar liever een geslaagde opname met meer ruis dan een ruisvrij bewogen beeld, toch?

Tenslotte: wat nu als je toch een veel kortere sluitertijd nodig hebt? Bijvoorbeeld een sporter die je mooi scherp wilt vastleggen, maar er is weinig licht, zoals in veel sporthallen. Er zijn diverse opties:

1. Koop een snellere lens, één die heel lichtgevoelig is. Dit is erg duur (denk aan minimaal 1000 euro plus, ga desnoods voor tweedehands). Deze lenzen zijn doorgaans 4 keer zo snel, is dat genoeg? Vaak niet, maar het helpt wel.
2. Ga toch flitsen! Als je een sporter wilt bevriezen in zijn/haar beweging, dan kan dat perfect d.m.v. flits. Bij officiële wedstrijden mag dit echter niet: het leidt de sporters af.
3. Als je bij een professionele wedstrijd zit waar ook TV-opnamen gemaakt worden is er vaak veel meer verlichting, want TV camera's hebben ook licht nodig. Maar als het je eigen kind is ergens op een achterafveldje, vergeet het dan maar.
4. Kom dichterbij. Veel lenzen zijn lichtgevoeliger op de korte afstand, dus hier kun je wat mee winnen.
5. Net als met de ballonnen: verhoog de ISO. Nog hoger dus. Spiegelreflexcamera's gaan hier veel verder in dan compactcamera's, ISO 3200 is standaard, maar vaak kan het nog veel gekker.

Wat doen professionals? Al de bovenstaande punten samen, en dan een zo laag mogelijke ISO-waarde kiezen waarmee de foto toch slaagt.

Nou, aan de slag ermee! Vanavond wil ik geen zinloos geflits meer zien bij Glow.

Glow 2011 vindt plaats van 5 t/m 12 November in het centrum van Eindhoven. Kijk op www.gloweindhoven.nl voor meer details.

Tot de volgende keer, Robert