Glow: tips voor fotografie bij lichtfestivals

Dit jaar is het alweer 10 jaar geleden dat het het lichtfestival Glow in Eindhoven voor de eerste keer werd georganiseerd. Toen nog kleinschalig met enige tienduizenden bezoekers in een week. In 2014 heeft het festival een waanzinnige 650.000 bezoekers mogen verwelkomen. Ook Amsterdam heeft inmiddels een lichtfestival (Amsterdam Light Festival), net als vele steden over de wereld.

Vanaf het begin is het voor de fotograaf een uitdaging om hier mooie opnames te maken. Het oefent een enorme aantrekkingskracht uit op fotografen en het is vaak struikelen over de statieven. Toch zijn er ontwikkelingen: traditioneel waren er vooral vrij statische projecties op gebouwen. Er is een ontwikkeling naar meer en meer dynamiek. Dit vraagt ook om een aanpassing van de techniek in de fotografie.

Ik geef in dit artikel kort wat adviezen over hoe te werk te gaan om tot mooie resultaten te komen.

TIPS TRADITIONELE AVONDFOTOGRAFIE:

1. Niet flitsen. In mijn allereerste artikel op dit blog heb ik al opgeroepen niet te flitsen. Toch zie ik 4 jaar later nog steeds mensen dit doen. 
2. Statief: in plaats van te flitsen dient een lange sluitertijd gebruikt te worden. Om geen bewogen foto te krijgen dient er vanaf een stevig statief gewerkt te worden.
3. ISO: Stel deze zo laag mogelijk in, d.w.z. 100 of 200.
4. Diafragma: Als het onderwerp weinig diepte heeft, zoals een projectie op een gebouw, dan kan het diafragma helemaal open.
5. Zonnekap: doe de zonnekap altijd op de lens, ook 's avonds. Het voorkomt allerhande problemen in het beeld en het beschermt de lens.
6. Oculair dop. Als er sprake is van lange sluitertijden dan is het verstandig om het oculair (beter bekend als de zoeker) tegen ongewenste lichtinval  af te sluiten met de daarvoor meegeleverde oculairdop. Sommige high-end camera's hebben hiervoor een schakelaar.
7. Vibratie-reductie uit op statief. Als de camera op een stevig statief is gemonteerd zijn er geen ongewenste trillingen en werkt VR/IS/OS contraproductief.
8. Afstandsbediening/zelfontspanner: Om trillingen uit te bannen is het verstandig om niet de ontspanknop te gebruiken om een opname te maken, maar in plaats daarvan de afstandsbediening te gebruiken. Of de zelfontspanner, dat is een redelijk alternatief.
9. Ruisonderdrukking bij lange sluitertijden: dit is in veel camera's een optie in het menu. Ik gebruik deze niet vaak. Reden is dat de camera dan afloop van een foto nog een foto maakt met dezelfde instellingen maar de sluiter helemaal dicht. De hierin ontstane ruis/dode pixels worden uit het oorspronkelijke beeld verwijderd. Heel effectief, maar bij lange opnames bijzonder irritant als er iedere keer dubbel zo lang gewacht moet worden.
10. Schiet uitsluitend in RAW. Zelf gebruik ik dit altijd, maar bij avondfotografie  is het noodzaak. Er zijn enorme contrasten tussen de lichten en de donkere lucht/schaduwpartijen en het dynamisch bereik van een RAW-opname is veel groter dan die van een JPEG-opname. Bovendien kan hierdoor achteraf zonder kwaliteitsverlies de witbalans bijgesteld worden.
11. Camera/lens: vanzelfsprekend leidt gebruik van hogere kwaliteit apparatuur tot hogere kwaliteit foto's. Maar bij deze vorm van fotografie is het minder belangrijk dan bij veel andere. Op lage ISO-waarden en vanaf statief moet het met alle apparatuur mogelijk zijn prachtige foto's te maken. 

Glow 2010, Luminarie De Cagna
ISO 200, f/22, 0.8 sec.
Nikon D90 + 18-200mm f/3.5-5.6, vanaf statief

Mijn eerste editie van Glow bevatte dit verpletterende beeld: een zee van licht door enorme hoeveelheden LED-lampjes. Er zit heel veel diepte in het beeld, daarom heb ik het diafragma maximaal dichtgeknepen. F/22 is niet nodig, maar dat wist ik toen nog niet. ISO 200 is op een Nikon D90 de basiswaarde. Hoe indrukwekkend dit beeld ook is: het is statisch. Niets beweegt, het zijn alleen maar heel veel lampjes.

Glow 2013
ISO 100, f/2.8, 1 sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Ook in 2013 waren er nog statische beelden. Feitelijk was dit een dynamisch beeld, maar de veranderingen voltrokken zich maar langzaam, dus alle tijd om met 1 seconde sluitertijd een geslaagde opname te maken.

TIPS BIJ DYNAMISCHE BEELDEN:

Er is een trend naar meer gebruik van bewegende beelden in plaats van een statisch beeld. Dit biedt een uitdaging voor de fotograaf: als er een momentopname van een bewegend beeld gemaakt moet worden dan zal de sluitertijd omlaag moeten. Dit betekent automatisch dat dit gecompenseerd moet worden in ISO, er even vanuit gaande dat het diafragma al goed staat ingesteld.

Glow 2013
ISO 1600, f/2, 1/200e sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Dit is een mooi voorbeeld: een monster wordt geprojecteerd op een waterstraal. Dit beeld veranderde continue.  

Glow 2014, DELA-gebouw
ISO 1600, f/4, 1/80e sec.
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Deze opname van het DELA-gebouw is uit de hand gemaakt. Met 1/80e seconde sluitertijd op 24mm is dat ook geen probleem. 

Ten opzichte van de meer traditionele vorm zijn er een paar dingen gewijzigd:

• Hoge ISO. 1600 geeft 16x versterking van het licht t.o.v. ISO 100. Hoge ISO-waarden betekenen meer ruis, zeker in de donkere partijen. Maar anno 2015 zijn er een behoorlijk aantal camera's op de markt waarmee veel beter een hoge waarde ingesteld kan worden. Full Frame camera's zijn hier over het algemeen beter in. Dit betekent ook dat het nu wel loont om een dure camera in te zetten.
• Groot diafragma. Hier is f/2 gebruikt, wat 2x zoveel licht betekent als bij f/2.8. En 128x zoveel licht als bij f/22. Lichtsterke objectieven zijn over het algemeen veel duurder dan de minder lichtsterke varianten. Een 50mm f/1.4 of f/1.8 is relatief betaalbaar.
• Statief: bij een sluitertijd van 1/200e seconde is dat niet per se nodig.
• Afstandsbediening/zelfontspanner/oculairdop: ook niet meer nodig.
• Vibratiereductie VR/IS/OS: als er geen statief meer wordt gebruikt is het nu juist wel raadzaam om de eigen bewegingen te corrigeren hiermee.

Glow 2015: Eindhoven vergaapt zich aan reusachtige lamp
ISO 1600, f/4, 1/20e sec., vanaf statief
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Een andere oplossing kan zijn om van het dynamische beeld geen foto te maken, maar een film. Vrijwel alle camera's bieden de functionaliteit en zo worden ook de aanwezige geluidseffecten meegenomen. In 2014 heb ik zo een film gemaakt van Flashback.

Meer creatieve foto's

Terug naar de fotografie.

Al het voorgaande zijn technische tips. Welke instellingen zijn nodig, welke apparatuur is handig. Maar dit levert slechts technisch geslaagde beelden op, de vraag is of deze aansprekend zijn. En of ze onderscheidend zijn. Ik ben altijd blij met een goed geslaagde opname, maar als ik vervolgens op social media zie dat bijna iedereen eenzelfde foto heeft gemaakt, dan baal ik toch een beetje. En dus probeer ik me te onderscheiden. Ik ga op zoek naar een andere invalshoek. Ik hoop toch op uniek materiaal, wat een serieuze uitdaging is met zoveel fotografen op de been. Hier onder van ieder jaar een voorbeeld:

Glow 2010
ISO 200, f/8, 2.3 seconden

Het spectaculaire beeld hierboven is ontstaan door uit te zoomen tijden de 2,3 seconden dat de sluiter openstond. Dit is een truc, maar wel een met af en toe mooie resultaten.

Glow 2011, Tunnel of Love
ISO 200, f/6,7, 8 seconden, vanaf statief

De 8 seconden sluitertijd zorgen ervoor dat de tunnel verlaten lijkt, terwijl hij bomvol bezoekers was.

Glow 2012, hoofdbureau van politie
iso 200, f/6.3, 2.5 sec.

Dit was een leuk schouwspel: er klom een poppetje uit de cel en die werd achtervolgd. Het is niet voor niets het politiebureau. Dit ging vrij snel. Hierdoor kwam ik op het idee om het hele verhaal in één beeld te vangen. Dit zegt mij meer, die poppetjes zijn per stuk fotografisch niet heel interessant. 

Glow 2013
iso 100, f/11, 0.5 sec.

Deze boom met paarse LED-kristallen stond voor het Temporary Art Center. Lastig te fotograferen met het gebouw er vlak achter. Ik heb gekozen om het Philips Stadion aan de overkant van de straat mee te nemen, vandaar het kleine diafragma. Het standpunt en de achtergrond maken het hier creatief.

Glow 2014
ISO 6400, f/4, 1/30e sec.

In 2014 was er een 3D-kunstwerk waarvoor brilletjes werden uitgedeeld. Dit was op Stratumseind en het was een zeer druk gedeelte van de route. Creativiteit uitte zich hier door de kijkers en niet het kunstwerk vast te leggen. En 3D is toch niet vast te leggen, maar het publiek wel. Het was knap donker, korte sluitertijden verplicht omdat er zoveel mensen opstaan, en geen schijn van kans op het gebruiken van een statief. Vandaar ISO 6400. 

Glow 2015, Stadswandelpark
ISO 800, f/11, 1/6e sec.

Deze ca. 15 meter hoge toren van vlammen was een eyecatcher van jewelste. De twist zit hier in het standpunt: door vanaf de andere kant (buiten de route) te werken, kon ik ook een reflectie meepakken in de aanwezige vijver. Twee constructies voor de prijs van één. Bovendien staat het kunstwerk (rechtsboven) dat aan die kant van de vijver staat ook in beeld, wat voor kenners van het Stadswandelpark herkenbaar zal zijn. 

Al 6 jaar fotografeer ik bij Glow, en ik hoop er komende jaren ook bij te zijn. Het is leuk om te ervaren en een uitdaging om er fotografisch iets van te maken. 

Bedankt voor het lezen, veel plezier bij Glow!

Robert van Brug

Lytro Illum

Bij City Foto in Eindhoven was er zaterdag 10 januari 2015 de gelegenheid kennis te maken met de Illum van Lytro, de tweede generatie lichtveldcamera voor  consumenten.

Lytro Illum
copyright foto Lytro

Een lichtveldcamera werkt totaal anders dan andere camera's. Het is niet mijn bedoeling hier diep op de achterliggende techniek in te gaan. Voor de geïnteresseerden verwijs ik graag naar Wikipedia.

Belangrijk voor de fotograaf is dat scherpstellen feitelijk gebeurd in de nabewerking. Daarmee is een onscherpe foto omdat er niet goed werd scherpgesteld onmogelijk geworden. Dat betekent totaal anders fotograferen: netjes compositie bepalen en afdrukken, daar komt het eigenlijk op neer.

Ik heb ook zelf wat opnames mogen maken:

Lytro Illum, f/2, iso 160, 1/40e sec., 30 mm.
Achteraf scherpgesteld op de statiefkop in de voorgrond (linksonder)

Het bij deze foto genoemde diafragma van f/2 is vast. De zoomlens (niet verwisselbaar) heeft over het hele bereik deze lichtsterkte. Er zijn in traditionele camera's zoomlenzen met de halve lichtsterkte (f/2.8), maar over een bereik van 30-250 mm is het ronduit indrukwekkend.

Lytro biedt op de eigen website gratis software aan die noodzakelijk is om de door de camera geleverde bestanden te kunnen bewerken. Het software pakket zal voor iedereen die met Photoshop of Lightroom of iets vergelijkbaars werkt zeer bekend voorkomen. Wat anders werkt is het klikken op de opname op het punt waar de focus gewenst is. Het voelde voor mij een beetje als magie, op verschillende punten klikken en zien dat de scherpstelling wijzigt.

Lytro Illum, f/2, iso 160, 1/40e sec., 30 mm.
Achteraf scherpgesteld op het achterste statief

Deze opname is dus dezelfde als hiervoor, alleen op een ander punt scherpgesteld. De statieven in de voorgrond zijn plotseling behoorlijk onscherp.

Lytro Illum, f/2, iso 160, 1/40e sec., 30 mm.
Achteraf scherpgesteld op het middelste (rode) statief

Ook is het mogelijk te spelen met het diafragma, zoals deze derde opname aantoont. Bij de opname is er van f/2 gebruikgemaakt, maar achteraf heb ik dat gewijzigd in f/16 waardoor alles scherp is. Bij een traditionele camera had bij f/16 bij de opname de ISO-waarde enorm omhoog gemoeten, daar is hier geen sprake van. Ook kan achteraf het diafragma nog naar f/1 gewijzigd worden, wat bij traditionele camera's niet haalbaar is.

Ook kan met behulp van de gratis software heel eenvoudig een filmpje gemaakt worden. Hier het resultaat van de standaardinstellingen, losgelaten op de hiervoor gebruikte foto.

Ik zie hiervoor zeker toepassingen voor productpresentaties op websites e.d.

Fotografen zijn altijd geïnteresseerd in specificaties. Deze staan allemaal op de website van Lytro beschreven, maar ik pik er toch een paar dingen uit:

• Resolutie: Lytro spreekt hardnekkig over 40 "megarays". Wat is dat? De uiteindelijke foto's zijn 2450 bij 1634 pixels, wat neerkomt op 4 megapixel. Dat steekt schril af bij de huidige standaarden van spiegelreflexcamera's.
• De lichtsterkte van f/2 over een zeer allround zoombereik van 30-250 mm. Feitelijk is het niet-verwisselbare objectief echter een 9,5-77.8 mm, met een cropfactor van iets meer dan 3 (veroorzaakt door een sensor van 10,82*7,52 mm, waardoor deze slechts 1/10e v/h oppervlak heeft van een full frame camera). Dit verklaart ook waarom het objectief relatief compact kan zijn: de achterliggende sensor is minuscuul. Hierdoor is echter ook een hanteerbaar objectief met dit zoombereik mogelijk. De afmetingen zijn vergelijkbaar met een 18-200 mm-lens op een crop camera. Maar die produceert wel een grotere afbeelding (5*zo groot).
• File formaat: LFR (light field raw). Alleen uit de lezen met de software van Lytro. En het is altijd RAW. De bestanden zijn, dankzij de voornoemde 40 megarays, maar liefst rond de 50MB per stuk.
• Snelheid: max 3 beelden per seconde.
• Minimale scherpstelafstand: 0 mm vanaf de lens. Eigenlijk zelfs IN de lens. Geweldig voor macro. Dat is toch een vorm van fotografie waarbij scherpstellen een grote uitdaging is, maar dat is hiermee verleden tijd. Een zweefvlieg in vlucht scherp vastleggen wordt een fluitje van een cent.
• Bediening: middels een paar knoppen en het touchscreen.
• Programmastanden: P,I,S en M. I staat voor ISO. De A-stand ontbreekt, dat gebeurt zoals eerder gezegd achteraf. In de M-stand is het mogelijk om het bij de opname al in te stellen, maar waarom zou je?
• Opslag medium: SD-kaart. Vanwege de 50 MB-bestanden met max. 3 fps is een UHS-1 kaartje aan te raden, van een aanzienlijke omvang. 
• Een rappe PC is nodig, Lytro raadt een i5 processor met minimaal 8GB intern geheugen aan. Mijn eigen PC voldoet hier ruimschoots aan maar had toch aanzienlijk tijd nodig om de bestanden in te lezen (ca. 30 seconden per foto).
• Flitser kan in de flitsschoen geplaatst worden, niet ingebouwd. 
• Wordt behoorlijk compleet geleverd, waarbij het meest opvallende item een 4 stops grijsfilter is. Deze is vaak buiten overdag nodig vanwege de permanente diafragma van f/2.
• Verkoopadviesprijs: € 1599,=

Dit is een tweede generatie lichtveldcamera. De eerste generatie was revolutionair, maar met een veel te lage resolutie (11 megarays, ca. 1 megapixel foto's). Nu is het 4 MP en het toestel is verder enorm veel volwassener geworden. En feitelijk op een veel te kleine sensor. Maar de gebruikte lens bevat geen speciale schokkende optiek, de vernieuwing zit in de camerabody. Wat ook betekent dat het in theorie mogelijk moet zijn om een systeem met verwisselbare lenzen te maken. Misschien zelfs gebruik te maken middels een adapter van alle prima Canon, Sony en Nikon objectieven die er al zijn. En die sensor is klein, maar dat zal ook steeds minder een probleem zijn. De systeemcamera's zijn al nauwelijks meer minder dan DSLR's en die ontwikkeling zal doorgaan. Ik denk dat een derde generatie wel eens heel interessant zou kunnen worden. Het zal ook interessant zijn te zien wat de gevestigde orde dan gaat doen. Lytro kopen? Ik ga het in de gaten houden.

Gaat Lytro in de tussentijd hier de wereld mee veroveren? Nee, dat denk ik niet. Maar er zijn wel toepassingen te bedenken. De relatief lage resolutie mag dan geen probleem zijn. Bijvoorbeeld  voor websites. En dan kan in de vorm van korte filmpjes in plaats van een productfoto een kort filmpje gemaakt worden uit een foto. Ik heb het gezien en het ziet er prachtig uit.

In de tussentijd droom ik van een lichtveldcamera met een 500 mm lens waarbij ik met gemak vluchtfoto's van ijsvogels kan maken. En die dan allemaal perfect scherp zijn...

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Full Frame?

Er zijn veel soorten camera te koop, zoals ik al eens heb beschreven in een artikel. Maar stel dat u besluit tot het aanschaffen van een spiegelreflex (of DSLR), dan bent u er nog niet.

MERK
Allereerste is daar de keuze van het merk. Canon en Nikon, in die volgorde, domineren deze markt al decennia. Ze ontlopen elkaar weinig. Dan weer ligt de een voor, dan de ander. Opvallend dat heel veel fotografen fervent aanhanger van 'hun' merk zijn en 'het andere merk' ook echt niets vinden. Sony komt echter, na overname van Konica-Minolta, opzetten en zet in op halfdoorlatende spiegels. Bovendien gaat Sony investeren in Olympus (500 Miljoen Euro) en er ook mee samenwerken. De overige merken bungelen hier ver achteraan.

FULL FRAME OF APS-C
Maar stel u bent eruit en kiest voor een merk. Of misschien kiest u wel voor een bepaalde techniek en is er maar 1 merk die dat biedt. Of u heeft nog een hele partij objectieven liggen van een merk en zit dus al bijna vast aan dat merk, dat kan ook. Dan nog valt er iets te kiezen, nl.: Full Frame, of crop camera (aps-c).

Een Full Frame camera heeft een beeldsensor van 24 x 36 mm, zoals alle vroegere traditionele fototoestellen dat ook hadden. Een cropfactortoestel heeft de helft van dit oppervlak (Nikon), of nog iets minder (Canon). Heel simpel gezegd is DE doorslaggevende factor voor de kwaliteit van een camera de grootte van de beeldsensor, bigger = better. Dus Full Frame.

En dat klopt: een dergelijke camera gaat beter om met ruis en heeft een hoger dynamisch bereik. Daarnaast zijn ze vaak veel steviger gebouwd (voor de pro's), sneller en voorzien van alle denkbare snufjes.

LENZEN
En duur. Ook zwaarder. En er kan alleen met Full Frame lenzen gewerkt worden. Een dergelijke lens doet het wel op een Crop Camera, maar omgekeerd werkt het niet. En die Full Frame lenzen zijn, u raad het al, veel groter, zwaarder en duurder. Bovendien mist de crop factor! Waar op een Crop Camera een 200 mm lens voldoende is, heeft u voor hetzelfde bereik een 300 mm lens nodig die veel duurder is. Bij telelenzen wordt het hierdoor al snel een heel duur verhaal. Aan de andere kant: ook deze lenzen zijn optisch veel beter, bijna altijd veel lichtsterker en gebouwd voor de eeuwigheid.
Maar lenzen presteren in het midden optimaal en niet aan de randen. Dus als zo'n professionele Full Frame lens op een Crop Camera gezet wordt zal het resultaat optimaal zijn! De Full Frame lenzen die iets betaalbaarder zijn (zoals de 300 mm f/4) zijn hiermee bijzonder geschikt voor een Crop Camera.
Met een Crop Camera is het mogelijk om speciaal voor dat type camera ontworpen lenzen te kopen. Deze zijn vaak lang niet zo goed, maar wel veel lichter, compacter en voordeliger.
Het fotograferen met een Full Frame camera levert een beperktere scherptediepte op. Als bijvoorbeeld een diafragma f/4 wordt gebruikt op een Full Frame, dan moet op een crop camera al f/4 / 1,5 (crop factor) = f/2,67 gebruikt worden om dezelfde mooie beperkte scherptediepte te krijgen. En dat is veel duurder! Ander voordeel op het gebied van lenzen is dat het eenvoudiger is om groothoeklenzen voor een Full Frame te maken.

ANDERE OVERWEGINGEN
Maar heeft Full Frame wel zoveel voordelen? Of zitten fotografen nog steeds vastgeroest in het verleden en is het niet allemaal halleluja? De hogere kwaliteit van Full Frame camera's wordt zoals al opgemerkt veroorzaakt door een veel grotere sensor. Als deze sensor echter wordt overladen met pixels (beeldpunten) dan gelden de voordelen niet meer.
Mijn eigen Nikon D90 (Crop Camera) heeft een sensor met 12,3 megapixels. Als er een sensor wordt ingebouwd die twee keer zo groot is maar meer dan twee keer zoveel beeldpunten heeft (dus 24,6 miljoen) en verder is alles gelijk, dan zal de prestatie minder goed zijn. De zeer professionele D3 van dezelfde generatie is wel Full Frame, maar had evenveel pixels. Die pixels zijn twee keer zo groot en dat levert forse kwaliteitswinst op. De opvolger van de D3, de D4, heeft 16 Megapixel. Bovendien is deze van een nieuwere generatie. De eveneens nieuwe D800(e) heeft 36 Megapixel. Hier is Nikon er blijkbaar in geslaagd om pixels dichter op elkaar te krijgen én tegelijkertijd toch een hogere beeldkwaliteit te krijgen. Opvallend te zien dat de twee keer zo dure D4 aanzienlijk minder beeldpunten heeft, maar wel veel sneller is.

Wat is ideaal? Als je een foto maakt met een camera met meer pixels, zal de foto gedetailleerder zijn. Voor bepaalde vormen van fotografie, zoals landschapsfotografie, maar ook het betere studiowerk, kan het aantal pixels niet hoog genoeg zijn. Maar een hogere pixeldichtheid bepaald ook in hoge mate het detailniveau dat bereikt wordt. Mijn 'oude' D90 doet het dan nog altijd beter dan de ultramoderne high-end D4 die 10 x zo duur is. Tegen de D800 legt hij het echter op alle fronten af.

Overigens was analoog nog niet zo gek, als het in de termen van de moderne digitale camera's wordt uitgedrukt. Niet alleen waren alle spiegelreflexen full frame, maar de resolutie lag rond de 34 megapixel, afhankelijk van lichtgevoeligheid van de film (ISO/ASA/DIN) en het merk van de film. Bij een 6x9 rolfilm uit het midden van de vorige eeuw lag dit rond de 250 megapixel. Werk aan de winkel voor de fabrikanten, we zijn er nog lang niet, op naar de gigapixels.

Voor Canon kunt u 1D-X lezen in plaats van D4 bij Nikon.
De 5D mark III is de tegenhanger van de D800(e) van Nikon, maar met minder megapixels.
De nieuw geïntroduceerde Nikon D600 (reeds leverbaar) en de Canon D6 (rond kerst 2012 leverbaar) zijn een prijsdoorbraak: rond de 2000 euro is er nu een volbeeldsensor toestel.
De ontwikkeling zal nog wel doorgaan in het voordeel van de full frame body's, waardoor een gedroomde D400 van Nikon ijdele hoop kan blijken te zijn. Ook boeiend in dit kader is dat Nikon op zijn website de D300s als professioneel toestel kenmerkt, terwijl de D600 een consumentencamera is.

De keuze voor crop camera of full frame zal afhangen van soort fotografie, persoonlijke voorkeur en budgettaire mogelijkheden. Ga ik om? Naar de winkel rennen voor een D600? Nee, hoe leuk en interessant het ook allemaal is, ik kan nog genoeg verbetering boeken zonder duurdere apparatuur denk ik. Een cursus zal me meer opleveren. Ik ben nog steeds zelf de zwakste schakel in de keten. Maar met sommige zaken begin ik wel tegen de grenzen aan te lopen. Zodra dat op in alle schakels van de keten is wordt het tijd voor een upgrade. En tegen die tijd zijn er nieuwe producten, weer veel beter en hopelijk ook een stuk minder belastend voor het budget.

Tot een volgende keer!

Robert van Brug