Gekkenhuis in Kinderdijk

Denkend aan Holland zie ik windmolens. Natuurlijk ook bloembollenvelden, klompen, Delfts blauw, Goudse kaas, Johan Cruijff en stroopwafels en hagelslag, maar geen beeld zo iconisch als windmolens. Er staan er nog een heleboel in het landschap. Vele hebben inmiddels een monumentenstatus en worden daardoor beschermd. Gelukkig zijn er ook veel te bezoeken en zijn er ook nog genoeg werkende exemplaren.
Het beeld wordt nog indrukwekkender als er veel molens bij elkaar staan maar dat gebeurt niet vaak. In Kinderdijk wel, er staat er maar liefst 19, die ooit zijn gebouwd om de diverse polders in het gebied te bemalen. Gelukkig heeft men bij de bouw van moderne gemalen de molens laten staan.

Sindsdien is het een toeristische trekpleister van jewelste. En sinds het op de werelderfgoedlijst van Unesco staat al helemaal. Busladingen toeristen uit voornamelijk het Verre Oosten worden hier dagelijks uitgespuwd. Maar zo aan het eind van de dag keert de rust weer, de toeristen zijn weg en alleen een eenzame lokale jogger/fietser/hondenbezitter loopt door het oer-Hollandse landschap.

Maar tijdens Verlichtingsweek is het anders: dan gaan tegen zonsondergang de grote spots aan. In 2016 is dit van 5 tot 10 september, tussen 20.30 en 23.00 uur het geval. Dat biedt fotografisch geweldige mogelijkheden dus ik  was hier direct voor te porren ook al is het een stukje rijden. Ik werd op voorhand al gewaarschuwd dat ik niet de enige zou zijn. Het zou zelfs druk worden, want ook hier is de laatste jaren het een uitdaging om niet over de statieven te struikelen. Fotografie heeft blijkbaar alleen maar aan populariteit gewonnen, wat me goed doet. Dat het daardoor op een rondreizend circus lijkt van Posbank (bloeiende heide), naar Kinderdijk (molens met verlichting) naar de Hoge Veluwe (bronst van de edelherten), en zo gaat het door, neem ik voor lief. Overal dezelfde mensen, waardoor het wel iets van een reünie heeft. Jarenlange professionals staan schouder aan schouder met goedwillende amateurs en men gunt elkaar over het algemeen wel wat ruimte, er worden adviezen verstrekt en wat geroddeld ("die nieuwe lens van die-en-die klinkt erg goed, maar ik hou het nog maar even bij de oude").

Tijdens zonsondergang, de verlichting brandt nog niet
Nikon D800E met 24-70mm f/2.8 met LEE filter 0.9ND hard grad
@38mm, f/8, 1/30e sec, ISO 200, uit de hand

Foto gemaakt vanaf dé brug in het gebied. De ondergaande zon links net buiten beeld veroorzaakt wel een fraai lichteffect. De hijskranen in de verte (op de scheepswerven) kunnen natuurlijk weggepoetst worden in Photoshop.

Nikon D800E met 24-70mm f/2.8 met LEE filter 0.9ND hard grad
@70mm, f/8, 1/50e sec, ISO 400, uit de hand

Vanuit dezelfde positie de andere kant uit kijkend worden de molens prachtig in gouden zonlicht gezet. Overigens stond deze rietkraag in werkelijkheid vol met fotografen en die heb ik er toch maar even uitgehaald.

Bovenstaande 2 foto's kunnen ook buiten de Verlichtingsweek gemaakt worden en dan zal het zelfs een stuk rustiger zijn. Maar dan worden de schijnwerpers aangezet en verandert er van alles.

De schijnwerpers gaan aan!
Vanf nu zonder filters, vanaf statief, m.b.v. de zelfontspanner
@24mm, f/8, 2/3e sec, ISO 100

De schijnwerpers worden blijkbaar per molen bedient, want stuk voor stuk gaan ze aan. Op bovenstaande foto is de molen in het midden al verlicht maar de molen erachter niet waardoor het een silhouet wordt wat ik wel leuk vond.
Alleen tijdens de verlichtingsweek is dit type beelden mogelijk. De periode waar de verlichting al aan is en de zonsondergang nog behoorlijk wat kleur in de lucht veroorzaakt is beperkt, dus snel handelen is hier noodzakelijk. Lastig is het dat al die fotografen op dit moment hebben gewacht en tegelijk actief worden. Vervelender is het dat er vanaf dit moment rondvaartbootjes gaan varen. En toeristen die zelf een bootje hebben gehuurd. En dan zijn er nog zwemmers e.d. Allemaal lieden die met hun  activiteiten golven veroorzaken die de reflecties van de molens in het water verpesten. Het mooiste is het als het water spiegelglad is. Tegelijkertijd staan de honderden fotografen midden op het fietspad de ook aanwezige fietsers danig in de weg.

Twee molens met een ophaalbruggetje in silhouet

Heerlijk beeld vind ik dit zelf. Iets verderop gemaakt om het bruggetje mee te kunnen pakken. Laag standpunt zorgt ervoor dat de hijskranen in de verte er nauwelijks opstaan en de rest is Photoshop.

@38mm, f/8, ISO 100, 10 sec.

Naarmate het later wordt verdwijnt alle kleur uit de lucht en de belichtingstijden lopen op. Dit is tijdens het blauwe uur na zonsondergang. Slechts 18 minuten later was het zoveel donkerder geworden dat er steeds meer sterren zichtbaar werden:

@44mm, f/8, ISO 100, 25 seconden

De belichtingen worden langer en langer.

Tenslotte een beeld dat veroorzaakt wordt door het door het beeld varen van de rondvaartboot:

Molens met rondvaartboot

Het was mooi om te zien, een aanrader.

Tot een volgende keer en voor nu bedankt voor het lezen.

Robert van Brug

Avondfotografie: voorbereiding en wat mee te nemen?

De afgelopen maanden ben ik weer een aantal keer 's avonds en 's nachts op stap geweest om foto's te maken. Zo ben ik o.a. weer naar Glow geweest, en naar het Amsterdam Light Festival, maar ben ik ook in Rotterdam bezig geweest. Ik heb al een keer fotografische tips gegeven om een dergelijk lichtfestival te fotograferen, maar er valt meer te vertellen. Het is ook belangrijk om de juiste spullen mee te nemen.

Hieronder een lijstje met spullen die ik aanraad mee te nemen bij avondfotografie:

• Een comfortabele tas waar het allemaal inpast. 
• Reserve accu. Het werken met lange sluitertijden is een aanslag op de batterij, dus ik neem altijd een reserve mee.
• Zaklamp. Dit kan vaak handig zijn, bijvoorbeeld om even bij te schijnen als het in het donker niet lukt. Of om de grond af te zoeken als er iets is gevallen. Of om te controleren op hondenpoep, voordat je er languit in gaat liggen in het donker.
• Poetsdoekje.
• Statief. Onmisbaar bij lange sluitertijden.
• Een alternatieve lens, met een heel ander brandpunt. Hierdoor kunnen er ook andere foto's gemaakt worden. Een combinatie van 24-70mm en 70-200mm werkt voor mij prima. In het geval van een crop camera is een 18-200mm-lens ideaal.
• Een flesje water en wat voedzame repen. Het is beter fotograferen als het lichaam geen honger en/of dorst heeft.
• Een telefoon. Het kan handig zijn om hulp in te kunnen roepen bij een noodgeval of pech. Een smartphone kan bovendien ook nog dienen als zaklamp, kompas, weerdienst en kan informatie geven over opkomst- en ondergangstijden van maan en zon, evenals positie van sterren en planeten. Hier zijn talloze gespecialiseerde apps voor beschikbaar. 
• Een hoekzoeker. Afhankelijk van de plannen kan dit goed van pas komen.
• Regenhoes. Zeker bij avondfotografie kan het een heel mooi effect geven als de lichten weerspiegeld worden in het natte oppervlak van het wegdek. Maar het is natuurlijk wel de bedoeling om de apparatuur droog te houden.
• Een vuilniszak. Die heb ik altijd mee, ook overdag. Deze kan eenvoudig op iets nats gelegd worden om het achterwerk droog te houden.
• Een paraplu. Deze neem ik alleen mee als er kans is op neerslag maar ik toch wil fotograferen. Ik heb een heel klein inklapbaar stormbestendig parapluutje voor dit doel.
• Warme kleding, bij voorkeur in laagjes. Het kan 's avonds in de winter sterk afkoelen. Zelf heb ik bij voorkeur een sjaal, handschoenen en een muts bij me. Deze kan ik al dan niet aantrekken of omdoen. Stevige wandelschoenen en warme sokken maken het af. Als ik te warm gekleed blijk te zijn kan ik mijn jas altijd nog open doen. Als het te koud blijkt te zijn kan ik daar niets tegen doen en moet ik vroegtijdig afhaken.

En misschien net zo belangrijk, wat neem ik niet mee:

• Een reserve camera. Het is te zwaar om alles mee te nemen.
• Meer geheugenkaartjes. Standaard werk ik met 32GB SD-kaartjes, waardoor ik meer dan 1000 foto's kan maken. Dit is eigenlijk altijd genoeg. Alleen op meerdaagse trips neem ik er meer mee.
• Een externe flitser. Bij avondfotografie uit den boze. Mocht er nu toch iets ingeflitst moeten worden dan kan dat ook met de ingebouwde pop-up flitser.
• Filters gebruik ik 's nachts doorgaans ook niet.
• Teleconverters.
• Afstandsbediening. Dit is bijna verplicht bij avondfotografie om trillingen uit te bannen, maar ik gebruik bijna altijd de zelfontspanner. Dat werkt ook prima en het scheelt weer een kastje.
• Draagriem voor de camera. Veel mensen hebben de camera altijd om de nek hangen, maar dat vind ik vervelend. Zeker als er een zware lens aanhangt. Dan wil ik het nog wel eens om mijn schouder hangen (met een Black Rapid draagriem), maar nooit 's nachts waarbij bijna alles vanaf statief gemaakt wordt.
• Een stoel/krukje. Zitten is er niet bij, het is lopen of foto's maken. Maar ik zie anderen hier wel mee sjouwen. Het kan ook gewoon te druk zijn en vervelend voor anderen. Als er 's nachts ergens heel lang op een plaats gebleven wordt kan het natuurlijk wel.

Verdere voorbereiding:

• Laat het altijd weten aan thuisblijvers als je ergens naartoe gaat. Geef aan wat de bedoeling is (locatie, tijd e.d.) en spreek bij voorkeur af wanneer de cavalerie ingeschakeld dient te worden ("als ik voor 23u niet bel, dan is er iets mis"). Dit lijkt misschien overdreven maar het is voor de eigen veiligheid. 
• Als het ergens erg druk is, zoals bij Glow, dan doe ik mijn portemonnee en telefoon in de binnenzak. Dat is toch een stuk lastiger voor de gemiddelde zakkenroller.
• Ga bij voorkeur samen. Dat is niet alleen gezelliger maar ook veiliger. Maak onderling wel afspraken over het fotograferen voordat dit tot wrijving leidt.
• Een routekaart/programmaboekje. Bij lichtfestivals worden vaak voor een paar euro programmaboekjes te koop aangeboden. Hier staat ook de route in. Deze routekaart is niet nodig (volg de meute/routebordjes), maar het kan leuk zijn om meer achtergronden bij een kunstwerk te hebben.
• Een parkeerplek. Sommige evenementen trekken enorme aantallen bezoekers waarvan er ook veel met de auto zullen komen. Ik zoek via internet van tevoren naar een betaalbare parkeerplek. Hiermee kan fors bespaard worden en ik heb geen zin in tegenvallers achteraf.

Hopelijk is dit stukje behulpzaam geweest. Bedankt voor het lezen.

Robert van Brug

Amsterdam Light Festival 2015

Als inwoner van Eindhoven ben ik bekend met lichtfestivals. Het meest populaire lichtfestival is immers Glow dat begin November al jaren plaatsvindt. Lichtfestivals zijn onder fotografen populair omdat er zonder al teveel moeite prachtige beelden gemaakt kunnen worden.
Zowel Glow als het Amsterdam Light Festival (ALF) trokken in 2014 rond de 650.000 bezoekers waarmee zij vergelijkbaar lijken, maar er zijn grote verschillen. Glow presteert dat in een dikke week, ALF heeft daar ruim 6 weken voor nodig. Glow is dan ook tot een soort massahysterie uitgegroeid waarbij de argeloze bezoeker urenlang in de meute van lichtobject naar lichtproject schuifelt; het is er zeer druk. In Amsterdam is het een stuk rustiger, er kan beter gefotografeerd worden.
Het ALF bestaat uit twee onderdelen:

1. Water Colors, van eind november tot half januari. Vanuit een rondvaartboot kan op comfortabele wijze genoten worden van de hoofdstedelijke lichtkunst. Voor fotografen niet interessant omdat de boot doorvaart, er geen mogelijkheid is tot werken vanaf statief of met lange sluitertijd en er gewerkt zou moeten worden door een plexiglazen raampje. Prima optie voor de niet-fotograaf.
2. Illuminade, de wandelroute. Vreemd genoeg meer beperkt in tijd, nl. van half december tot begin januari. Prima voor fotografie.

In 2014 ben ik voor het eerst bij Illuminade geweest, op uitnodiging van Nikon Nederland om de D750 te testen. De camera beviel prima, maar lijkt erg veel op mijn eigen D600. Een van de grote verschillen tussen Glow en ALF is de achtergrond: Amsterdam met zijn grachten, grachtenpandjes en bruggen is bijzonder fotogeniek, heel anders dan Eindhoven met vooral moderne architectuur.

Dit jaar ben ik op eigen gelegenheid teruggegaan, waarbij ik iets eerder aanwezig wilde zijn om zo ook van het blauwe uur te kunnen profiteren. 

Magere Brug

Dit hoorde niet bij ALF, de beroemde Magere Brug is altijd zo verlicht, maar je moet als fotograaf toch iets terwijl je staat te wachten.

The Light Kite - Tijdmakers

Dit object is onderdeel van Water Colors, maar was prima vast te leggen vanaf de Magere Brug. Ik vond de reflecties in de Amstel, bij de Amstelsluizen, erg mooi hier.

Northern Lights - Aleksandra Stratimirovic

Dit is onderdeel van Water Colors, maar ik kwam er toch langs (voor de Stopera boven de Amstel)

Geduld, door Marcello Pieter Stokhof
HDR van 2 opnames

Dit kunstwerk is redelijk typerend voor ALF: de lichtkunstwerken zijn veel kleiner van omvang dan bij Glow, waar het vaak groots en spectaculair is. Veel objecten staan achter de Hermitage, bij de Plantage. Dit maakt het makkelijk om in een beperkte tijd de hele route af te leggen.

Birds Fly Around With You - Masamichi Shimada

Een van de meer interactieve objecten. Als bezoekers rondlopen in het kunstwerk zullen de vogels oplichten. Door een lange sluitertijd te gebruiken verdwijnt de rondlopende mens maar worden bijna alle vogels zichtbaar. 

Strangers in the Light - Victor Engbers & Ina Smits

Ook dit werk is onderdeel van Water Colors. Bewust vastgelegd met de langsrijdende tram zodat de enorme omvang van de ze verkeerslichtpoppetjes zichtbaar wordt.

Friendala - Macarena Meza & Daniela Orellana

En ook dit is onderdeel van Water Colors. Ik heb hier een tijdje naar staan kijken en het viel me op dat de buitenste ring rechts nooit blauw werd, foutje in de aansturing. De binnenste twee ringen deden het helemaal nooit. Slordig en jammer.

Winged Migration - Tessel Schmidt & Judith Hofland
ISO 3200, f/2.8, 1/20e sec.

Dit kunstwerk sprak mij direct aan en het was ook fraai om te zien, maar lastig te registreren. Net als bij Glow wordt ook hier steeds meer de dynamische projectie gebruikt waardoor het moeilijk vast te leggen is. Door de ISO-waarde flink op te schroeven heb ik een redelijk korte sluitertijd kunnen gebruiken. Erg grappig dat er een vogelkijkhut gebouwd is in het park van waaruit dit bekeken kan worden.

Light Droplets - Eva van der Moer
ISO 200, f/11, 20 seconden
met telelens, vanaf statief op maximale hoogte

Een installatie waarbij lampjes, als druppels, in een bak met water vallen. Hier heb ik gekozen voor een lange sluitertijd (waardoor de 'druppel' gele strepen worden) om juist alle druppels erop te krijgen terwijl ze om beurten gaan. Daarnaast heb ik een lichte telelens gebruikt (70mm) om het beeld wat in elkaar te drukken.

En toen zat het erop. Ik heb niet van alle objecten foto's gemaakt. Een aantal vond ik gewoon niet fotografisch interessant en sommige deden me helemaal niets. Overall was het leuk om door Amsterdam te struinen gewapend met een camera en vast te leggen wat er op mijn pad kwam. Maar ik betwijfel of ik hier volgend jaar nog zoveel moeite voor ga doen om hier bij te kunnen zijn. Alleen voor het Amsterdam Light Festival zou ik het niet aanraden om de reis te ondernemen, maar gecombineerd met een bezoek aan Amsterdam in het algemeen is het een leuk extraatje.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Rotterdam

Op 22 november 2015 ben ik naar Rotterdam gegaan om foto's te maken van een paar interessante locaties:

• De Kop van Zuid (met hotel New York, De Rotterdam, het havengebouw en meer)
• De Erasmusbrug
• De Euromast

Talloze fotografen zijn mij voorgegaan om deze locaties vast te leggen, maar dat houdt mij niet tegen: clichés zijn vaak clichés met een reden. En ook al is veel al vastgelegd uit alle mogelijke standpunten, toch probeer ik een eigen draai aan het onderwerp te geven. Dit keer zou dat het weer kunnen zijn: de weersverwachting was buien met hagel en natte sneeuw. Uitdagende omstandigheden, maar deze kunnen voor een afwijkende sfeer verzorgen, waardoor het plaatje minder standaard wordt.

Op het moment dat ik Rotterdam binnenreed kwam het met bakken naar beneden. Op de parkeerplaats heb ik 10 minuten moeten wachten tot het droog werd. Ik was goed voorbereid met een paraplu, een muts en handschoenen. Laat het rotweer maar komen. Maar nee hoor, lekker zacht, bijna geen wind, zonnetje. Heel aangenaam. Wandelend richting de Maas kwam ik langs de Euromast. Daar was ik nog nooit op geweest en ik vermoedde een prachtig uitzicht. Dat bleek ook zo te zijn:

Rotterdam in het zonnetje

 Het was heerlijk op ongeveer 100 meter hoogte in het zonnetje. Na wat opnames gemaakt te hebben van het fenomenale panorama, verscheen er in de verte donkere bewolking die snel dichterbij kwam. Dit was waanzinnig mooi om mee te maken. En terwijl de vele medebezoekers om mij heen een droog heenkomen zochten besloot ik om vooral foto's te blijven maken. 

Naderend onheil

Ik was wat aan het werken met filters, maar ik ben overgestapt naar het gebruik van de zonnekap, in dit geval de regenkap. De neerslag bleek vooral natte sneeuw te zijn. 

Laatste opname gemaakt met filters nog op de lens gemonteerd.
ISO 100, f/8, 30 seconden (incl. LEE Big Stopper)

Tijdens de 30 seconden sluitertijd van deze opname begon de neerslag. Het Erasmus MC op de voorgrond is goed zichtbaar, de rest van de stad verdwijnt in de bui. Zo was het ook, hoewel niet zo donker als hier, maar voor de sfeer heb ik het zo gelaten.

Tegenlicht opname gemaakt tijdens de natte sneeuwbui

Mijn camera en lens zijn allebei voorzien van afdichting tegen spatwater. Anders is dit niet aan te raden! 

De ondergaande zon breekt al weer door

En hier was het net weer droog. De ondergaande zon verlicht de bui die inmiddels het havengebied geselt. Daarachter breken de wolken alweer en komt er blauwe lucht tevoorschijn. 

En zo heb ik in tien minuten een fantastische reeks opnames kunnen maken. Het zat enorm mee. Buien, maar tussendoor nog stukken blauwe lucht. En dan vlak voor zonsondergang waardoor het licht mooi onder de wolken door kan schijnen zoals op de vorige foto. Direct hierna ben ik het restaurant van de Euromast ingegaan in een poging mijn drijfnatte apparatuur weer droog te krijgen. Bovendien ging fotograferen niet meer vanwege de condensvorming op de lens. De camera en het objectief heb ik met een doek drooggewreven, de condens is langzaam weggetrokken in de warmere lucht van het restaurant. 

Vervolgens ben ik verder gewandeld langs de Maas en heb ik de opnames gemaakt die ik van tevoren bedacht had. 

Vanaf de Boompjeskade, uitzicht op de Willemsbrug
f/8, iso 50, 25 seconden

 Hier regende het inmiddels weer, waardoor de kade drijfnat is. Dit voegt iets toe. Opname gemaakt tijdens het blauwe uurtje, waarbij de zon onder is maar er toch nog een mooie blauwe kleur in de lucht zit. Er zijn bij deze vorm van fotografie geen grijsfilters meer nodig: de sluitertijden bij lage ISO zijn lang genoeg om het water van de Maas glad te strijken.

Kop van Zuid met de Erasmusbrug
iso 200, f/8, 20 seconden

En dan toch nog het geijkte beeld waar ik voor ging, ik ben er blij mee. De maan voegt iets toe aan deze foto en er zit nog bewolking in het beeld, maar deze trekt weg waardoor er ook een behoorlijk deel sterrenhemel te zien is.

De Euromast

Teruglopend naar de auto kwam ik weer langs de Euromast. Deze was prachtig verlicht, de camera stond nog op de goede instellingen, dus deze was zo gemaakt. En 's avonds is deze ook geopend, dat is een idee om nog eens voor terug te gaan!

Al met al had ik een prima dagje met leuke resultaten. Die zijn deels het gevolg van de omstandigheden (slecht weer => mooie foto's!) en deels van mijn doorzetten. Buien met natte sneeuw en kou (het was na de buien nog maar 2 graden) maakten dat het bijna uitgestorven was op straat. Maar warme kleding en een paraplu doen veel. Bij thuiskomst de cameratas laten ventileren en alles goed droog en schoon gemaakt. 

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Glow: tips voor fotografie bij lichtfestivals

Dit jaar is het alweer 10 jaar geleden dat het het lichtfestival Glow in Eindhoven voor de eerste keer werd georganiseerd. Toen nog kleinschalig met enige tienduizenden bezoekers in een week. In 2014 heeft het festival een waanzinnige 650.000 bezoekers mogen verwelkomen. Ook Amsterdam heeft inmiddels een lichtfestival (Amsterdam Light Festival), net als vele steden over de wereld.

Vanaf het begin is het voor de fotograaf een uitdaging om hier mooie opnames te maken. Het oefent een enorme aantrekkingskracht uit op fotografen en het is vaak struikelen over de statieven. Toch zijn er ontwikkelingen: traditioneel waren er vooral vrij statische projecties op gebouwen. Er is een ontwikkeling naar meer en meer dynamiek. Dit vraagt ook om een aanpassing van de techniek in de fotografie.

Ik geef in dit artikel kort wat adviezen over hoe te werk te gaan om tot mooie resultaten te komen.

TIPS TRADITIONELE AVONDFOTOGRAFIE:

1. Niet flitsen. In mijn allereerste artikel op dit blog heb ik al opgeroepen niet te flitsen. Toch zie ik 4 jaar later nog steeds mensen dit doen. 
2. Statief: in plaats van te flitsen dient een lange sluitertijd gebruikt te worden. Om geen bewogen foto te krijgen dient er vanaf een stevig statief gewerkt te worden.
3. ISO: Stel deze zo laag mogelijk in, d.w.z. 100 of 200.
4. Diafragma: Als het onderwerp weinig diepte heeft, zoals een projectie op een gebouw, dan kan het diafragma helemaal open.
5. Zonnekap: doe de zonnekap altijd op de lens, ook 's avonds. Het voorkomt allerhande problemen in het beeld en het beschermt de lens.
6. Oculair dop. Als er sprake is van lange sluitertijden dan is het verstandig om het oculair (beter bekend als de zoeker) tegen ongewenste lichtinval  af te sluiten met de daarvoor meegeleverde oculairdop. Sommige high-end camera's hebben hiervoor een schakelaar.
7. Vibratie-reductie uit op statief. Als de camera op een stevig statief is gemonteerd zijn er geen ongewenste trillingen en werkt VR/IS/OS contraproductief.
8. Afstandsbediening/zelfontspanner: Om trillingen uit te bannen is het verstandig om niet de ontspanknop te gebruiken om een opname te maken, maar in plaats daarvan de afstandsbediening te gebruiken. Of de zelfontspanner, dat is een redelijk alternatief.
9. Ruisonderdrukking bij lange sluitertijden: dit is in veel camera's een optie in het menu. Ik gebruik deze niet vaak. Reden is dat de camera dan afloop van een foto nog een foto maakt met dezelfde instellingen maar de sluiter helemaal dicht. De hierin ontstane ruis/dode pixels worden uit het oorspronkelijke beeld verwijderd. Heel effectief, maar bij lange opnames bijzonder irritant als er iedere keer dubbel zo lang gewacht moet worden.
10. Schiet uitsluitend in RAW. Zelf gebruik ik dit altijd, maar bij avondfotografie  is het noodzaak. Er zijn enorme contrasten tussen de lichten en de donkere lucht/schaduwpartijen en het dynamisch bereik van een RAW-opname is veel groter dan die van een JPEG-opname. Bovendien kan hierdoor achteraf zonder kwaliteitsverlies de witbalans bijgesteld worden.
11. Camera/lens: vanzelfsprekend leidt gebruik van hogere kwaliteit apparatuur tot hogere kwaliteit foto's. Maar bij deze vorm van fotografie is het minder belangrijk dan bij veel andere. Op lage ISO-waarden en vanaf statief moet het met alle apparatuur mogelijk zijn prachtige foto's te maken. 

Glow 2010, Luminarie De Cagna
ISO 200, f/22, 0.8 sec.
Nikon D90 + 18-200mm f/3.5-5.6, vanaf statief

Mijn eerste editie van Glow bevatte dit verpletterende beeld: een zee van licht door enorme hoeveelheden LED-lampjes. Er zit heel veel diepte in het beeld, daarom heb ik het diafragma maximaal dichtgeknepen. F/22 is niet nodig, maar dat wist ik toen nog niet. ISO 200 is op een Nikon D90 de basiswaarde. Hoe indrukwekkend dit beeld ook is: het is statisch. Niets beweegt, het zijn alleen maar heel veel lampjes.

Glow 2013
ISO 100, f/2.8, 1 sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Ook in 2013 waren er nog statische beelden. Feitelijk was dit een dynamisch beeld, maar de veranderingen voltrokken zich maar langzaam, dus alle tijd om met 1 seconde sluitertijd een geslaagde opname te maken.

TIPS BIJ DYNAMISCHE BEELDEN:

Er is een trend naar meer gebruik van bewegende beelden in plaats van een statisch beeld. Dit biedt een uitdaging voor de fotograaf: als er een momentopname van een bewegend beeld gemaakt moet worden dan zal de sluitertijd omlaag moeten. Dit betekent automatisch dat dit gecompenseerd moet worden in ISO, er even vanuit gaande dat het diafragma al goed staat ingesteld.

Glow 2013
ISO 1600, f/2, 1/200e sec.
Nikon D600 met 50mm f/1.4G, vanaf statief

Dit is een mooi voorbeeld: een monster wordt geprojecteerd op een waterstraal. Dit beeld veranderde continue.  

Glow 2014, DELA-gebouw
ISO 1600, f/4, 1/80e sec.
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Deze opname van het DELA-gebouw is uit de hand gemaakt. Met 1/80e seconde sluitertijd op 24mm is dat ook geen probleem. 

Ten opzichte van de meer traditionele vorm zijn er een paar dingen gewijzigd:

• Hoge ISO. 1600 geeft 16x versterking van het licht t.o.v. ISO 100. Hoge ISO-waarden betekenen meer ruis, zeker in de donkere partijen. Maar anno 2015 zijn er een behoorlijk aantal camera's op de markt waarmee veel beter een hoge waarde ingesteld kan worden. Full Frame camera's zijn hier over het algemeen beter in. Dit betekent ook dat het nu wel loont om een dure camera in te zetten.
• Groot diafragma. Hier is f/2 gebruikt, wat 2x zoveel licht betekent als bij f/2.8. En 128x zoveel licht als bij f/22. Lichtsterke objectieven zijn over het algemeen veel duurder dan de minder lichtsterke varianten. Een 50mm f/1.4 of f/1.8 is relatief betaalbaar.
• Statief: bij een sluitertijd van 1/200e seconde is dat niet per se nodig.
• Afstandsbediening/zelfontspanner/oculairdop: ook niet meer nodig.
• Vibratiereductie VR/IS/OS: als er geen statief meer wordt gebruikt is het nu juist wel raadzaam om de eigen bewegingen te corrigeren hiermee.

Glow 2015: Eindhoven vergaapt zich aan reusachtige lamp
ISO 1600, f/4, 1/20e sec., vanaf statief
Nikon D600 met 24-70mm f/2.8

Een andere oplossing kan zijn om van het dynamische beeld geen foto te maken, maar een film. Vrijwel alle camera's bieden de functionaliteit en zo worden ook de aanwezige geluidseffecten meegenomen. In 2014 heb ik zo een film gemaakt van Flashback.

Meer creatieve foto's

Terug naar de fotografie.

Al het voorgaande zijn technische tips. Welke instellingen zijn nodig, welke apparatuur is handig. Maar dit levert slechts technisch geslaagde beelden op, de vraag is of deze aansprekend zijn. En of ze onderscheidend zijn. Ik ben altijd blij met een goed geslaagde opname, maar als ik vervolgens op social media zie dat bijna iedereen eenzelfde foto heeft gemaakt, dan baal ik toch een beetje. En dus probeer ik me te onderscheiden. Ik ga op zoek naar een andere invalshoek. Ik hoop toch op uniek materiaal, wat een serieuze uitdaging is met zoveel fotografen op de been. Hier onder van ieder jaar een voorbeeld:

Glow 2010
ISO 200, f/8, 2.3 seconden

Het spectaculaire beeld hierboven is ontstaan door uit te zoomen tijden de 2,3 seconden dat de sluiter openstond. Dit is een truc, maar wel een met af en toe mooie resultaten.

Glow 2011, Tunnel of Love
ISO 200, f/6,7, 8 seconden, vanaf statief

De 8 seconden sluitertijd zorgen ervoor dat de tunnel verlaten lijkt, terwijl hij bomvol bezoekers was.

Glow 2012, hoofdbureau van politie
iso 200, f/6.3, 2.5 sec.

Dit was een leuk schouwspel: er klom een poppetje uit de cel en die werd achtervolgd. Het is niet voor niets het politiebureau. Dit ging vrij snel. Hierdoor kwam ik op het idee om het hele verhaal in één beeld te vangen. Dit zegt mij meer, die poppetjes zijn per stuk fotografisch niet heel interessant. 

Glow 2013
iso 100, f/11, 0.5 sec.

Deze boom met paarse LED-kristallen stond voor het Temporary Art Center. Lastig te fotograferen met het gebouw er vlak achter. Ik heb gekozen om het Philips Stadion aan de overkant van de straat mee te nemen, vandaar het kleine diafragma. Het standpunt en de achtergrond maken het hier creatief.

Glow 2014
ISO 6400, f/4, 1/30e sec.

In 2014 was er een 3D-kunstwerk waarvoor brilletjes werden uitgedeeld. Dit was op Stratumseind en het was een zeer druk gedeelte van de route. Creativiteit uitte zich hier door de kijkers en niet het kunstwerk vast te leggen. En 3D is toch niet vast te leggen, maar het publiek wel. Het was knap donker, korte sluitertijden verplicht omdat er zoveel mensen opstaan, en geen schijn van kans op het gebruiken van een statief. Vandaar ISO 6400. 

Glow 2015, Stadswandelpark
ISO 800, f/11, 1/6e sec.

Deze ca. 15 meter hoge toren van vlammen was een eyecatcher van jewelste. De twist zit hier in het standpunt: door vanaf de andere kant (buiten de route) te werken, kon ik ook een reflectie meepakken in de aanwezige vijver. Twee constructies voor de prijs van één. Bovendien staat het kunstwerk (rechtsboven) dat aan die kant van de vijver staat ook in beeld, wat voor kenners van het Stadswandelpark herkenbaar zal zijn. 

Al 6 jaar fotografeer ik bij Glow, en ik hoop er komende jaren ook bij te zijn. Het is leuk om te ervaren en een uitdaging om er fotografisch iets van te maken. 

Bedankt voor het lezen, veel plezier bij Glow!

Robert van Brug

Test Nikon D750

Het is een tijdje geleden dat ik een artikel op mijn blog heb geplaatst, maar hier is er dan weer een. En omdat het de eerste is in 2015: allemaal de beste wensen voor het nieuwe jaar. Dat we maar mooie beelden mogen maken in goede gezondheid.

Begin December 2014 plaatste Nikon Nederland een oproep op social media. Wie belangstelling had om de enige tijd geleden geïntroduceerde D750 te testen tijdens het Amsterdam Light Festival, moest een paar vragen beantwoorden en een motivatie insturen waarom hij/zij mee zou moeten mogen.

Het leek me leuk, ik was al een tijd van plan dat lichtfestival te bezoeken en ik had tijd. De D750 is maar een kleine upgrade vanaf mijn D600 als ik naar de specificaties kijk, maar toch is die inmiddels twee jaar oud en de ontwikkelingen gaan hard. Dus ik heb gereageerd, maar helaas: ik werd niet geselecteerd.

Totdat ik een dag van tevoren bericht kreeg dat er wegens een afzegging plaats was en ik kon alsnog mee. 's Middags om 16.00 uur mochten we ons melden bij het Europese/Nederlands hoofdkantoor van Nikon in Amsterdam. Er werd o.a. verteld dat er enorm veel reacties waren geweest (ik meen 1500) voor de 2 keer 10 plaatsen die beschikbaar waren.

Nikon Europe/Nederland
Gemaakt met Samsung Galaxy SIII, nabewerkt in Snapseed

Er volgde een uur met uitleg door Olga van de afdeling MarCom en trainer Emile, waarbij alle aanwezigen een D750 uitgereikt kregen, voorzien van 24-85 mm kitlens. Ik had zelf ook nog wat apparatuur meegenomen, maar uiteindelijk heb ik alleen een 16-35 mm lens daarvan gebruikt. En natuurlijk het statief en de afstandsbediening.

Uitleg over de avond door Emile en Olga van Nikon
eerst kennismakingen met de andere fotografen en de D750

Daarna volgde een snelle maaltijd (lasagne) en toen was het tijd om per tram naar het centrum te gaan, eindelijk aan de slag.

Ik was gerustgesteld tijdens de uitleg: de D750 lijkt uiterlijk erg veel op mijn camera, dus het moet lukken om deze in het donker te bedienen. Daarnaast heb ik al 5 jaar foto's gemaakt tijdens Glow in Eindhoven, dus dit is niet nieuw.

Goede prestaties met hoge ISO (6400)

Dit was het eerste kunstwerk waar wij langskwamen en ik wilde de ruisprestatie wel eens testen. De D750 is door verschillende instanties uitgeroepen tot wereldkampioen hoge ISO-prestatie. Bovenstaande foto is een voorbeeld: op 6400 (beeld nauwelijks nabewerkt) ziet het er zeer bruikbaar uit. Natuurlijk is er wel ruis, maar deze is niet overheersend, de kleuren kloppen nog heel behoorlijk.

De mogelijkheden lopen echter nog verder door met ISO, ook 12800, Hi1 (25600) en Hi2 (51200) zijn beschikbaar. Ik verwachtte hier niet veel van, maar dit was een testavond, dus vooruit, proberen maar, ISO Hi2, uit de hand. Beeld van een langsvarende rondvaartboot:

100% crop op ISO Hi2 (51200) @ f/5.6, 1/50e sec.

Deze uitsnede is maar een beetje nabewerkt. Er is geen ruisonderdrukking toegepast, alleen de kleurruis is onderdrukt. De hoeveelheid ruis is erg hoog, maar het beeld is nog wel bruikbaar. Vooral als bedacht wordt dat dit maar een detail van het totale beeld is. Hier de totale foto:

Hele foto @ ISO Hi2 (51200), f/5.6, 1/50e sec

Hier heb ik een beetje ruisonderdrukking op losgelaten (20%), auto tone, verkleind (wat zeer veel scheelt in ruis) en naverscherpt. Deze foto is zonder meer goed bruikbaar. Dus indrukwekkende prestaties. Dat was van tevoren bekend, maar altijd leuk om zelf te testen.

En toen was ik het al snel zat om op torenhoge ISO foto's te maken. Ik had er wel vertrouwen in dat de camera dat goed aankon, maar ik wilde andere beelden maken, met een langere sluitertijd. Waar het water glad wordt en langskomende auto's/boten lichtsporen op het beeld achterlaten. En ik had niet voor niets een statief en een afstandsbediening meegenomen.

f/11, ISO Lo1 (50), 27 seconden

f/11, ISO 100, 15 seconden

Ook heb ik uitvoerig zitten spelen met de bracketing-functie, die uitgebreider is op deze camera, er kunnen maar liefst 9 opnames gemaakt worden (of 3, 5 of 7) waar ik er zelf maar 3 heb. Ik gebruik het zelden, maar het werkte prima.
Ook de ingebouwde HDR heb ik getest. Deze is logischerwijs alleen in JPEG-mode beschikbaar en werkt prima. Tot mijn verbazing kwam ik er na afloop achter dat deze functie ook op mijn eigen camera zit.

f/8, ISO 100, 1.6 sec.

f/5.6, ISO 800, 0.5 sec.
Ingezoomd tijdens de belichting

f/5.6, ISO 100, 30 seconden
Bij de kas van de Hortus Botanicus

f/11, ISO 200, 3 sec.
Theater Carré met de daar geplaatste vuurtoren

En toen zat het er bijna op. Rond 9 uur werd de laatste foto gemaakt, een groepsportret van de deelnemers.

Groepsfoto bij nacht op de Magere Brug
Ingesteld door Emile: f/5, ISO 6400, 1/13e sec, ingeflitst
Helemaal rechts staat Emile, ik ben derde van rechts.

Waarna we weer terug zijn gegaan voor de evaluatie. Ik vond het heel leuk om te doen, maar ik was al een fan van avondfotografie. De camera beviel uitstekend, maar het verschil is niet groot genoeg om een overstap te rechtvaardigen. En de groep was gezellig, maar het wordt al snel leuk met mensen met dezelfde passie.

Samenvattend: de sterke punten van de Nikon D750 zoals ik die zie:

• Semi-professionele FX- (Full Frame) camera. Nikon pocht nogal met het gewicht (ja hij is licht, maar het scheelt geloof ik 10 gram met de D610) en de greep (die is iets dieper. Ik heb het verschil niet gemerkt, maar het is prima)
• Bouwkwaliteit: door toepassing van carbon voelt de camera stevig aan terwijl het gewicht niet omhoog gaat.
• Fabelachtige prestaties bij hoge ISO-waarden.
• Kantelbaar scherm: dit heeft zich voor mij echt bewezen. De D5000-serie heeft schermen die ook zijwaarts draaibaar zijn, maar die hebben een lagere resolutie.
• Menu. Het menu is bekend voor gebruikers van een recente andere Nikon camera, maar toch net weer even iets anders, maar wel beter. Veel functies bieden net een extra instelmogelijkheid, zoals de auto ISO waar veel aan ingesteld kan worden. De enthousiasteling kan de camera behoorlijk naar eigen inzicht inrichten.
• De Auto Focus. Dit was door mij aangegeven richting Nikon als reden om te willen testen. De D600 is niet slecht, maar het AF-systeem van de D750 is het beste van ALLE Nikon camera's v.w.b. gevoeligheid en aantal scherpstelpunten. Dit is zó goed dat een aantal Nikon-gebruikers inmiddels geüpgrade is van een D800/810 naar een D750 (!) Ik heb in het donker geen problemen gehad om scherp te stellen, indrukwekkend goed.
• RGBW-scherm: kijkt heel prettig dankzij de extra witte pixel. Dit zal vooral bij felle zon zijn kracht moeten bewijzen en nu was het juist donker.
• Bij het wijzigen van instellingen in het menu kan ook in via de grote display gekeken worden wat er gewijzigd wordt. Dit werkt erg goed.
• 91.000 pixel lichtmeter, geleend uit de D810. De 600-serie moet het met 'slechts' 2048 punten doen.
• Videofanaten kunnen zich weer wat meer uitleven: het diafragma is traploos al filmend goed instelbaar. Ik heb dit niet zelf getest, maar een korte demo zag er goed uit.
• U1 en U2 settings: heel fijn, die gebruik ik ook op mijn D600 en is een gemis op de hoger gepositioneerde D810/D4S.
• Group-AF. Zelfs in het donker pakte de AF het mede hierdoor snel op, handig.
• Ingebouwde WiFi. Interessante feature in sommige situaties, maar ik mis het nu niet.

Nadelen:

• Heeft een AA (anti-aliasing) filter voor de sensor. Dit staat haaks op de overige recente camera's die dat filter niet hebben. Het filter heeft een functie maar beperkt ook de scherpte.
• AF-systeem: hoewel het beste van alle Nikon's mogen er nog meer sensoren van het kruistype worden (of allemaal, zoals de Canon 7D mark II) waardoor hij nog beter zou zijn. Maar nog belangrijker voor mij zou een betere verdeling over het beeld zijn.
• 6.5fps. Dat is zeker niet langzaam, maar voor sommige vormen van fotografie, zoals sport en vogels in vlucht is meer beter.
• En verder een aantal details die wel in de D800/810 aanwezig zijn. 36 MP resolutie is het meest voor de hand liggend om te noemen, maar 24 MP is voor vrijwel alle toepassingen afdoende. 

Dit artikel was een verslag van een gezellig avondje fotograferen in Amsterdam (met foto's van de resultaten), uitleg over avondfotografie én een producttest. Hopelijk werkt de combinatie niet verwarrend.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

CKE 10: GLOW Feedback

Ik had hier nog beloofd om de feedback van de medecursisten op mijn foto's van Glow hier nog te delen. Vanavond was de bespreking, daar gaan we dan:

Allereerst moet ik zeggen dat ik onder de indruk was van het werk van mijn medecursisten. Velen hadden prachtige composities bedacht, krachtige interessante beelden die mij verrasten, zo mooi. Wonderlijk hoe een groep mensen ongeveer dezelfde dingen onder ogen krijgt en dan toch met zulke uiteenlopende beelden op de proppen kan komen.

De opzet vanavond was om in groepjes van 3 te werken. Eerst moest het eigen werk beoordeeld worden: kies uit de 12 geselecteerde foto's een serie van 5 die bij elkaar past op de een of andere manier. En kies de 5 beste. En de allerbeste en de minste. Beschrijf ook waarom. Doe dit vervolgens ook voor je 2 medecursisten uit het groepje, op papier, en geef elkaar die feedback ook.

Daarna met de hele groep al deze selecties bekijken en hierdoor leren series te maken. Niet alleen een aantal foto's die bij elkaar passen, bijvoorbeeld door het onderwerp, de sfeer of de kleur, maar ook de volgorde is enorm belangrijk. Absoluut nieuw voor mij, veel van geleerd.

Hier kan ik dan nog aangeven wat men de top 5 van mijn foto's vond:

De compositie, de lens flare, het licht, het komt hier mooi samen.

Mijn persoonlijke favoriet, fijn dat men het daar mee eens is.

Deze foto is het best passend bij het thema van Glow van dit jaar: "Faces en Façades". 

En dat was nou net de opdracht, dus dit beeld is helemaal goed.

Veel gefotografeerd, maar prima vastgelegd, knalt er echt uit.

Leuk detail is dat kind dat in die lamp hangt, geeft het net even een twist.

Verder een heel veel vastgelegd beeld, niet heel bijzonder, te registrerend.

Prachtig blauw licht door de waternevel, contrasteert leuk met geel licht in de foto.

Deze 5 komen bij de selectie voor de eindpresentatie. Samen met de 5 beste van de opdracht landschapsfotografie. En zo komt er per cursist een aanzienlijke hoeveelheid best werk beschikbaar dat na afloop getoond zal worden. 

In de feedback op mijn opnames kwam een aantal keer naar voren dat het teveel registraties zijn. Dat vond ik zelf ook al, en vooral het feit dat ik totaal niet fit was speelt daar een rol. Voor een goede foto, een aansprekend beeld is goede apparatuur alleen niet genoeg, een goede fotograaf is veel belangrijker, maar die moet ook nog in vorm zijn.

De bespreking gebeurde aan de hand van afdrukken. De meesten zijn inmiddels overgegaan op afdrukken door Profotonet, een prima adres. En dit soort werk doet het goed in de 'Pearl' afwerking, waardoor er daadwerkelijk een parelmoeren glans over de foto's komt te liggen. Normaliter over de top, hier kan het goed.

Vervelend dat een aantal medecursisten erachter kwamen dat de afdruk totaal niet overeen kwam met wat men op het scherm zag. Kleuren gingen nog wel, maar met name de donkere partijen waren in de afdrukken helemaal dichtgelopen. 2 tips om dat tegen te gaan:

1. Kalibreer regelmatig (tweewekelijks!) het computerscherm. Hiervoor zijn oplossingen in de handel, zoals bijvoorbeeld de Spyder van Datacolor. Kost rond de 100 euro, maar voorkomt teleurstellingen. 
2. Gebruik de juiste kleurruimte. Profotonet refereert aan AdobeRGB op hun site. Dan is het zaak dat de camera en het fotobewerkingsprogramma hier ook op ingesteld staan. Het alternatief is sRGB, dat minder uitgebreid is.

Op naar volgende week als we het werk van de Table Top opdracht zullen bespreken. Ik heb de foto's inmiddels bekeken, geselecteerd en bewerkt. Ook heb ik het al in een blogje gegoten, maar ik wil de feedback er in 1 keer in meenemen, dus dat komt over een week allemaal tegelijk. Tot dan!

Robert van Brug