Nikon 80-200mm f/2.8 AF-D NIKKOR ED

Een tijd geleden heb ik een artikel op dit blog geschreven over de nieuwe 70-200 f/4 van Nikon. Mijn conclusie was daar dat ik liever zou doorsparen voor de f/2.8-versie die weliswaar duurder is, maar die voor een paar honderd euro meer toch een paar grote voordelen biedt. Voornamelijk dat hij 2 keer zo snel is door het grotere diafragma en wat details, zoals het feit dat die lens bestand is tegen stof en vocht.

Er zijn geen wonderen gebeurd maar er ligt wel een Nikon 80-200mm f/2.8  AF-D NIKKOR ED voor me.

Het typeplaatje met de focus afstandaanduiding. Made in Japan.

Geïntroduccerd in 1997, in het analoge tijdperk. Deze is 4 generaties ouder dan de huidige 70-200 f/2.8 VR II en minstens 10 jaar oud. Huidige apparatuur wordt dankzij milieueisen gebouwd om 10 jaar mee te gaan. De solderingen zijn bijvoorbeeld minder belastend voor het milieu, maar daardoor ook minder sterk. Deze oude lens is nog gebouwd voor de eeuwigheid. En niet veel gebruikt. Ik ga testen hoe goed deze 'dinosaurus' is. Test tegen een veel nieuwere maar niet professionele 18-200 f/3.5-5.6 VR II.

Links: Nikon 18-200 mm f/3.5-5.6 VR II

Rechts: Nikon 80-200 mm f/2.8

Allebei op 200 mm met zonnekap nagenoeg even lang.

Maar uitgezoomd is de 18-200 nog maar half zo lang.

Wat valt op aan de lens?
In tegenstelling tot de 18-200, heeft deze 80-200 een constant maximaal diafragma van f/2.8 over het hele zoombereik. Dat is prettig. En al zoomend kom je er achter dat de lens hierdoor niet langer of korter wordt, het zoomen gebeurd allemaal inwendig. Hierdoor zuigt de lens ook geen troep naar binnen.
Hij is natuurlijk groot en zwaar, dat zijn al dit soort lenzen. Toch is deze oude een paar honderd gram lichter dan zijn opvolgers, terwijl deze versie één brok onverzettelijke degelijkheid is, bijna volledig van metaal gemaakt.
Hij heeft ook nog een diafragmaring (voor oudere camera's waar dat niet ingesteld kan worden).
Hoe kan het dan dat deze lichter is? Hij mist een paar zaken:

• AF-S (de opvolger is de eerste versie die dat wel had, vanaf 1999) betekent dat de scherpstelring ook met de hand bediend kan worden, ook in autofocus mode. Bij deze kan dat niet. De scherpstelring is geblokkeerd. Er moet een knop ingedrukt worden waardoor de ring van A(uto) naar M(anueel) gedraaid kan worden en dan is handmatig scherpstellen wel mogelijk.
• VR (Vibration Reduction) is voor het eerst 2 generaties hierna toegepast, in 2003. Het reduceert de bewegingsonscherpte door de eigen bewegingen. Prachtig feature in geval van weinig licht. 
• Nano-chrystal coating (aangeduid door de grote N). Dit weegt uiteraard niets, maar deze coating maakt de nieuwere lenzen een slag beter, is het hier zichtbaar afwezig?

Hiermee kan tussen A(uto) en M(anueel) Focus geschakeld worden.

De lens heeft daarnaast wel een functie waarmee het focusbereik beperkt kan worden (EN: focus limiter), waardoor de autofocus sneller werkt als het onderwerp niet heel dichtbij is (>3 meter).

De focus limiter, hier op FULL ingesteld.

De diafragmabladen zijn recht waar nieuwere versies vaak afgeronde bladen hebben. Het nadeel van rechte bladen is een wat minder mooie bokeh, maar het voordeel is prachtige sterren (met 18 punten) als bijvoorbeeld de zon in een oppervlak reflecteert.

Mooie 18-puntige sterren van de zon die in de regendruppels schijnt.

Ook zit er een statiefgondel op, klein in verhouding tot nieuwe versies, maar dit was de eerste versie met statiefgondel en gezien lengte en gewicht is dat terecht. De camera kan ronddraaien terwijl de statiefgondel op een statief geklemd staat.

De statiefgondel. Met de draaiknop kan deze vast of losgezet worden.

Natuurlijk zit er een (plastic) zonnekap bij, waarvan de afmetingen meevallen.
Het geheel zit in een waanzinnig mooie ronde lederen lenskoffer, zonde om daarmee op pad te gaan!

De prachtige CL-43A lenskoffer van Nikon, speciaal voor deze lens gemaakt.

Een lens is niet alleen een verzameling eigenschappen en prestaties. Het is ook belangrijk hoe het aanvoelt. En het voelt super. De degelijkheid is van een andere orde dan nieuwere plastic lenzen, het geeft vertrouwen dat de lens wel wat kan hebben. Camera aan, A-stand, diafragma f/2.8 en scherpstellen maar. Tsjak. Ander onderwerp verder weg, weer tsjak. Snel! Oudere generaties hadden een trage autofocus, deze komt in de buurt van de nieuwste versie. Mijn 300 mm f/2.8 (uit 2011) is sneller, maar veel scheelt het niet.

Voordat ik ben gaan testen heb ik de lens schoongemaakt. Ondanks dat hij weinig gebruikt is was hij behoorlijk stoffig. De hele buitenzijde met een licht vochtig doekje afgenomen en het ziet er meteen veel beter uit. In de M-stand kraakt het behoorlijk als er aan de scherpstelring gedraaid wordt, er zit zo te horen wat zand in.
Dan de optiek zelf, die is ook niet schoon. Een combinatie van blaasbalgje, lenspen en microvezeldoekje maakt de beide uiteinden van de lens schoon zonder deze te beschadigen. Meer kan ik er niet aan doen, maar er kan ondanks de toegepaste afdichting altijd rotzooi binnenin de lens terecht zijn gekomen. Controleer dat door het diafragma handmatig helemaal open te zetten en van beide kanten er doorheen te kijken, richting een licht onderwerp. Ik heb er een foto van gemaakt, achtergrond is een wit vel papier:

Het is met het blote oog zichtbaar en ook op deze foto: er zitten stofjes op de inwendige lenzen, zeker 10 stuks (de grijze vlekjes), waarvan 1 heel erg duidelijk. Ondanks de afdichting van deze lens is die afdichting er niet bij de aansluiting op de camera, blijkbaar is het daar misgegaan. Deze vlekken zijn onmogelijk zelf te verwijderen, daarvoor moet de lens uit elkaar en alleen de fabrikant kan dat, maar dat is prijzig. Is het dat wel waard? En is het nodig? De vraag is of het zichtbaar wordt op de foto's.
Er kan binnenin een lens ook nog schimmel gaan groeien als het vochtig geweest is, maar daar is niets van te zien. Lensoppervlakken zien er allemaal onbeschadigd uit.

Het klink allemaal veelbelovend, ziet er goed uit, voelt prima, blijft er maar 1 ding over: hoe zijn de foto's die je ermee maakt? Uiteindelijk gaat het daar toch om. Alle nu volgende foto's zijn gemaakt met een Nikon D90, vanaf statief, M-stand, ISO 200, VR uit (v/d 18-200), met behulp van afstandbediening. Ik heb erop gelet dat de sensor even ver verwijderd bleef van het onderwerp. Foto's zoals ze genomen zijn (onbewerkt), alleen verkleind voor weergave in dit blog.

80-200 mm @ 200 mm, f/16

18-200 mm @ 200 mm, f/16

200 mm is niet altijd 200 mm! Er zit een groot verschil tussen de twee opnames, terwijl ze gelijk hadden moeten zijn. Nagenoeg alle zoomlenzen hebben hier last van en het effect is het sterkste als er helemaal ingezoomd is en het onderwerp staat dichtbij, zoals hierboven (beker op 1.5 meter, de minimale scherpstelafstand). De huidige versie, de 70-200 mm f/2.8 VR II, heeft hetzelfde euvel, 200 mm wordt ongeveer 135 mm. Het gevolg is dat deze oude lens meer detail zal vastleggen want het onderwerp staat groter in beeld.

80-200 mm @ 80 mm, f/11

18-200 mm @ 80 mm, f/11

Ook op 80 mm is het effect sterk aanwezig. Dat is voor mij wel een verrassing! En het is sterk in het voordeel van deze verouderde lens die daadwerkelijk altijd de juiste kijkhoek geeft.
Ik heb ook nog testen uitgevoerd met een onderwerp op 10 meter en op 100 meter afstand. Het effect werd wel minder, maar bleef aanwezig: in alle gevallen komt het onderwerp bij de 80-200 mm lens groter in beeld.

Dit is leuk en goed om te weten, maar het zegt nog niets over de beeldkwaliteit. Daarom hier ook nog een paar 100% crops van hetzelfde beeld:

80-200 mm f/2.8 @ f/16. 100% crop 600 x 400 pixels.

18-200 mm f/3.5-5.6 @ f/16. 100% crop 600 x 400 pixels.

De opname van de 80-200 bevat meer detail, maar dat is te verwachten als het onderwerp groter in beeld wordt gebracht. De opname lijkt scherper met de 80-200, maar dat kan dezelfde oorzaak hebben. Er valt niet veel van te zeggen op basis van deze opname. Ik heb geen fouten kunnen vinden die het gevolg zouden kunnen zijn van de troep in de lens. De komende tijd zal ik de lens eens flink aan de tand voelen.

Het was te verwachten dat de lens goed zou zijn. Toen Nikon de opvolger (de AF-S versie) op de markt bracht, ging men door met de productie van deze lens, opvallend. Toen de productie van de AF-S gestopt werd en de VR-I werd geïntroduceerd, ging Nikon nog steeds door met de productie van deze D-versie. Zelfs na de introductie van de VR-II is nog een tijdje de D gemaakt.
Bijna net zo goed optisch, kost de helft. Veel fotografen zullen deze lens niet in een situatie gebruiken waar VR iets toevoegt, zoals bijvoorbeeld bij actiefoto's met een snelle sluitertijd. Dan zit VR zelfs eerder in de weg. Maar in die situaties is het wel fijn een groot diafragma te hebben zodat de sluitertijd omhoog kan.
Ik vermoed dat de productie inmiddels toch gestopt is. 

En dan teleconverters. In mijn review van de 70-200 f/4-lens had ik aangegeven dat ik graag een dergelijke lens (maar dan de f/2.8) zou gebruiken en dan in combinatie met een teleconverter.
Maar Nikon maakt geen teleconverters die met deze lens werken. Er schijnt een oud model van dubieuze kwaliteit te zijn die wel past maar waardoor de autofocus niet werkt. Dat is niet wat ik zoek.
Er zijn teleconverters van 'vreemde' merken (niet Nikon) die het wel schijnen te doen, zoals Kenko. Deze zijn voordeliger dan de originele van Nikon, maar ook minder goed. Maar dan werkt het wel en daar ging het om.

TIP: kijk voor een nieuwe lens ook eens op de tweedehandsmarkt.

Er zijn voor een fractie van het geld van een nieuwe lens ook interessante dingen te koop op de tweedehandsmarkt. Dit kunnen wat oudere professionele spullen zijn die nu betaalbaar zijn geworden. Met name lenzen zijn interessant, camera's verouderen veel sneller.
Er kan soms ook een relatief nieuw product tweedehands gescoord worden. Iemand die toch maar met de hobby stopt. Of overstapt op iets anders (ander merk, van crop naar full frame).
Kijk uit voor gestolen spullen. En voor producten die niet meer goed werken. Beschimmelde lenzen of apparaten die niet meer goed functioneren. Neem eventueel iemand met verstand van zaken mee. Probeer altijd eerst uit voordat je tot aanschaf overgaat. Probeer te bedingen dat je het uitgebreid mag proberen. Of als er iets mis blijkt te zijn terug mag brengen.
Het lijkt een boel extra moeite en een behoorlijk risico, maar de besparing kan dan ook enorm zijn.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

CKE 8: Glow

Niveau: gevorderde

Na de voorbereidingen op avondfotografie in de cursus, was het Donderdag zover, we mochten Glow gaan fotograferen. Ik kon alleen niet: ziek, zwak en misselijk. Enig idee hoe frustrerend dat is? Een van de jaarlijkse hoogtepunten voor de fotograaf om de hoek beschikbaar, kun je er niet heen, balen.

Verschil met voorgaande jaren is dat ik nu een opdracht had voor de fotocursus. Kwam er kort op neer dat ik moest proberen vast te leggen wat de kunstenaar bedoeld heeft. Juist. Ik snap het nog niet. Wel had ik me voorgenomen om niet net als de afgelopen paar jaar alleen maar te proberen de kunstwerken er zo goed mogelijk op te krijgen, ik hoopte een nieuwe invalshoek te vinden, iets creatiefs. Denk aan de reflectie in een etalageruit, of in een natgeregende straat. Of het kunstwerk met meer omgeving, de plaatsing van het object in de stad.

Gelukkig ging het Zaterdag al wat beter, waardoor ik toch maar even de stad in ben gegaan met camera en statief. Ik wil ook niet als enige geen foto's hebben bij deze opdracht én ik wilde het graag zien. Na iets meer dan een uur ging het niet meer, ik kreeg hoofdpijn van de drukte en had er geen lol meer in. Maar ik heb wel wat resultaten en daar ging het om.

Het eerste dat ik heb vastgelegd was een animatie op het politiebureau aan de Mathildelaan. Er werd een inbraak uitgebeeld. Deze leek relatief simpel maar door de goede uitvoering kwam hij goed over:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 18 mm, ISO 200, f/6.3, 2.5 seconden belicht

M-stand, vanaf statief met afstandbediening.

Vanaf hier was het een klein stukje lopen naar het parkeerterrein bij Philips Lighting waar men onder een vernevelaar door werd gestuurd (fijn voor de apparatuur!) die met twee lasers werd beschenen.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 18 mm. f/6.3, iso 200, M stand, 3 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief met afstandbediening

Deze maskers wisselden voortdurend van kleur en sfeer waardoor, ondersteund door stemmige muziek, een mooie voorstelling ontstond op het Lichtplein. Deze vond ik persoonlijk erg mooi, het hoeft dus niet altijd supergroot om mooi te zijn. Jammer genoeg was het hier enorm dringen, ik kon onmogelijk een statief gebruiken en heb een tijd moeten wachten voordat ik een redelijk vrij blikveld had.

Al deze foto's: Nikon D300s + 35 mm f/1.8 op f/4, ISO 800, 1/10e seconde. Uit de hand.

Dan de megaprojectie op De Admirant. Dit is een bewegende animatie, waarbij het beeld doorlopend naar boven doorschuift en onderaan aangevuld wordt. Heel mooi, maar ook lastig want hele lange sluitertijden gaan niet werken.

Nikon D300s + 35 mm f/1.8 op f/2.8, ISO 1600, 1/20e seconde, uit de hand.

Dan door naar het Wilhelminaplein waar een paar prachtige lampen waren neergezet. En ook dit wisselde voortdurend van kleur, waardoor ook hier geen echt lange sluitertijden wenselijk waren.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 20 mm, ISO 200, f/16, 2 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief met afstandbediening.

Velen maakten hier een foto vanaf de andere kant v/h plein (waar je erop kwam) maar ik vond dit beeld mooier, o.a. met de Admirant en de Regent op de achtergrond.

En dan maar wachten tot de lampen een aansprekend beeld geven, ik vond dit het mooiste.

Toen begon het vrijworstelen richting Kleine Berg. Door kleine straatjes die hier niet geschikt voor zijn. Hier waren ook nog wat projecties maar ik heb niet eens een poging gedaan hier een statief op te stellen. Op de Kleine Berg zat iemand te schrijven en wat hij schreef werd m.b.v. een laser op het tegenoverliggende gebouw geprojecteerd. Leuk maar niet heel interessant. Daarom maar eens de andere kant van Glow op de foto gezet:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 27 mm, iso 200, f/8, 8 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief (vanuit portiek!), met afstandbediening

Ik vond de oude gevel van de 'Handel in IJzerwaren' wel leuk. Achteraf vraag ik me af waarom links bovenin beeld het raam open staat.

Vanaf hier was het een klein stukje lopen naar het Hooghuys. In plaats van alleen het gebouw erop te zetten, heb ik wat meer omgeving erbij gepakt. Daardoor scheen een lamp recht mijn lens in met alle lens flare vandien, maar ik vind dit wel een sfeervolle plaat geworden:

Nikon D90 + 18-200 mm @ 24 mm, ISO 200, f/8, 8 seconden belicht.

M-stand, vanaf statief, met afstandbediening.

Dankzij het kleine diafragma worden de lampen in het beeld van die mooie sterren. 

Hier om de hoek stond in een leeg winkelpand een afvalcontainer met brandende TL-balken. Dit is voor mij te artistiek, ik kan hier niets mee. Ik heb maar een foto van de toeschouwers met het object toch in beeld gemaakt. Het is in ieder geval anders dan anders. Die donkere dame in het beeld, met haar reflectie in de winkelruit vind ik wel leuk, net als de fotograaf daarachter.

Nikon D90 + 18-200 mm @ 20 mm, ISO 200, f/5.6, 1/25e seconde. Uit de hand. A-stand.

Toen was ik het eigenlijk wel zat. Ik ben teruggelopen richting auto en alleen nog gestopt bij een overkapping met halve bollen met LED-verlichting. Dit veranderde continu van kleur, maar er was geen muziek bij of wat dan ook, dus niemand stopte hiervoor. Ik vond het wel vrolijk en heb wat ingezoomd op de halve bollen en de rest heb ik allemaal buiten beeld gehouden.

Nikon D90 + 18-200 mm, ISO 1600, f/5.6, 1/30e seconde. M-stand.

Vanaf statief, met afstandbediening.

En toen snel naar huis. Ik heb denk ik maar de helft van de route gezien. Volgend jaar proberen doordeweeks te gaan omdat dat in de drukte veel scheelt. En dat werkt makkelijker bij het fotograferen. Waardoor er ook betere foto's tot stand komen.

Gezien de beperkte tijd van 1 uur en 20 minuten dat ik in de stad ben geweest, ben ik wel tevreden met het resultaat. Maar ik geloof niet dat ik 1 van deze foto's thuis groot aan de muur ga hangen. Nu laten afdrukken en bespreken op de cursus. Ik ben heel benieuwd naar de terugkoppeling en natuurlijk ook naar wat de rest ervan gebrouwen heeft. De feedback zal ik ook kort in een artikel publiceren.

Bedankt voor het lezen en tot de volgende keer.

Robert van Brug

Macrofotografie 1: het begin

Tot nu toe heb ik me voornamelijk toegelegd op vogelfotografie, maar  het is tijd geworden voor een verbreding. Ik ben vaak in de natuur op jacht naar mooie vogels terwijl allerhande libellen, vlinders, bijen enzovoort om mij heen zoemen. Dit zijn ook prachtige beestjes om te fotograferen, maar gewapend met slechts een telelens is dit een kansloze missie. Hiervoor heb je een macrolens nodig en in dit artikel zal ik uitleggen waarom dat zo is.

Links op de foto, mijn 'oude' 18-200 mm zoomlens.

Rechts de 105 mm macrolens.

In dit artikel ga ik vooral deze twee lenzen met elkaar vergelijken. Waarom er een 105 mm lens bij kopen als je al een lens hebt met dat bereid, sterker nog, de zoomlens gaat van 18 tot 200 mm en heeft daarmee een veel groter bereik. Met een maximaal diafragma van f/2.8 is de macro lens wel veel lichtsterker, hij kan wel op een camera met full frame sensor, maar verder is zo'n macrolens eigenlijk heel beperkt. En ongeveer even zwaar/groot/kostbaar, dus: waarom zou je? Het antwoord op de vraag zit in het woordje 'macro'.

Definitie:
Macrofotografie mag alleen zo genoemd worden als de vergroting groter of gelijk is aan 1.

Dat wil zeggen dat bij mijn camera met een beeldsensor van 16x24 mm, een onderwerp van die afmetingen beeldvullend in beeld wordt gebracht. Dat is leuk bedacht, maar probeer het maar eens. Nee laat maar, ik heb het al voor jullie geprobeerd, met een klein onderwerp dat iedereen wel kent.

Een muntstuk van 1 euro, Italiaanse uitvoering
met de Homo Universalis van Da Vinci erop.

De bovenstaande foto is gemaakt met de 18-200 mm lens. En om het vergelijk met de macrolens zo eerlijk mogelijk te maken heb ik die op 105 mm ingesteld. Deze foto is gemaakt vanaf 50 cm afstand, dat is namelijk de minimale scherpstelafstand. Nog dichterbij dan 50 cm en de lens kan niet meer scherpstellen. Overigens geldt deze afstand vanaf de sensor gemeten, dus dat is ongeveer 40 cm vanaf de voorkant van de lens.

Ik vind het resultaat  niet geweldig. Er staat te veel omgeving op de foto, ik wil alleen het muntstuk.
Een telelens dan? Fout gedacht. Hoe groter de brandpuntsafstand, hoe groter de minimale scherpstelafstand. Een 300 mm lens stelt pas vanaf 4 meter scherp en dan is het muntje nog veel kleiner in beeld.
Croppen, is dat een oplossing? Deels. Als je de foto om de munt heen wegsnijdt dan komt de munt wel groter in beeld, maar ook maar met een deel van de pixels:

Dit is een detail uit de vorige foto. Er zijn behoorlijk wat details zichtbaar, het begint op te vallen hoe beschadigd de munt in kwestie is. De 18-200 mm lens is dan ook niet slecht. Bovendien is de foto vanaf statief gemaakt en met zelfontspanner.

Als dit niet goed genoeg is heb je een macrolens nodig. De hele optiek van een dergelijke lens is volkomen anders, waardoor de minimale scherpstelafstand kleiner is, bij een hogere kwaliteit.

Hierbij dezelfde munt met de macrolens:

Deze foto is gemaakt op de minimale scherpstelafstand van 31cm en dit is de hele foto. Waar bij een normale lens behoorlijk gecropt moet worden, past bij een macrolens de munt niet eens helemaal in beeld. Nu de macrofoto gecropt tot een detail:

Daar is een macrolens dus voor!

Nu het verschil duidelijk is gemaakt, zal ik de volgende keer ingaan op de beperkte scherptediepte bij deze vorm van fotografie. Ik hoop dat ik jullie de komende weken kan laten meegenieten van mijn leercurve in de macrofotografie!

Tot de volgende keer,

Robert van Brug