Duikende IJsvogels fotograferen

Ik heb de afgelopen tijd een paar keer kunnen proberen om duikende ijsvogels vast te leggen. Hiervoor heeft Glenn Vermeersch een mooie opstelling gemaakt in Kalmthout bij zijn zgn. multisoortenhut. Deze hut is tegen betaling een dag te reserveren en er kunnen 2 mensen in, of wel 3 of 4 als niet iedereen tegelijk voor hetzelfde raam (doorkijkspiegel) wil fotograferen, wat een probleem kan worden als er voor een van de ramen iets bijzonders gebeurd.

Uitzicht op de grote vijver vanuit Hut 1, met het aquarium
Nikon D90 met 70-200mm @ 70mm

Op ruim 5 meter van de hut is een aquarium geplaatst waarin een aantal visjes rondzwemmen. De lokaal aanwezige ijsvogels hebben door dat het vangen van vis hier makkelijker is dan in een slootje en dus is het voor hen aantrekkelijk om hier te komen.

Eind September 2015 heb ik samen met Michiel hier een dag doorgebracht. Voor 6 uur 's ochtends van huis, om 7 uur ter plaatse en dan maar wachten op de dingen die komen gaan. Dat was die dag bar weinig, pas rond kwart voor 5 's middags kwam de ijsvogel langs. De natuur laat zich niet dwingen dus dit hoort erbij. We hebben ons in de tussentijd vermaakt met wat Spreeuwen en Waterhoen, verder was er niet veel die dag.

IJsvogel op takje om 17:34u
Nikon D600 met 300mm f/2.8
ISO 800, f/4, 1/200e

De hele dag heb ik klaar gezeten om het duiken in het aquarium vast te leggen maar toen zij (het is een vrouwtje) zich eindelijk vertoonde was het meeste licht al verdwenen. De paar duiken die uitgevoerd werden leverden geen bruikbare actiefoto's op, wel een paar standaardbeelden met de vogel op een takje. Daar was ik ook blij mee, maar het is niet waar ik voor kwam.

Begin 2016 was het zover: tijd voor de herkansing. Zo midden in de winter is er veel minder licht op een dag maar de weersverwachting was redelijk gunstig: bewolking (mooi zacht licht) met opklaringen (meer licht/minder zacht). Weer samen met Michiel, nu gelukkig pas om 8.15u ter plaatse. En hoe anders kan het gaan: nu kwam onze vriendin voor 9u al langs en pakte direct met succes 2 visjes. Helaas was het nu nog te donker voor goede foto's, maar ik had al meer dan vorige keer en mijn geduld werd minder op de proef gesteld.

ISO 3200, f/2.8, 1/250e

ISO 3200 is op moderne camera's steeds beter bruikbaar, maar als ik kritisch naar dit beeld kijk dan mankeert er van alles aan. Het is om te beginnen niet scherp. Dat valt hier minder op, maar als ik dit op 100% bekijk dan zat de scherpstelling er naast. Het scherptedieptegebied bij deze instellingen en afstand tot het onderwerp is slechts 5 cm. Het diafragma dichtknijpen is geen optie omdat de ISO dan nog verder omhoog moet en/of de sluitertijd omlaag, terwijl beide al op het randje zijn. Het was dus wachten op een herkansing bij meer licht. Dat kan even duren, want mevrouw heeft net twee visjes op en voorlopig geen honger.

Gelukkig bleek er voldoende afleiding rond de hut zodat we ons niet hoefden vervelen. Merels, Spreeuwen, Roodborst, Houtduif, Grote Gele Kwikstaart en Koolmees hielden ons bezig.

Waterral

De Waterral die in de buurt van de hut vertoefd vertoonde zich ook aan ons. Het wolkendek was inmiddels opengebroken waardoor het een heel stuk lichter was geworden, zonder dat er keihard licht was, ideaal voor fotografie.

ISO 800, f/8, 1/200e
600 mm brandpuntsafstand

Door een 2x teleconverter te gebruiken heb ik mijn 300mm-objectief als een 600mm kunnen inzetten waardoor ik een aantal prachtige plaatjes heb kunnen maken van de IJsvogel op een van de takjes. Het nadeel hiervan is dat ik bij het duiken geen teleconverter wilde gebruiken waardoor ik regelmatig zat te wisselen. Dit heeft me een aantal kansen op actiefoto's gekost.

ISO 800, f/8, 1/200e
600 mm brandpuntsafstand

De actie heb ik dan weliswaar niet kunnen vastleggen, ik heb hierdoor wel een paar prachtige beelden van IJsvogel met vis kunnen maken. Ragscherp (zie bijvoorbeeld de druppels op de borst), met prachtige kleuren en geen uitgebeten partijen door het goede licht. De achtergrond is riet in de verte.

Hoe blij ik ook met bovenstaande foto ben, ik wilde toch meer actiebeelden. Dus vanaf dit moment heb ik de teleconverter eraf gehaald, het diafragma verder geopend (tot f/4 om de scherptediepte iets groter te maken) en de sluitertijd aanzienlijk kunnen verkorten.

Landende IJsvogel
ISO 1600, f/4, 1/1600e, 25% crop

Het was me opgevallen dat de IJsvogel af en toe achter in de vijver op een takje ging zitten om na verloop van tijd weer terug te vliegen. Door al scherp te stellen op de tak heb ik met succes geprobeerd om de landing vast te leggen. Vooral de houding ben ik tevreden over.

Uiteindelijk heb ik bij de vangst van het zevende en laatste visje uit het aquarium de beste opnames weten te maken.

De duik van de ijsvogel in 8 foto's
ISO 1600, f/4, 1/1000e
Alle foto's zijn hier ongecropt getoond

Dit zijn alle foto's van de laatste duik in de bak. Met 5,5 beelden per seconde duurt dit nog geen anderhalve seconde. Het is ook zo dat de IJsvogel op de tak bij de bak gaat zitten en dan ieder moment kan duiken, maar het kan ook een kwartier duren. Bij de serie hierboven duurde het een paar minuten waardoor ik het begin van de actie heb gemist. De foto's zijn redelijk scherp en goed van kleur en de beweging is goed bevroren. Het kan beter, met name de scherpte, maar niet heel veel.

Detail van de zevende foto uit de reeks

Tenslotte heb ik de actiefoto's nog in één foto samengebracht, iets wat in Photoshop vrij snel te doen is:

Reeks duikbeelden samengevoegd tot 1 beeld

Ik heb 3 foto's in bovenstaande samenstelling weggelaten omdat zij te veel overlapten met andere foto's. Dit resultaat ben ik erg blij mee.

Het zit in mij om altijd op zoek te gaan naar verbeteringen. Wat zijn de de mogelijkheden om met betere opnamen thuis te komen? Een aantal dingen:

• Ik had de camera met objectief op een laag statief vlak voor het raam staan. Op deze afstand is net niet het hele aquarium in beeld, op de foto boven mist een stukje rechts. Dit is op te lossen door net iets meer afstand te nemen. Dit heeft mij een paar mogelijkheden gekost waarbij de vogel in het rechterdeel van het aquarium dook. Of de vis moet worden verzocht niet in de hoeken te komen, dat kan ook.
• Mijn Nikon D600 haalt 5,5 beelden per seconde. Dat is redelijk, maar bij dit type fotografie is een hogere snelheid gelijk aan meer kansen. De zojuist aangekondigde maar voor mij onbereikbare D5 of één van de voorgangers (D3, D4) is ideaal voor dit werk. Of een tegenhanger van een ander merk.
• Een serieuze overweging zou een cropcamera met hoge snelheid zijn, zoals de eveneens net aangekondigde Nikon D500 of de Canon 7D mk II. 10 beelden per seconde geeft meer kansen. Bijkomend voordeel is dat door de cropsensor de scherptediepte waarmee gewerkt kan worden groter is. Als 300mm op een full frame camera het juiste beeld oplevert is 200mm op een crop camera voldoende. Voor mij zou dat een 70-200mm objectief betekenen. En dan de D600 ernaast houden met de grote lens met teleconverter om detailopnamen te kunnen maken, wat een luxe!
• Een grotere scherptediepte kan ook bereikt worden door het aquarium wat dichterbij te plaatsen. Dit gaat momenteel nog niet, daarvoor zouden aanpassingen gemaakt dienen te worden, maar het zou helpen.
• Het aquarium stond niet waterpas. Hierdoor moet er rekening gehouden worden met de rand van de bak en met de waterspiegel. Het zou fijn zijn als die twee samenvallen.

Al met al was de tweede dag met de IJsvogel zeer bevredigend. Heerlijk om dit van dichtbij te kunnen meemaken.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Nikon D5 en D500: eerste gedachten

Afgelopen nacht (5 Januari 2016) heeft Nikon op de Consumer Electronics Show in Las Vegas de D5 aangekondigd. Dat was geen verrassing omdat de ontwikkeling al bekend waren gemaakt. Bovendien introduceert Nikon met de regelmaat van de klok iedere 4 jaar een nieuw vlaggenschip en de D4 is in Januari 2012 aangekondigd. Ik laat de tussentijdse upgrade naar de D4s even buiten beschouwing.

Dit zijn mijn eerste gedachten over de D5. Niemand heeft deze camera's serieus kunnen testen. Die tests zullen er komen, maar tot die tijd kan er alleen gefilosofeerd worden op basis van specificaties.

Nikon D5

Nikon D5 voorzijde, copyright Nikon

Dit is een professionele machine, met name geschikt voor sportfotografen die hier hun boterham mee moeten verdienen. De verkoopadviesprijs zal op €6500,= liggen (introductieprijs € 7109,=), waarmee het voor de meeste amateurs geen overweging is. Het is zeker niet voor iedereen de meest geschikte camera. Los van de prijs is het de zwaarste Nikon ooit (1,4 kg). En de resolutie is met 20MP niet spectaculair; zelfs wat oudere (en goedkopere) camera's hebben een hogere resolutie. Ook is de ergonomie niet heel hoog, zoals bij alle professionele camera's. Ik weet niet waarom dat zo is, maar Nikon houdt vast aan een minder gebruikersvriendelijke interface op zijn professionele modellen.

Los van deze kritiek heeft Nikon de D5 volgestopt met een aantal redenen om deze camera voor een selecte groep gebruikers wel degelijk zeer interessant te maken. Deze zaken zijn:

• De sensor is uiteraard Full Frame en biedt nu onderdak aan 20,7 megapixels. Niet spectaculair veel, wel weer een stapje meer dan de 16 van de D4 of de 12 van de D3.
• Snelste camera ooit van Nikon. 12 beelden per seconde met behoud van Auto Exposure en Auto Focus (en 14 zonder AE/AF). Dat is sneller dan de D4s met 11 fps, de D4 met 10 en de D3/D3s met 9. Dat verschil is niet groot, maar het kan het verschil zijn tussen het winnende doelpunt in de WK-finale wel of niet registreren. 
• Bij die burstrate is het belangrijk dat de camera dat ook kan volhouden. Dat wil zeggen een flinke buffer, en dat zit prima: de buffer is 200 opnamen bij 14-bit uncrompessed RAW. De camera kan hiermee bijna 17 seconden op topsnelheid blijven werken voordat de buffer vol is. 
• Als de buffer vol is wordt de snelheid van de geheugenkaarten kritisch. Dat is hier ook dik in orde. Vreemd genoeg zal de D5 in twee varianten op de markt gebracht worden: met CF-kaarten en met het door verder niemand gebruikte XQD. Dit is sneller dan CF, maar CFast was logischer geweest.
• De processor is ook nieuw, het is nu een EXPEED5. Deze is kritisch om de datastroom (12 beelden per seconde van 20MP per stuk) aan te kunnen. 
• De Lichtmeter (RGB-sensor) is nieuw met 180k beeldpunten, een verdubbeling t.o.v. de D4s. Dit zijn zaken die moeilijk te vermarkten zijn, maar die wel het verschil maken bij deze camera. 
• 153 scherpstelpunten (waarvan 99 van het betere cross type, waarvan 15 die op f/8-objectieven nog functioneren), hoewel er maar 55 zelf geselecteerd kunnen worden. Dit kan als een tekortkoming gezien worden, maar het lijkt mij handiger dan door alle scherpstelpunten heen moeten.
• De autofocus kan bij zeer weinig licht contrast waarnemen, nl. bij -4 EV. Dit is een stevige verbetering t.o.v. de -2 EV van de D4s. Ideaal bij het vastleggen van sporters/dieren in omstandigheden met weinig licht.
• De Autofocus wordt nu door een eigen processor aangestuurd, wat tot hogere snelheid en precisie moet leiden.
• ISO is nu instelbaar tussen 100 en 102.400. Deze is echter uit te breiden naar 50 (Lo1) en 3.276.800 (Hi5). Ik kan me  niet voorstellen dat ISO 3 miljoen bruikbare beelden oplevert (bij de D4s was ISO 400-duizend niet bruikbaar), maar daar gaat het niet om. Het punt is dat de ruisprestaties met iedere generatie beter worden, en ik verwacht dat de D5 bij ISO 12800 nog vrijwel ruisvrije beelden maakt. Dit moeten we afwachten. De krankzinnige ISO-waarden van in de miljoenen kunnen wellicht toch een toepassing vinden op het gebied van beveiliging of spionage, of dieren in de nacht. Nachtkijkers zijn bijna overbodig op deze manier en de D5 laat de kleuren dan ook nog in tact.
• Video mogelijkheden zijn nu inclusief 4k (3840x2160 pixels). Wat ik een mooie mogelijkheid vind is dat er foto's gemaakt kunnen worden tijdens het filmen. Dit gebeurd in de resolutie van het filmen, dus in 3840x2160 in het geval van 4K en 1920x1080 bij HD.
• Update 7 januari 2016: er is bekend geworden dat er in 4K niet langer dan 3 minuten opgenomen kan worden. 3! Dat is belachelijk kort. Daarmee is het filmen in 4K niet meer serieus te nemen op deze camera. En er zijn al concurrenten die opnemen in 4K hebben geïntroduceerd met een normale tijdsduur. 
• Een verbeterd LCD-scherm aan de achterzijde. Deze heeft niet minder dan 2,3 miljoen pixels, een grote stap voorwaarts t.ov. de D4/D4s met 921k of de D810 met 1,2M. Meer verrassend dan meer beeldpunten is dat dit scherm een touchscreen is.
• Snapbridge. Dit is nieuw en maakt het mogelijk om via bluetooth en WiFi de camera te linken met andere apparaten. 
• En verder de gebruikelijke zaken voor Nikon's professionele body's: gebouwd als een tank, degelijk en betrouwbaar, afdichtingen tegen stof en vocht, sluiter getest tot 400.000 kliks, groot zoekerbeeld, sluitertijd tot 1/8000e sec., accuduur tot ruim 3700 opnamen op 1 lading, enz.

Nikon D5 achterzijde, copyright Nikon

Een nieuw vlaggenschip, een nieuwe mijlpaal voor Nikon. Het wachten is op de verwachte aankondiging van Canon met de 1D-X mark II, maar ik voorspel dat die hier in de buurt zal liggen.

Professionals die dit nodig hebben (sport, paparazzi, sommige vormen van wildlife) kunnen er met een gerust hart een bestellen. De restwaarde is aanzienlijk, zo wordt de 4 jaar oude D4 nu nog voor rond de 3000€ tweedehands te koop aangeboden.

Voor andere fotografen is de D800/810 een logischere keuze. Deze heeft niet het krachtige nieuwe AF-systeem en de snelheid ligt een stuk lager, maar met 36 megapixels is dit de beste keuze voor landschappen en studiowerk.

En natuurlijk zijn de D750 en D610 ook prima. De D5 zal echter voorlopig voor Nikon het beste van het beste zijn, en het is leuk om te kijken wat er mogelijk is. Maar het is voor de meesten niet haalbaar.

Of toch wel?

Tegelijk met de D5 introduceerde Nikon namelijk de D500. Een crop (DX) variant van de D5.

Nikon D500

Nikon D500, copyright Nikon

Dit was een volslagen verrassing. Nikon heeft een prachtige serie high-end DX-body's: de D100, D200 en D300 en nog een upgrade naar de D300s (toevoeging video in juli 2009), maar toen stopte het voor 6,5 jaar. Het had er alle schijn van dat Nikon dit segment had verlaten en dat het hoogst haalbare een D7200 zou zijn. Dat is een prima camera, maar niet echt geschikt voor sport. Daarvoor is 10 beelden per seconde of meer nodig, zoals Canon wel biedt met de 7D mark II. De D400 is overgeslagen maar nu is er dan toch een waardige voortzetting van de serie.

De bespreking van de D500 kan een stuk korter dan die van de D5, want in essentie is het dezelfde camera, maar dan met een crop sensor. Wie het stuk hierboven heeft gelezen, kan toe met de volgende verschillen:

• maximaal 10 beelden per seconde i.p.v. 12 bij de D5.
• ISO tot 51.200 i.p.v. 102.400, en 1.638.400 i.p.v. 3.276.800 in Hi5. Dat scheelt 1 stop.
• Sensor heeft 20,5 megapixels, vergelijkbaar met de 20,7 van de D5.
• Body heeft een andere vorm wat schieten in portretstand wat lastiger maakt. Als dat belangrijk is dan kan het met een batterygrip opgelost worden. Voordeel is dat de body hierdoor een stuk lichter is, nl. 760 gram i.p.v. 1,4 kg.
• Vanzelfsprekend biedt de zogenaamde cropfactor bij bepaalde vormen van fotografie (zoals wildlife) een voordeel: een 300 mm objectief lijkt plotseling een 450 mm objectief. Bovendien kunnen hierdoor ook lichtere DX-objectieven gebruikt worden. 
• Een SD en een XQD-geheugenkaart.
• Een kantelbaar touchscreen. Zelfde scherm als de D5, maar nu kantelbaar. Dit kan zeer handig zijn bij afwijkende camerastandpunten, met name vlak boven de grond.
• Geheugenbuffer voor 79 beelden i.p.v. 200. Genoeg voor een kleine 8 seconden.
• Gelukkig kan de D500, in tegenstelling tot grote broer D5, wel een behoorlijke tijd in 4K filmen, nl. 29 minuten en 59 seconden maximaal.
• Marktadviesprijs € 1999,= (introductieprijs € 2369,=).

Hiermee is dit de beste Nikon camera voor sport in deze prijsklasse. En niet alleen voor sport: ik kan me levendig voorstellen dat veel vogel- en wildlifefotografen heel enthousiast worden van de nieuwe autofocus en lichtgevoeligheid, alsmede de ongetwijfeld veel betere ruisprestaties bij hoge ISO-waarden. En voor deze groep mensen geldt dat de crop factor een groot voordeel oplevert: meer bereik met dezelfde lens. Net nu deze groep massaal aan het overstappen was op full frame body's om te kunnen profiteren van de veel betere ruisprestaties is dat nu niet meer nodig. Neem de D500 in plaats van een D610/750 en profiteer van de betere prestaties op het gebied van ruis en scherpstelling en de hogere snelheid.

Is deze camera veel beter dan de D7200, die voor ongeveer de helft van het geld verkrijgbaar is? Dat hangt af van de vorm van fotografie. Een mogelijke bestemming zal de professional zijn die naast zijn nieuwe D5 deze D500 als backup zal gebruiken. 

Ik ben benieuwd naar de testen van DxO Mark en DP Review de komende maanden. 

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Urbex: fotografie van verlaten locaties

Eind december 2015 werd ik samen met Roberto door Anita uitgenodigd om mee te gaan een dagje urbexen. Urbex, afkorting voor Urban Exploration, is het bezoeken van verlaten locaties. En natuurlijk moeten daar dan foto's gemaakt worden.

Binnen de fotografie is het een aparte tak van sport omdat een aantal zaken echt anders zijn:

• De locaties die bezocht worden zijn weliswaar verlaten, maar dat wil niet zeggen dat het toegestaan is om het te betreden. Feitelijk is het inbreken. Niet met het doel iets te stelen of kapot te maken, maar wel degelijk verboden. Dit maakt het spannend en het is dan ook mogelijk dat een eigenaar/toezichthouder je wegstuurt. Het zou kunnen uitmonden in een boete of een arrestatie. Er zijn ook verlaten militaire locaties die nog wel bewaakt worden, hier is het risico hoger.
• Grootste uitdaging is om geschikte locaties te vinden. Het is binnen de urbex-gemeenschap de gewoonte om locaties uit te wisselen (d.m.v. coördinaten), maar buiten deze gemeenschap houdt men de kaken stijf op elkaar. Zonder introductie is het vrijwel ondoenlijk om hier aan te beginnen. 
• De locaties zijn vaak lastig toegankelijk. Deel van de uitdaging is om er binnen te geraken. Ook verlaten locaties zijn afgesloten, dus er dient gezocht te worden naar dat ene raam dat openstaat, of een deur. Het kan zijn dat er over een hek of muur geklommen moet worden.
• Eenmaal binnen is het de bedoeling om niets te veranderen, kapot te maken of mee te nemen. De mooiste locaties zijn die welke lang geleden in allerijl verlaten zijn en die zich nog steeds in die staat bevinden. Alleen dan met stof en vuil van al die tijd. Zelf vies worden is zo goed als gegarandeerd. Helaas zijn er altijd mensen die zich hier niet aan houden. Dat kunnen fotografen zijn die de ongeschreven regel niet begrepen hebben, maar ook inbrekers die het bankstel goed konden gebruiken. Of jongeren die een feestje willen, met lege flessen e.d. tot gevolg. Of daklozen voor wie een verlaten locatie een dak boven het hoofd betekent. Of vandalen die zich met graffiti willen uitleven op een interieur en alles kort en klein willen slaan.
• Het is niet zonder risico. De locaties kunnen letterlijk op instorten staan. Ik heb nu al een aantal gevallen van compleet doorgerotte vloeren en ingestorte plafonds gezien. Belangrijkste regel is dan ook om dit nooit alleen te doen, maar altijd met minstens één iemand samen. En vertel een achterblijver waar je heen zult gaan en hoe laat je je zult melden. 
• Er zijn op de locaties geen werkende voorzieningen. Gas, water en elektriciteit zijn afgesloten en ramen zijn mogelijk dichtgetimmerd. Locaties kunnen om die reden dan ook extreem donker zijn, zelfs midden overdag. Neem hiervoor een zaklamp (en een reservebatterij) mee.
• Een telefoon is ten zeerste aan te raden. Het is een middel om hulp mee in te roepen, er zit meestal GPS en een zaklampje op. Dat kan allemaal van pas komen. Zorg dat de batterij goed opgeladen is aan het begin van het avontuur.
• In Nederland is deze vorm van fotografie nauwelijks te beoefenen. Verlaten locaties worden gesloopt of vinden snel een nieuwe bestemming. En als zij verlaten zijn dan is er niets achtergebleven. In België ligt dit heel anders. Hoe dit zo kan verschillen is mij niet duidelijk. Ook Duitsland biedt legio mogelijkheden.

En hier dan wat resultaten van mijn eerste urbex-avontuur.

Charbonnage du Renard: 

Een loods met daaronder nog een kelder. Veel auto's. Aanzienlijk gevandaliseerd (ruiten ingeslagen, graffiti). Kelder is pikdonker, hier is kunstlicht nodig om foto's te kunnen maken.

Oude Ford, combinatie van flitser (in het interieur) en LED-lamp via het plafond.

Maison Petit Simon

een woonhuis. De kalender uit 1997 doet vermoeden dat het al 18 jaar leegstaat. Klein, weinig te zien, maar wel nog in de oorspronkelijke staat. 

de keuken

de bijzonder lelijke kalender uit 1997

Woonkamer (vanuit de keuken gezien). Let op de verrotte vloer.

Lost Lancia

En op de derde locatie ging het mis. Bij dit verlaten kasteel staan wat oude auto's weg te roesten, waaronder een Lancia. Wij werden weggestuurd door een buitengewoon chagrijnige man. Het kan natuurlijk dat hij drie keer per dag mensen op zijn terrein ziet lopen, daar zou ik ook niet vrolijker van worden. Wij zijn direct gegaan, jammer want het zag er veelbelovend uit, maar dit risico hoort erbij.

Agnes Dei

Een kerk met bijbehorend verpleeghuis. Helaas is hier veel graffiti aanwezig en in het verpleeghuis heeft een brand gewoed, maar bijvoorbeeld het glas in lood is nog volledig intact. 

Foto vanaf het koor gemaakt. Jammer dat de kerkbanken weg zijn en van de graffiti, maar dit heeft ook wel wat.

Deel van de verpleegafdeling, aangetast door brand en water. 

Gare Hombourg

Dit is geen echte Urbex-locatie omdat het gewoon toegankelijk is. Nergens hekken, muren of wat voor obstakels dan ook. Het stationsgebouw is als restaurant nog in gebruik. Op het spoor achter het station staan talloze treinstellen en locomotieven weg te roesten. De meeste zijn afgesloten. Veel wagons liggen vol met allerhande troep.

Het stationsgebouw

Chateau Soralea

Als laatste hebben wij dit enorme landhuis aangedaan. Buiten was echter al zichtbaar dat het gebouw zich in slechte staat bevindt. Een plafond is ingestort, veel hout is verrot en er zitten enorme gaten in het dak. Uitkijken dus.

Hoektoren van het kasteel.
Doordat alle tussenliggende vloeren verdwenen zijn is hier het dak zichtbaar vanaf de begane grond.

De natuur neemt het langzaam weer over

Bijschrift toevoegen

Hier zijn de 3 (hoge) etages in een oogopslag zichtbaar.

In een volgende artikel ga ik dieper in op te gebruiken technieken en apparatuur. Daarnaast zal ik een paar dingen vertellen over de nabewerking.

Bedankt weer voor het lezen.

Robert van Brug

2015 in foto's

Een terugkerende categorie, gewoon voor de fun!

Ook in 2015 ben ik fanatiek met fotografie bezig geweest. En toen ik de selectie voor dit artikel aan het maken was realiseerde ik me dat er een ontwikkeling in zit, ik heb een aantal zaken voor het eerst opgepakt, andere zaken doe ik anders dan voorheen of helemaal niet meer. Hieronder volgen foto's waar ik blij mee ben. Niet per se de beste of de mooiste, maar van iedere maand een foto met een kort verhaaltje.

Januari:

Snelweg met landend vliegtuig

In het kader van de fotografiecursus Eigen Stijl bij CKE heb ik me in fotograferen met lange sluitertijden verdiept. Dit is een resultaat daarvan: lichtsporen van langszoevende auto's op een snelweg. Het is al veel vaker gedaan en nu ook door mij. Maar dit beeld bevat ook een mooi spoor van de landingslichten van een vliegtuig. Is dat genoeg om het onderscheidend te maken?

Februari:

Martinus Nijhoffbrug bij Zaltbommel

Weinig foto's gemaakt deze maand. Is het het weer, koud en donker dat hier debet aan is? Ik was wel verder gegaan met het werken met lange sluitertijden. Dat resulteerde in een koude ervaring midden op de rivier de Waal, bij Zaltbommel. Vanaf een krib is het mogelijk om een opname te maken waarbij het lijkt alsof de fotograaf midden in de rivier staat. Ik was hier nog niet helemaal tevreden mee, maar dankzij wat filters lukt het nu in ieder geval wel om midden overdag met lange sluitertijden te werken en een zijde-effect in het water te creëren.  

Maart:

Kiekeboe!

Maart was een maand waarin ik erg actief ben geweest. Ik heb een tennistoernooi vastgelegd, allerlei zaken op de basisschool van mijn dochters en ik ben weer met de fotocursus bezig geweest. Maar ik ben ook met Michiel een dagje in de boshut in Clinge (Zeeuws Vlaanderen) geweest. Ik kies voor deze foto, al is het maar omdat het Wereld Natuurfonds deze inmiddels ook gebruikt heeft (met mijn toestemming).

April:

Anne met hoed

Voor CKE heb ik weer wat tijd in de studio mogen doorbregen, o.a. met model Anne. Hier zijn een aantal prachtige opnames uit voortgekomen, maar dit is denk ik mijn favoriet.

Mei:

Havik 

In Mei ben ik, weer samen met Michiel, een dagje in de Boshut in Oss gaan zitten. Hier is nogal wat commotie over ontstaan onder natuurfotografen omdat de Havik daar gelokt wordt met een duif of een konijn. Deze is al dood en wordt met tie wraps vastgebonden zodat de vogel er niet mee vandoor gaat. Dit gebeurt nagenoeg altijd in wildlife fotografie: het lokken van de doelsoort. En nu is de duif van tevoren al dood, er zijn (in het buitenland) hutten te huur waar met levend aas gewerkt wordt.
Het beeld op deze foto is ook niet natuurlijk: een Havik zou op zo'n paaltje nooit een duif kunnen slaan. Maar het is indrukwekkend om mee te maken.

Juni:

Vos in de AWD

Nederland is niet bij uitstek geschikt om wildlife te fotograferen, daarvoor leent bijvoorbeeld Afrika zich veel beter. Maar in Nederland zitten wel vossen. Deze doorgaans zeer schuwe soort met hoge aaibaarheidsfactor is op één plek in de Amsterdamse Waterleiding Duinen zo goed als handtam. Rond lunchtijd komen ze schooieren. Ik heb samen met Roberto, Conny en Anita een prima dagje gehad en ik ben blij dat ik het eens heb kunnen meemaken.

Juli:

Eline klaar voor het gala van groep 8

In een galajurk, behangen met sieraden en het haar gedaan door de kapster. Kleine meisjes worden groot, maar nog wel met beugel. Ach, ik ben een trotse papa.

Augustus:

De Stad Amsterdam tijdens de sail-in op het IJ.

Voor het eerst ben ik aanwezig geweest bij Sail Amsterdam en dan gelijk bij het binnenlopen van de tall ships op het IJ. Indrukwekkend, wat een gigantische schepen! Ik moest regelmatig maximaal uitzoomen om de schepen er helemaal op te krijgen. Veel schepen arriveerden niet opgetuigd, en daarom wint de bovenstaande foto het van de nog meer indrukwekkende schepen: het zeil voegt veel toe.

September:

Zonsopkomst op de Posbank

Het EK Volleybal voor dames, een dagje vogelkijkhut met een IJsvogel in actie, een superbloedmaan: het was me het maandje wel. Toch ben ik met dit landschap het meest tevreden.

Oktober:

Einstand PSV-Ajax (vrouwen): 1-3

Ik mocht als fotograaf bij een officiële voetbalwedstrijd aanwezig zijn, een hele ervaring. Ik had aan PSV gevraagd om bij een wedstrijd van de mannen te mogen zijn, maar dat ligt heel moeilijk. Ik mocht wel bij Jong PSV of bij de Dames fotograferen, die keuze was snel gemaakt. Deze foto is een mooie samenvatting: de eindstand in beeld, Ajax blij en PSV baalt.

November:

Rotterdam: De Kop van Zuid met de Erasmusbrug bij nacht

Voor deze opname ging ik naar Rotterdam. Hieraan voorafgaand kon ik vanaf de Euromast foto's maken van een naderende (natte) sneeuwstorm wat een hele ervaring was.

December:

Urbex

Op 29 december heb ik voor het eerst aan Urban Exploration (kort: urbex) gedaan. Verlaten, vaak afgesloten locaties bezoeken, zien binnen te komen en dan foto's maken. Ik heb een gezellige dag gehad samen met Anita en Roberto. Uiteindelijk heb ik voor deze foto gekozen omdat het de best gelukte is met een combinatie van flitser (in het interieur) en ledlamp (via het plafond). Dit geeft een lekker groezelig sfeertje.

En ik heb nog veel meer gefotografeerd in 2015. Het maken van een selectie per maand is slechts een manier om mijzelf te dwingen om het samen te vatten. Zou ik een top-10 foto's van het jaar maken dan zouden er veel andere foto's uit komen. Ik mis hier nog foto's uit Spanje, de vakantie in België, GLOW, Amsterdam Light Festival, de IJsvogel uit de Lepelaarhut, andere landschaps-, vogel- en natuurfoto's. Ik vind het wel leuk om te zien hoe divers het is: gezinsfoto's, nachtopnames, sport, landschap, urbex en wildlife.

Ik wens mijn trouwe lezers fijne feestdagen en een gelukkig 2016 met mooi licht toe!

Robert van Brug

Concertfotografie met de smartphone

Ik ben recentelijk bij het kerstconcert van Nick en Simon geweest in Ahoy. Het was een gezellige en leuke show en mede dankzij een aantal gastoptredens zeer geslaagd. Op voorhand had ik contact opgenomen met de organisatie met de vraag of ik vanuit de zaal mocht fotograferen. Dat bleek niet toegestaan, helaas. Concertfotografie heb ik een paar keer eerder gedaan. Het is leuk om te doen en dankzij de vele lichteffecten lukt het al snel om mooie beelden te schieten.

Bij aankomst in Ahoy bleken we uiteindelijk op de arenavloer te zitten, in het midden in rij 14. Dat is ongeveer 25 meter van het podium schat ik, een luxepositie als je bedenkt dat het tot boven in de tweede ring volle bak was. Al snel begon het te kriebelen en trok ik de smartphone om toch wat foto's te maken.

Met alle fotografische vaardigheden heb ik er alles aan gedaan om toch met goede foto's thuis te komen. Ondanks de minuscule sensor, de bijna afwezige autofocus, weinige instelmogelijkheden en het niet kunnen werken in RAW heb ik ongeveer 100 foto's gemaakt. Waarmee ik waarschijnlijk redelijk gemiddeld was, want smartphones zijn echt een ziekte bij concerten!

Instellingen scherm op mijn smartphone,
een Samsung Galaxy S5 mini

Dit heb ik geprobeerd/ingesteld voor optimaal resultaat:

• De camera zo stil mogelijk houden. 
• De ISO heb ik op wat mee gespeeld. Ik kan 100, 200, 400 en 800 instellen. De hoeveelheid ruis neemt snel toe en dankzij alle lichteffecten was het niet nodig om heel hoog te gaan. Achteraf had ik misschien 400 moeten proberen om de sluitertijden wat korter te krijgen.
• Fotostabilisatie was verwarrend. In het voorbeeld hierboven staat het aan, maar ik kreeg een melding in beeld dat het in donkere omstandigheden beter uit zou kunnen staan. De stabilisatie bij een spiegelreflex is een mechanisch iets. Op een smartphone (en compactcamera's ook) wordt softwarematig de ISO-waarde verhoogd. Het duurde even voor ik dat doorhad. 
• In het voorbeeld hierboven staat de ISO-waarde op automatisch omdat fotostabilisatie aanstaat. 
• Meetstanden: hier kan ik kiezen uit centrumgericht, matrix en spotmeting. Ik heb centrumgericht aangehouden. De heren Nick en Simon waren in een wit pak en ik was bang dat dat anders de lichtmeting bij een spotmeting in de war zou brengen. 
• NIET flitsen. De ingebouwde flitser op een smartphone is geen flitser met een flitsbuis, maar een klein LED-lampje. Dit is op de zeer korte afstand (1 meter) wel bruikbaar om in te flitsen, maar verder vrij zinloos.
• Belichtingscompensatie kon ik tijdens het concert niet gevonden krijgen. Het staat er in de bovenste voorbeeldfoto ook niet bij, maar eenmaal thuis bleek dat er in het menu nog naar beneden gescrollt kan worden. Op een paar foto's die ik tijdens het concert terugkeek zag ik dat deze overbelicht waren. Overigens bleek na afloop dat de belichtingscompensatiefunctie anders  werkt dan op een spiegelreflex: de sluitertijd verandert niet zoals ik verwachtte, het beeld wordt softwarematig  donkerder of lichter gemaakt. Dat is niet zinvol en kan ik waarschijnlijk beter zelf in Photoshop doen.
• En in dit onderste menudeel bleek ook de witbalans te zitten. Deze heb ik op automatisch laten staan omdat ik de instelling niet wist te vinden. Ik kan kiezen uit daglicht, bewolkt, kunstlicht en TL-verlichting. Kunstlicht komt waarschijnlijk het dichtste bij de waarheid maar ik dacht op mijn display te zien dat het redelijk waarheidsgetrouw was dus over deze instelling maakte ik me geen zorgen. Natuurlijk kan dit achteraf aangepast worden, maar omdat er niet in RAW gewerkt wordt kost dat een beetje kwaliteit.

Het vervolg van het camera-instellingenmenu

Resultaten:

Gastoptreden van Ronny Fleks en Lil Kleine met "Drank en Drugs"
ISO 250, f/2.4 en 1/17e sec.

Deze opname lijkt redelijk geslaagd. Maar kijkend naar de EXIF-data valt direct de 1/17e seconde sluitertijd op. Dat is uit de hand eigenlijk niet te doen. De ISO stond hier nog op automaat, maar die had van mij hoger gemogen. Een sluitertijd van 1/35e (twee keer zo snel) was beter geweest en dat past ook beter bij een focale lengte van (omgerekend naar full frame) 31mm.

100% crop uit de vorige foto

Hier is het probleem al beter zichtbaar. Feitelijk is de foto nergens scherp doordat deze bewogen is, wat weer ligt aan de lange sluitertijd. Bovendien is deze overbelicht op het podium.
Het is vervelend dat dat tijdens het fotograferen niet te zien is.

Om dezelfde reden (bewogen) of omdat het compleet verkeerd belicht was heb ik ongeveer 80% van de foto's weg kunnen mikken. Veel daarvan waren nog erger dan deze hiervoor.

Maar gelukkig lukt er ook wel eens wat.

ISO 160, f/2.4, 1/35e sec.

ISO 160, f/2.4, 1/35e sec.

 Dit was spectaculair. Nick en Simon stonden op een klein podium dat de hele zaal doorging, hangend aan kettingen. Het kwam recht over ons heen en juist toen werd de kunstsneeuw uit het dak van Ahoy losgelaten.

ISO 200, f/2.4, 1/17e sec.

 Ondanks de 1/17e seconde heb ik hier de camera goed stil weten te houden. Er was bovendien op het podium weinig beweging.

ISO 100, f/2.4, 1/17e sec

Hier heb ik wat zitten spelen met lagere ISO. Dat resulteert in aanzienlijk minder ruis en mooiere kleuren, maar ik had ook hier niet direct door dat er 1/17e seconde sluitertijd tegenover stond.

Nu ik deze ervaring heb weet ik dat de camera standaard een vrij lange sluitertijd aanhoudt. En nu ik weet dat de belichtingscompensatie niet juist werkt, blijft alleen de ISO-instelling over. En dan bij ISO 200, maar nog liever bij 400 voor alle zekerheid. Liever meer ruis dan een bewogen foto. Maar wat ik het meeste gemist heb is deze informatie beschikbaar hebben tijdens het maken van de foto, of direct na het nemen van de foto.

Inmiddels ben ik er achter dat als de foto in de Galerij bekeken wordt, er daar via "meer info" de door mij gezochte informatie beschikbaar is:

Meer info via de Galerij (Android)
Er zit zelfs een histogram in!

Nu gaat het niet om mijn camera en om de specifieke mogelijkheden die deze biedt. In het algemeen kan ik aanraden om hier vooraf, rustig in de huiskamer, in te duiken en er dan bij een concert plezier van te hebben. Het is mogelijk om met een aantal redelijk gelukte opnamen thuis te komen en anders toch in ieder geval een leuk aandenken. En neem veel opnamen, dat vergroot de slagingskans. Met name op momenten dat er even wat meer licht is tijdens een concert, dat scheelt enorm.

Een filmpje levert bijna altijd in dit soort lastige omstandigheden een verrassend goed resultaat op. Dat is dan ook een truc om achter de hand te houden als fotograferen niet lukt: film!

Tenslotte: selfies. Het viel op dat er af en toe mensen gaan staan, met hun rug naar het podium, en dan een selfie maken met de optredende artiesten op de achtergrond. Merkwaardig. En lastig om goed te krijgen, want de camera aan de voorzijde is minder goed. Dan zou ik het aan iemand anders vragen om de foto te maken met de camera aan de achterzijde en eventueel de flitser aan te zetten. Op die korte afstand is dat zinvol.

Maar wellicht nog belangrijker: maak niet de hele tijd foto's/filmpjes; het is irritant voor de artiesten en de mensen achter jou. Probeer vooral van het optreden te genieten!

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Effecten van een vieze lens

In een vorig artikel heb ik geschreven over mijn bezoek aan het Amsterdam Light Festival. Wat daar niet instond, was dat het de avond niet goed begon. Ik had ervoor gekozen om bij de Magere Brug te beginnen en gebruik te maken van het blauwe uur om daar wat foto's van te maken.

Magere Brug, eerste poging.

Zelfs op het kleine schermpje achter op mijn camera was goed zichtbaar dat er iets vreemds aan de hand was bij de lampjes rechtsboven. Even inzoomen bevestigde dat.

Crop van het probleem

Er zitten strepen in het beeld, maar alleen hier. Ik snapte er niets van. Maar vervelend is het wel als de eerste foto niet lukt, na helemaal naar Amsterdam gereisd te zijn, vanaf het transferium de metro te hebben genomen en tenslotte een stuk te hebben gelopen. Geen reserve camera, dus wat nu?
Ik ben alles rustig gaan controleren, zelfs dingen die er niets mee te maken konden hebben. Ergens in die routine heb ik met een zaklamp op het frontelement van mijn lens geschenen en ja hoor: een vette veeg. Deze heb ik met een microvezeldoekje weggepoetst en toen was het probleem opgelost:

De Magere Brug in de herkansing
f/8, ISO 100, 5 seconden

Gelukkig, dit was het beeld dat ik voor ogen had en nu klopte het allemaal. Zonder zaklamp/doekje was het niet makkelijk op te lossen geweest. Ik het het probleem alleen kunnen oplossen omdat ik de goede spullen bij me had. Meer tips over wat mee te nemen en hoe voor te bereiden staan hier.

Bedankt en tot een volgende keer,

Robert van Brug

Avondfotografie: voorbereiding en wat mee te nemen?

De afgelopen maanden ben ik weer een aantal keer 's avonds en 's nachts op stap geweest om foto's te maken. Zo ben ik o.a. weer naar Glow geweest, en naar het Amsterdam Light Festival, maar ben ik ook in Rotterdam bezig geweest. Ik heb al een keer fotografische tips gegeven om een dergelijk lichtfestival te fotograferen, maar er valt meer te vertellen. Het is ook belangrijk om de juiste spullen mee te nemen.

Hieronder een lijstje met spullen die ik aanraad mee te nemen bij avondfotografie:

• Een comfortabele tas waar het allemaal inpast. 
• Reserve accu. Het werken met lange sluitertijden is een aanslag op de batterij, dus ik neem altijd een reserve mee.
• Zaklamp. Dit kan vaak handig zijn, bijvoorbeeld om even bij te schijnen als het in het donker niet lukt. Of om de grond af te zoeken als er iets is gevallen. Of om te controleren op hondenpoep, voordat je er languit in gaat liggen in het donker.
• Poetsdoekje.
• Statief. Onmisbaar bij lange sluitertijden.
• Een alternatieve lens, met een heel ander brandpunt. Hierdoor kunnen er ook andere foto's gemaakt worden. Een combinatie van 24-70mm en 70-200mm werkt voor mij prima. In het geval van een crop camera is een 18-200mm-lens ideaal.
• Een flesje water en wat voedzame repen. Het is beter fotograferen als het lichaam geen honger en/of dorst heeft.
• Een telefoon. Het kan handig zijn om hulp in te kunnen roepen bij een noodgeval of pech. Een smartphone kan bovendien ook nog dienen als zaklamp, kompas, weerdienst en kan informatie geven over opkomst- en ondergangstijden van maan en zon, evenals positie van sterren en planeten. Hier zijn talloze gespecialiseerde apps voor beschikbaar. 
• Een hoekzoeker. Afhankelijk van de plannen kan dit goed van pas komen.
• Regenhoes. Zeker bij avondfotografie kan het een heel mooi effect geven als de lichten weerspiegeld worden in het natte oppervlak van het wegdek. Maar het is natuurlijk wel de bedoeling om de apparatuur droog te houden.
• Een vuilniszak. Die heb ik altijd mee, ook overdag. Deze kan eenvoudig op iets nats gelegd worden om het achterwerk droog te houden.
• Een paraplu. Deze neem ik alleen mee als er kans is op neerslag maar ik toch wil fotograferen. Ik heb een heel klein inklapbaar stormbestendig parapluutje voor dit doel.
• Warme kleding, bij voorkeur in laagjes. Het kan 's avonds in de winter sterk afkoelen. Zelf heb ik bij voorkeur een sjaal, handschoenen en een muts bij me. Deze kan ik al dan niet aantrekken of omdoen. Stevige wandelschoenen en warme sokken maken het af. Als ik te warm gekleed blijk te zijn kan ik mijn jas altijd nog open doen. Als het te koud blijkt te zijn kan ik daar niets tegen doen en moet ik vroegtijdig afhaken.

En misschien net zo belangrijk, wat neem ik niet mee:

• Een reserve camera. Het is te zwaar om alles mee te nemen.
• Meer geheugenkaartjes. Standaard werk ik met 32GB SD-kaartjes, waardoor ik meer dan 1000 foto's kan maken. Dit is eigenlijk altijd genoeg. Alleen op meerdaagse trips neem ik er meer mee.
• Een externe flitser. Bij avondfotografie uit den boze. Mocht er nu toch iets ingeflitst moeten worden dan kan dat ook met de ingebouwde pop-up flitser.
• Filters gebruik ik 's nachts doorgaans ook niet.
• Teleconverters.
• Afstandsbediening. Dit is bijna verplicht bij avondfotografie om trillingen uit te bannen, maar ik gebruik bijna altijd de zelfontspanner. Dat werkt ook prima en het scheelt weer een kastje.
• Draagriem voor de camera. Veel mensen hebben de camera altijd om de nek hangen, maar dat vind ik vervelend. Zeker als er een zware lens aanhangt. Dan wil ik het nog wel eens om mijn schouder hangen (met een Black Rapid draagriem), maar nooit 's nachts waarbij bijna alles vanaf statief gemaakt wordt.
• Een stoel/krukje. Zitten is er niet bij, het is lopen of foto's maken. Maar ik zie anderen hier wel mee sjouwen. Het kan ook gewoon te druk zijn en vervelend voor anderen. Als er 's nachts ergens heel lang op een plaats gebleven wordt kan het natuurlijk wel.

Verdere voorbereiding:

• Laat het altijd weten aan thuisblijvers als je ergens naartoe gaat. Geef aan wat de bedoeling is (locatie, tijd e.d.) en spreek bij voorkeur af wanneer de cavalerie ingeschakeld dient te worden ("als ik voor 23u niet bel, dan is er iets mis"). Dit lijkt misschien overdreven maar het is voor de eigen veiligheid. 
• Als het ergens erg druk is, zoals bij Glow, dan doe ik mijn portemonnee en telefoon in de binnenzak. Dat is toch een stuk lastiger voor de gemiddelde zakkenroller.
• Ga bij voorkeur samen. Dat is niet alleen gezelliger maar ook veiliger. Maak onderling wel afspraken over het fotograferen voordat dit tot wrijving leidt.
• Een routekaart/programmaboekje. Bij lichtfestivals worden vaak voor een paar euro programmaboekjes te koop aangeboden. Hier staat ook de route in. Deze routekaart is niet nodig (volg de meute/routebordjes), maar het kan leuk zijn om meer achtergronden bij een kunstwerk te hebben.
• Een parkeerplek. Sommige evenementen trekken enorme aantallen bezoekers waarvan er ook veel met de auto zullen komen. Ik zoek via internet van tevoren naar een betaalbare parkeerplek. Hiermee kan fors bespaard worden en ik heb geen zin in tegenvallers achteraf.

Hopelijk is dit stukje behulpzaam geweest. Bedankt voor het lezen.

Robert van Brug