Safarifotografie met een radiografisch bestuurbare auto

Ik ben eind September samen met Wim Werrelman richting Afrika vertrokken, voor een bijna twee weken durend verblijf in Malawi en Zambia. Doel van de reis was fotografie: het zo aansprekend mogelijk in beeld brengen van wildlife en vogels. En vooral met Leeuwen hadden wij wilde plannen...

Dat woordje aansprekend is tricky. Safari- of wildlifefotografie is namelijk nog helemaal niet zo makkelijk. Het eerste probleem dat opgelost moet worden is het vinden van wilde dieren. Afhankelijk van het gebied, het jaargetijde, kwaliteit van de gids en een dosis geluk is dat probleem overkomelijk.

Wij zijn afgereisd naar South Luangwa's National Park in Zambia, een werkelijk fantastisch park waar een aantal soorten goed te vinden is. Neushoorn, Jachtluipaard en Struisvogel komen hier niet (meer) voor, maar het is een hotspot voor Olifant, Nijlpaard, Krokodil, Impala, Koedoe, Buffel, Puku, Zebra en talloze vogelsoorten: Afrikaanse Zeearend, Grijze Kroonkraanvogel, Lelkieviet, Hamerkop, Karmijnrode Bijeneter en Zadelbekooievaar zijn zomaar wat soorten die ik hier alle keren heb gezien. Luipaard is iets moeilijker en Wilde Honden heb ik helaas maar een keer waargenomen. Datzelfde geldt voor de Gnoe die ik dit jaar eindelijk in het wild heb gezien.

De tijd van het jaar waarin wij gingen is ook belangrijk: het is lokaal het einde van het droge seizoen. Dat wil zeggen dat veel struiken kaal zijn en waterbronnen zijn opgedroogd. Het resterende water werkt als een magneet op dieren die in temperaturen van 35-45 graden Celcius water hard nodig hebben. Dat er weinig blad aan de struiken zit maakt het spotten van dieren een stuk eenvoudiger.

Dan is er echter nog steeds geen garantie op mooie beelden. Als er dan, met de nodige kennis, kunde en geluk, na een paar dagen zoeken Leeuwen gevonden worden, dan ligt dat er als volgt bij:

Een mooi groepje Leeuwen, dat in de hitte redelijk voor Pampus ligt. Doordat wij langsreden tilden een aantal leden van deze roedel nog net hun kop op, maar dat is het dan ook. Dat wilden wij niet, wij waren op zoek naar een heel andere beeld, een beeld waarbij de leeuwen in ieder geval niet van boven naar beneden gefotografeerd zijn zoals hierboven, maar op ooghoogte. Dat is wel een uitdaging omdat Leeuwen bijna de hele dag liggen en er naast gaan liggen is niet verstandig. En niet toegestaan: de auto mag niet worden verlaten.

Geïnspireerd door met name dit filmpje op YouTube, had Wim een oplossing voor het bovenstaande probleem: een radiografisch bestuurbare auto, voorzien van een camera. Zoiets is niet kant-en-klaar in de winkel te koop, dat moet gemaakt worden.

De auto, hier ontdaan van camera's

In de basis is het een radiografisch bestuurbare auto die op batterijen werkt. Er zijn sterkere benzineversies te koop, maar die zijn ook veel luidruchtiger wat niet diervriendelijk is. De auto is op een aantal fronten aangepast:

• grotere banden voor het terrein
• stuggere vering
• verwijderen bovenkap
• opbouw (het camouflage deel op de foto) die de camera's enigszins moet beschermen tegen al te enthousiaste Leeuwen maar ook tegen struikgewas. Aan deze ombouw kan ook een videaocamera bevestigd worden
• bevestiging voor een statiefkop voor het fototoestel

En dat moet dan ook nog mee in het vliegtuig. De auto (met afstandbediening, lader, etc.) is zo groot dat deze een halve koffer in beslag neemt. 

Met hooggespannen verwachtingen ging de auto mee op game drives. Hij moest onder handbereik blijven voor het geval dat. Accu's opgeladen, afstandbediening mee, camera helemaal gemonteerd. Maar we kwamen geen Leeuwen tegen de eerste paar dagen. Totdat het op een middag tegen zonsondergang wél raak was. Camera's aan, auto op de grond gezet en rustig richting Leeuwen gereden. Wij hadden geen idee wat er zou gaan gebeuren, dus het was knap spannend. Het kan ook het einde van de auto met de camera's zijn!

Nieuwsgierige Leeuwin snuffelt aan auto

De Leeuwen reageerden voorzichtig maar nieuwsgierig. Uiteraard kennen ze iets dergelijks niet, dus er moest uitgezocht worden of het gevaarlijk, lekker of anderszins interessant was. Dat betekende dat de Leeuwen opstonden en naar de auto toe kwamen lopen. Als de auto dan stil bleef staan durfden ze heel dichtbij te komen, zoals hierboven zichtbaar. Zolang de auto reed, al was dat stapvoets, dan waren ze voorzichtiger. Een groot voordeel van een radiografisch bestuurbare auto is de mogelijkheid om te stoppen. Een drone biedt deze mogelijkheid natuurlijk niet en werkt meer verstorend.

3 nieuwsgierige Leeuwinnen bij de auto

De fotocamera op de auto was ingesteld om iedere seconde een opname te maken. Hij was voorzien van een 20 mm groothoeklens (f/2.8) die handmatig op ongeveer een meter was scherpgesteld. Diafragma werd geknepen naar f/11. De ISO moest hierdoor naar 1600, wat met de gebruikte camera (een Nikon D800E) geen probleem oplevert. Deze instellingen leveren een hyperfocaal beeld, waardoor feitelijk alles scherp in beeld komt, alleen niet als het te dichtbij komt. We hebben van tevoren zitten discussiëren wat de beste manier zou zijn om foto's te maken: automatisch of met een afstandsbediening. Uiteindelijk is het automatisch geworden omdat de afstandsbediening niet 100% betrouwbaar bleek. Idealiter heb je als fotograaf LiveView op afstand en bepaal je zelf wanneer je afdrukt, maar dit bleek te lastig. Nadeel leek dat de camera na 999 opnamen ermee ophoudt, maar dat is na ongeveer 16 minuten, dat is lang genoeg. De Leeuwen tonen, zo bleek, maar een paar minuten interesse.

Na een paar spannende momenten hebben we de auto teruggehaald. We hadden het idee dat er wel wat moois op zou moeten staan en het is ook wel fijn om de apparatuur heelhuids terug te zien. De resultaten waren enerzijds geweldig, anderzijds werden een aantal momenten ontsierd doordat er een bosje vlak voor de camera stond. We hadden in deze eerste keer alweer bijgeleerd, maar zouden we nog een kans krijgen?

En jawel, de volgende ochtend, bij beter licht, komen we een grotere groep Leeuwen tegen in een ander deel van het park. Op gepaste afstand de auto weer naar buiten, alles weer aangezet en nu kijken of het beter kan.

Tweede ontmoeting, steeds meer Leeuwen

Dit keer hebben we goed uitgekeken dat er niets vlak voor de lens stond. Omdat er meer Leeuwen waren, het licht beter was en het niet op de rand van een rivieroever zich afspeelde was het dit keer iets makkelijker.

Nog een close encounter

Los van de foto's die met de onboard camera gemaakt worden, biedt deze manier van werken nog een belangrijk voordeel: door de nieuwsgierigheid van de Leeuwen komen zij in beweging. En dat is fotografisch vele malen interessanter dan een rustende roedel.

Hier nog wat resultaten vanuit de 'grote' auto:

Deze foto's waren geen van allen mogelijk geweest zonder de aanwezigheid van een object dat de interesse van de Leeuwen wekt.

Maar waar het om ging zijn de opnames vanuit de radiografisch bestuurbare auto. Hieronder 3 mooie resultaten die anders niet mogelijk zijn:

En mijn favoriet:

De Leeuwen hebben de auto dus niet aangevallen en niets kapotgemaakt. Verder dan wat nieuwsgierig ruiken en met een poot op de auto ging het niet. Prettig als de apparatuur het avontuur overleefd. Ook heel  fijn is dat er resultaten behaald zijn. Dit zijn echt beelden die anders niet mogelijk zijn. 

Dit was spannend maar vooral ook leuk om te doen. Enige referentie die wij hadden was dat filmpje waar het niet goed afloopt met de auto. Dat vernieuwende aspect spreekt mij enorm aan en ik ben blij dat ik dit mee mocht maken. Wie weet waar dit toe leidt, wat is hiermee nog meer mogelijk?

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Safaripark Beekse Bergen

Gisteren ben ik met mijn dochters van 9 en 6 een heerlijk dagje naar Safaripark Beekse Bergen geweest. Natuurlijk had ik mijn fototoestel meegenomen want een fotokans wil ik niet laten liggen.

Ik had op de website van het park gekeken wat er zoal te doen is. Er zijn 4 mogelijkheden om het safarigevoel dichtbij huis te beleven: wandelen, met de auto, met de bus en met de boot. Voor mij vielen de bus en de boot af omdat hier het tempo in niet zelf bepaald kan worden. M.a.w. als het ergens interessant is kan er niet iets langer van genoten worden. Bus en boot hebben overigens wel het voordeel dat er informatie verstrekt wordt door de gidsen ("rangers").

Met de auto en te voet bleven over. Te voet had ik een paar jaar geleden al eens gedaan, dus ik wilde graag met de auto eens proberen, dan zie je toch weer andere delen van het park. Maar waar een safari in Afrika altijd met een open auto plaatsvindt, wordt de organisatie hier panisch als het raampje ook maar een stukje openstaat. En foto's maken door glas gaat gewoon niet zo goed. De voorruit is overigens nog veel erger omdat die uit gelaagd glas bestaat. Mijn advies: de zijruiten gebruiken!

Foto gemaakt door Eline, met haar eigen toestel, door de zijruit. 

Duidelijk zichtbaar zijn de reflecties, vooral bovenin het raam.

Nikon Coolpix S3100, hele foto, levels aangepast in Photoshop.

f/5.5, 1/60e seconde, 17,6 mm (99 mm efl), geflitst (hierna uitgezet)

Dan nog te voet. De kids zijn inmiddels oud genoeg om een flink stuk te kunnen wandelen zonder dat het in een drama eindigt. Na wat puzzelen blijkt het goed mogelijk om beide te doen: het plan was om de halve route met de auto af te leggen (tot restaurant Congo). Vervolgens daar uitstappen, wat eten en drinken, sanitaire stop, het hele park te voet verkennen in een grote ronde en tenslotte de tweede helft met de auto afleggen. Zo hebben we het gedaan en het was leuk!

En wat neem je mee? Ik had geen zin om te gaan sjouwen met een zware telelens, het is vooral een familie-uitje. Ik heb dus de 70-300 mm zoomlens meegenomen, dan ben ik redelijk flexibel. Familiekiekjes lukken dan echter niet of nauwelijks. Maar Eline nam haar compactcamera ook mee, dus samen kwamen we er wel uit, zij dichtbij, ik wat verder weg.

Jachluipaard. Nikon D300s + 70-300 mm zoomlens, door de zijruit gemaakt, bewerkt in Photoshop.

f/6.3, 1/125 sec, iso 400, 300 mm (450 mm efl)

Het Jachtluipaard in het park is het gevaarlijkste dier. De leeuwen zijn veel sterker, maar die kunnen helemaal niet bij de auto komen, deze poezen kunnen dat wel. Het is dit jaar nog een keer misgegaan, maar toen deden de bezoekers ook wel heel erg dom.
De plek in het territorium waar ze lagen maakte een mooie foto niet mogelijk, er zouden altijd auto's op de achtergrond staan en dat wil ik niet. Ik vind het mooier de illusie in tact te houden dat het echt in het wild si, dus alleen natuur. Door 50 meter een pad wat niet bij de route hoort in te rijden kon ik een beter shot maken. Mag dat? Ik weet het echt niet.

f/6.3, 1/200 sec, iso 800, 300 mm (450 mm efl)

De koning der dieren, de leeuw, moest natuurlijk ook op de foto. Deze lag uitgeteld samen met een leeuwin tegenover het terras bij restaurant Congo. Maar zo'n slapend beest is geen aantrekkelijk plaatje. Ik had al besloten het maar te laten toen de Djambo-show begon. Dit vertier voor kinderen gaat met een boel herrie gepaard en toen wilde de koning toch even checken wat er aan de hand was. Klik! Moment goed gepakt want hij heeft slechts 5 seconden zijn kop opgetild.

f/6.3, 1/400 sec, iso 640, 122 mm (183 mm efl)

Gemaakt door open raam (stout he?)

Op het laatste stuk savanne staan o.a. zebra's, giraffen en buffels. De giraffen zijn de voornaamste attractie, maar twee zebra's kregen het op hun heupen en gingen plotseling in volle galop achter elkaar aan. Leuk, actie! ISO een tikje omhoog om de sluitertijd sneller te krijgen en afdrukken. Ook dit moment duurde maar een paar seconden, dus ik ben er blij mee. Als je goed kijkt zie je dat het hier regent.

Nikon Coolpix S3100, f/3.2, 1/200 sec, iso 80.

Highlights onderdruk in Photoshop, hele foto.

Zo dichtbij komen de giraffen, ze lopen echt tussen de auto's door. Dit veroorzaakt overigens wel een enorme verstopping, want iedereen wil hier lang stilstaan. Waarom? De giraffen likken aan de auto's en dat ziet er zo leuk uit. Waarom ze dat doen is me ontgaan, maar op deze foto kreeg het dak van onze auto ook een likbeurt. Ik hoopte op de voorruit, zo'n gigatong vlakbij, maar helaas.

f/6.3, 1/640 sec, +1/3 EV, ISO 1600, 70 mm (105 mm efl).

Gemaakt door een laag erg dik glas heen, uitgesneden, bewerkt in Photoshop.

Dit vond ik een leuk moment. De leeuwinnen op deze weide (4 stuks) waren gevoerd en lagen lekker uit te buiken. Geen enkele actie, saai. Totdat een leeuwin de Hollandse Spreeuwen interessant begon te vinden. In sluipgang (prachtig!) ging ze een kuil in en ging in hinderlaag liggen. De Spreeuwen, druk foeragerend kwamen dichter en dichter bij. Tot dit punt, toen keken ze elkaar heen, begrepen elkaars intentie en ging de spreeuw er vandoor. Leuk om te zien!

En dan was er nog de roofvogelshow. Een aanrader, leuk voor het hele gezin. Laatst heb ik al een artikel hierover geschreven. De omstandigheden waren lastig, grootste deel van de show zwaar bewolkt en daardoor heel weinig licht en de lichtgevoelige lens thuis. Hmmm. Spijt? Nee, maar wel een uitdaging.

70 mm (105 mm efl), f/6.3, 1/2500 sec. ISO 1600 (weinig licht).

Spectaculair onderdeel is altijd het laag over het publiek heen laten scheren van de roofvogels. De Palmgier op deze foto maakte  dat heel wat kindjes wegdoken.

70 mm (105 mm efl), f/6.3, 1/2000 sec, iso 800 (iets meer licht).

Een Amerikaanse Zeearend (Bald Eagle) blijft mooi in vlucht. En hoe vaak krijg je de kans om er een van zo dichtbij te zien?

Conclusie: Safaripark Beekse Bergen is een leuk dagje uit voor het hele gezin. Er valt van alles te zien en te doen. En voor fotografen? Ook: het fotograferen van groot wild is een aparte discipline. Hier is weliswaar van tevoren duidelijk waar de dieren zullen zijn en kun je veilig dichtbij komen, een mooi plaatje is daarmee nog niet gegarandeerd. De beesten zijn 99% van de tijd inactief, dus geduld oefenen is hier net zo belangrijk als in het wild, wachten op een momentje dat een mooi plaatje oplevert. En meestal is dat actie! Daarnaast het zoeken van een interessante compositie. Het is niet mooi als er auto's op de achtergrond staan, of een hek. Alleen dieren en natuur in het beeld werkt beter. Die twee zaken kunnen hier op eenvoudige wijze geoefend worden.

Bedankt weer voor het lezen en tot een volgende keer,

Robert van Brug

Nachtfotografie op Safari

Zoals beloofd in het algemene artikel over fotografie op safari zal ik het nog hebben over fotografie gedurende een gamedrive bij nacht, ook wel nightdrive genoemd.

Maar voordat het donker is, schemert het. En dat moment kan erg mooi uitpakken in Afrika. De schemering duurt korter dan in ons koude kikkerlandje, maar kan ook mooier zijn.

Zonsondergang bij de Luangwa rivier in Zambia.

Maar na dit fotomoment wordt het lastig, in het stikdonker valt niets te zien. Maar zoals gemeld in het voorgaande artikel is het zo dat er nog iemand met een zoeklicht meegaat. Dat zoeklicht gaat enorm helpen. De koplampen van de auto zijn er alleen maar om de chauffeur te helpen om op het pad te blijven. En dat is geen asfalt maar off road, dus dat is hard nodig. De bijrijder zal de hele tijd het zoeklicht van links naar rechts over de savanne en door de bossen zwiepen. Deze mensen zijn getraind om door middel van de reflectie direct te zien wat het is dat daar 100 meter verderop in de bosjes staat. De vorm en grootte van de ogen en de soort reflectie is voor de getrainde gids genoeg. Ik heb meegemaakt dat 8 mensen in een safarivoertuig uitkeken naar een luipaard, maar de gids zag hem eerst. En zo ging het iedere keer. 

Er is 's nachts van alles actief, mogelijk krijg je dit dankzij het zoeklicht en een goede gids zelfs te zien en te horen, maar kun je er ook een foto van maken?

Er zijn verschillende mogelijkheden. Ten eerste: de flitser. Die is er per slot van rekening om bij te lichten, dus waarom niet op de stikdonkere savanne?

Luipaard in South Luangwa National Park, Zambia. 

Bovenstaande foto heb ik gemaakt met een Nikon D300s in manual mode, f/2.8, 1/250e seconde en ISO800. Objectief een 300 mm f/2.8 VR II. Flitser SB-600 om bij te lichten. Waarom die instellingen?

• Diafragma f/2.8: zet het helemaal open, alle licht dat je nog kunt opvangen is meer dan welkom.
• Sluitertijd 1/250e seconde. Met een 300 mm lens uit de hand is er een redelijke kans op onscherpte door trilling van je eigen hand, zeker als dit je eerste luipaard in het wild is en dat op slechts 20 meter! Maar de minimale sluitertijd wordt beperkt door de flitssynchronisatie. Met mijn flitser kan ik niet sneller dan 1/250e seconde sluitertijd gebruiken als het gesynchroniseerd moet blijven. Dit vereist overigens al een speciale instelling in het menu van de flitser, lees de handleiding, zonder deze instelling wordt het 1/60e seconde en dat is niet kort genoeg.
• ISO800. Mijn flitser heeft een richtgetal van 42. Dat betekent dat er tot op 42 meter een onderwerp mee belicht kan worden. Dat is bij ISO200, dus bij een hogere ISO is het bereik beter. Omdat niet van tevoren duidelijk is wat je op welke afstand gaat tegenkomen, en omdat het moeilijk instellen is in het stikdonker, heb ik gekozen voor de hoogste ISO waarde die weinig ruis oplevert. Het bereik van de flitser wordt hierdoor overigens 2 keer vergroot, dus tot dik 80 meter. Dit is allemaal theoretisch, iets dichterbij levert al een veel beter beeld op.
• Het objectief. Kies er een met een zo groot mogelijk diafragma en wat telebereik. Een 70-200 f/2.8 is eigenlijk ideaal omdat je ook nog wat kunt zoomen. Die heb ik echter niet dus ik gebruik een 300 mm f/2.8.

Het was een magisch moment, zo'n machtig luipaard dat soepel langs de open auto loopt. Dan kijk je direct terug wat je hebt vastgelegd. En ik was niet helemaal tevreden. Het is niet slecht en voor een flitsfoto kan het nauwelijks mooier, maar de ogen zijn niet mooi. En rode ogenreductie bij dierenogen werkt niet. Helaas kijken wij eerst naar de ogen en die kloppen niet, jammer.

De oplossing is niet flitsen. Het enige dat er gewijzigd moet worden aan de instellingen  is het verhogen van de ISO naar 1600 of zelfs 3200. 

Hetzelfde luipaard. Dit keer zonder flits, ISO 1600. Het zoeklicht scheen voornamelijk op zijn lijf waardoor de ogen er prima opstaan. Ik vind dit een veel mooiere en natuurlijkere foto dan de vorige.

De hogere ISO veroorzaakt meer ruis, maar nog niet de vervelende kleurruis, dit is onder controle en met wat nabewerking zie je er bijna niets meer van.

Er is nog iets dat je kunt doen. Neem een zaklamp mee.  En dan bedoel ik een schijnwerper. Zelf ben ik heel tevreden over de Lumapower Sidekick MRV. Deze heeft 'slechts' 200 lumen lichtopbrengst, maar wel in een erg geconcentreerde bundel. Je kunt hier een dier in het donker op 100 meter afstand mee belichten. Je hebt niets aan 1000 lumen zonder een geconcentreerde straal. Laat je voorlichten en probeer zo'n lamp uit. Reken op 100 euro voor een goed exemplaar. Een zaklamp heeft alleen zin als er nog iemand in de buurt is om de lamp te bedienen, want dat én foto's maken gaat niet samen. Maar een zoeklicht en zo'n extra lamp ter ondersteuning komt het fotografisch resultaat ten goede. Het is mogelijk dat regelgeving niet toestaat dat je zo'n lamp gebruikt. Of de gids wil het niet omdat twee zoeklichten verwarrend is. Hoe dan ook, als het wel mag is het handig zo'n lamp beschikbaar te hebben.

Vervolgens kwamen we ook nog een Giant Eagle Owl (in het Nederlands Verreaux Oehoe, maar ik vind de Engelse naam indrukwekkender) tegen, de grootste uilensoort ter wereld, 66 centimeter hoog kan hij worden. Prachtig beest, te herkennen aan de roze oogleden (de mannetjes ook).

Ook dit is zonder flits bij ISO 1600 gemaakt. Sluitertijd vertraagd naar 1/80e seconde, deze beesten bewegen toch nauwelijks. En dan is het een kwestie van veel opnames maken en de beste kiezen.

Bijkomende voordeel van dit type opnames is dat de achtergrond inktzwart is, wat het onderwerp mooi isoleert.

Mozambikaanse Nachtzwaluw. Een klein vogeltje dat alleen 's nachts actief is en dat van insecten leeft. Het heeft bijna dezelfde kleur als het wegdek.

Instellingen: F/2.8, ISO400, 1/160e seconde, geen flits. Een flits ruïneert de foto door ook hier de ogen enorm rood te maken.

Het is wel jammer dat dit soort kleine beesten altijd van boven naar beneden belicht en gefotografeerd worden waardoor er een enorme schaduw ontstaat. Maar het alternatief is geen foto of het in de nabewerking wegklonen. Ik heb dat laatste niet gedaan.

En dan kun je 's nachts nog creatief worden, zoals dit:

Nikon D90 met 18-200 mm objectief op 18 mm. Manual mode. Diafragma zo groot mogelijk (f/5.6), 3 seconden belicht (!). En vervolgens de flits gebruikt. De flits zorgt ervoor dat de anders veel te donkere delen van de foto bevroren worden. Een flits duurt namelijk maar zo'n 1/1000e seconde, dus die delen worden niet langer belicht dan dat. De rest wordt belicht door het heen- en weerzwiepende roodgekleurde zoeklicht.

Zonder flits wordt het helemaal wazig:

Instellingen zijn hier verder gelijk. 

Dit is ook wel een bijzonder beeld, maar het voorgaande spreekt mij meer aan. Er zit wel vaart in dit beeld, en veel kleur. De blauwe kleur in de lucht is een indicatie dat het hier nog niet stikdonker was.

Tot een volgende keer,

Robert van Brug

Safarifotografie

Als je naar Afrika gaat met als doel om foto's te maken, dan wil je in ieder geval de wilde dieren vastleggen. Alle andere zaken zijn prachtig, maar dát is wat Afrika uniek maakt. Waar anders vind je leeuw, olifant, luipaard, zebra, giraf, buffel, neushoorn, wrattenzwijn, impala en duizenden soorten vogels?
Het bekijken van het wildlife gebeurt in wildparken en reservaten. Ze zijn er in soorten maten, verspreid over het grootste deel van Afrika ten zuiden van de Sahara.

Wildparken zijn een enorme bron van inkomsten voor de lokale economie. Maar daarnaast help je door een dergelijk park te bezoeken ook de natuur en de daarin vertoevende dieren. Er moet dus betaald worden. Entree tot het park is een gegeven. Verder hangt het af of je er met een eigen voertuig ingaat, of dat je van een organisatie gebruikmaakt die zogenaamde gamedrives aanbiedt. Het voordeel hiervan is dat je veel beter zicht rondom hebt vanuit een open auto én dat de chauffeur weet waar hij moet zijn. Ook is het niet handig foto's maken als je zelf moet rijden. Bovendien zien deze mensen na jarenlange training de beesten gewoon veel beter. Bezuinig hier dus niet op!

Open Toyota Landcruiser, met 3 zitrijen achter de chauffeur. Prima zicht rondom! Deze is in gebruik bij Thornicroft Lodge in South Luangwa National Park, in Zambia.

In mijn ervaring kun je twee keer per dag op gamedrive, 's ochtends en 's middags. 's Ochtends betekent om 5 uur op, om half 6 een kop thee met een beetje eten en om 6 uur op pad. 4 Uur lang word je rondgereden en zoekt de gids de mooiste plekje en dieren. Ergens halverwege is er even een stop met wat verversingen en een bush-toilet (oftewel: plassen achter de bosjes, eerst de gids laten controleren of er geen leeuwen liggen). Om 10 uur ben je terug, dan ben je het ook wel zat om al 4 uur te zitten.

De tijden van de gamedrives zijn 's ochtends met het eerste licht en 's middags met het laatste licht van de dag en een stuk van de nacht. Om een aantal redenen zijn deze tijdstippen gunstig:

• De temperatuur: midden op de dag kan het ongelooflijk heet zijn in Afrika. 
• Activiteit van de dieren. Dit houdt verband met de temperatuur. Midden op de dag is het ook voor de dieren te warm en zoeken ze verkoeling in de schaduw en bewegen zo min mogelijk. De nachtdieren worden aan het eind van de middag actief, de dagdieren bij het eerste ochtendlicht.
• Voor fotografie het belangrijkste: het licht. Midden op de dag is er zóveel licht dat er keiharde schaduwen optreden, wat erg lelijk is. Licht is nodig voor fotografie, maar dan wel het veel vriendelijkere zachte licht van het begin of het eind van de dag. Dit mooie licht heeft een hogere kleurtemperatuur (het is warmer) en omdat het vanuit een heel andere hoek op het onderwerp schijnt wordt het veel mooier belicht.

's Middags is het anders. Melden om half 4, vertrek om 4 uur. Maar om 6 uur wordt het donker. Vlak voor die tijd wordt gestopt voor een 'sundowner', oftewel een Afrikaanse zonsondergang, weer met wat versnaperingen. Daarna gaat het verder, maar het is inmiddels donker. En niet donker zoals wij dat kennen, maar een inktzwarte nacht. Lichtvervuiling is een typische Westerse kreet en komt in wildparken niet voor. Naast de koplampen wordt er bij het donkere deel van de gamedrive gebruik gemaakt van een zoeklicht.

Een zoeklicht (met rood filter = minder verstorend). De vlekjes zijn reflecties van mijn flitslicht door muggen en dergelijke.

Het kan gebeuren dat de auto waarmee je op safari gaat vol zit. Maar het kan ook zijn dat je redelijk kunt kiezen waar je gaat zitten. Op de voorste zitrij heb je geen last van medetoeristen voor je die je uitzicht kunnen blokkeren. Op de achterste zitrij zit je het hoogst waardoor je het beste overzicht hebt. Meestal echter zal een fotograaf op ooghoogte willen komen met zijn onderwerp, wat betekent een vrij laag standpunt (uitgezonderd giraffen en olifanten dus). Op een ochtend gamedrive kun je vragen of je naast de chauffeur mag zitten, op de eerste foto hierboven is goed te zien dat dat aanzienlijk lager is dan de rest. Bij de late gamedrive zit hier de persoon die het zoeklicht bedient.

Beperkt zicht vanaf de achterste zitrijen.

De voorste zitrij, achter de chauffeur lijkt de beste te zijn. Maar vaak zul je met iemand anders samen een dergelijk reis ondernemen. Samen met Wim, met wie ik mijn safari's heb ondernomen, zijn we er inmiddels achtergekomen dat het slim is om naast elkaar te zitten, dus elk aan een andere zijkant van het voertuig. De mooiste fotomomenten doen zich naast de auto voor, aan de linker- óf de rechterkant. Ben je achter elkaar gaan zitten dan heb je dezelfde mooie foto's gemaakt en je hebt dezelfde kansen gemist. Ga in ieder geval niet in het midden zitten (zoals de grijsharige heer op de foto hierboven) want dan is alles matig.

Vorkstaartscharrelaar, zat een paar meter naast de auto, in het zachte licht van de late middag. Dit soort opnames is prima uit een auto te maken.

Een Afrikaanse Hop, die een twintigtal meters voor de auto op het pad rondHOPte. Door de hoge positie vanuit de auto mis je hier een rustige achtergrond. Maar omdat je niet uit mag stappen valt hier niet veel aan te doen en sommige beesten foerageren nou eenmaal op de grond.

Naast een safari per auto kan het op sommige plaatsen ook per boot. Een van de lokaties waar dit mogelijk is, is de Shire rivier, bij Liwonde National Park in Malawi.

Voor een bootsafari geldt hetzelfde als voor een autosafari. Zorg dat je voorin zit, aan een zijkant.

Portret van een Nijlpaard. Nijlpaarden hebben de neiging voor vele minuten onder te duiken als je met je boot te dichtbij komt. 6 minuten gemiddeld! Dan zie je niet veel meer. Zit je echter voorin dan kun je er nog een in het vizier nemen voordat ze voor duikboot gaan spelen.

Tenslotte, de wandelsafari. Dit is een unieke ervaring, met voor- en nadelen. De natuurbeleving is vele malen hoger zonder het continue geratel van een motor. Afhankelijk van het soort wild in het gebied zal een gids die meegaat in het geval van een wandelsafari ook een geweer meenemen. Auto's worden als niet bedreigend/interessant gezien door de meeste dieren, dus je kunt een groep olifanten maar ook leeuwen bijvoorbeeld tot op enkele meters naderen. Zonder problemen en zonder gevaar!

Lopend gaat dat natuurlijk niet. Een groep olifanten is toch wel handig om die op 200 meter te houden als je wandelt. En voor meer dieren geldt dat het verstandig is om er niet bovenop te gaan staan. 

Een wrattenzwijn is redelijk gevaarlijk dus bovenstaande lijkt pure waanzin, maar dit exemplaar liep vreselijk mank en kwam nauwelijks vooruit en dan kan het. Luister naar de gids, die heeft de opleiding en ervaring om gedrag van dieren te kunnen interpreteren en hij zal weten wat kan en wat niet kan.

Het levert wel beelden op vanaf ooghoogte, iets wat vanuit een auto nooit gelukt zou zijn.

Een volgende keer behandel ik de lastigste tak van de safarifotografie, de nacht.

Tot de volgende keer,

Robert van Brug