Nikon objectieven

Regelmatig kom ik uitspraken tegen dat apparatuur niet belangrijk is omdat het de fotograaf is die uiteindelijk de foto maakt. Ik snap wat er bedoelt wordt, maar eigenlijk is het flauwekul. Minder goede apparatuur heeft meer beperkingen en een gevorderde fotograaf loopt steeds vaker tegen die beperkingen aan. In dit artikel wil ik ingaan op de objectieven, welke moet je hebben? Bij een systeem van verwisselbare lenzen is het logisch dat je minstens 2 lenzen hebt, maar welke? Dit is sterk afhankelijk van persoonlijke voorkeuren, maar ik kan wel een paar overwegingen meegeven.

Allereerst is het belangrijk om te weten welk type fotograaf je bent. Grofweg zal ik hier drie types onderscheiden, die erg lijken op de niveau-aanduiding van de artikelen op mijn blog:

1. Beginner. Het kiekje is belangrijker dan de kwaliteit. Maakt niet veel foto's, vaak bij dagjes uit en vakanties en verder niet. Geen belangstelling om camera-apparatuur te doorgronden. Moet er niet aan denken lenzen te moeten wisselen.
2. Gevorderde: Deze groep vindt kwaliteit wel degelijk belangrijk, maar heeft er niet alles voor over. Zowel in tijd als in geld maar nog belangrijker in interesse zijn er beperkingen die vaak voorkomen dat iemand een expert wordt.
3. Expert: Weet er alles van, veel ervaring. Hieronder vallen de professionals, maar ook de amateurs die iedere week een hele dag met de camera op pad gaan, met als doel foto's maken. Deze mensen kennen hun apparatuur door en door, de sterke en zwakke punten, welke instellingen werken en wat niet, welke lens in welke situatie fijn werkt, camera-instellingen doen ze zonder er bewust bij na te denken. Deze groep leest vakbladen over fotografie en leest alles op internet over dit onderwerp. Er wordt voortdurend tijd en geld geïnvesteerd om nog een klein beetje beter te worden.

Grofweg kunnen we deze drie niveaus een camera aanmeten:

1. Beginner: compactcamera of camera op de telefoon.
2. Gevorderde: spiegelreflex
3. Expert: full frame spiegelreflex

Hier moet ik nog wel een paar opmerkingen bij maken. De compacte systeemcamera, zoals Nikon 1 en het Micro Four Thirds systeem, hoe zit dat? Naar mijn mening is deze geschikt voor de gevorderde fotograaf. 

Steeds meer mensen maken foto's met de camera van hun telefoon. Niet zo gek want deze is altijd onder handbereik en ze worden steeds beter. Toch is dat in principe meer iets voor de beginner omdat er nauwelijks iets ingesteld kan worden.

En er zijn meer typen fotografen dan de genoemde 3. De 'geek' bijvoorbeeld. Deze is herkenbaar aan een technische opleiding, pennen in de borstzak, onverzorgd uiterlijk en vaak een bril. U kent het type wel. Gezien de interesse in alles met veel knopjes koopt deze mensen vaak een categorie duurder dan eigenlijk gezien de fotografische vaardigheid en interesse logisch is. 

Dan is er nog de 'rijke'. Deze wil van alles het beste, geld is onbelangrijk. Hiervoor heb ik ook een advies: koop een Leica meetzoekercamera, bijvoorbeeld een M9. Voor slechts 6000 Euro heeft u een uitstekende camera van een vooraanstaand merk, niet te groot en met een klassiek uiterlijk.

De beginnende fotograaf koopt een compactcamera als het aan mij ligt. Hierbij moet nog een groot aantal zaken in overweging genomen worden:

• Niveau van de fotograaf: er zijn hele goede, tevens vrij dure, compactcamera's met allerhande geavanceerde functies. Opnemen in RAW bijvoorbeeld. Kies alleen wat je gaat gebruiken of logischerwijs binnenkort gaat gebruiken.
• Budget. Compactcamera's zijn er van minder dan 100 tot rond de 800 euro.
• Optische zoom. 36x zoom klinkt leuk, maar als je alleen foto's van je kinderen maakt is het overbodig.
• Lichtsterkte. Veel compactcamera's zijn niet lichtsterk, als je dit wel nodig hebt houd hier dan rekening mee. 
• Grootte van de sensor. Hoe groter deze sensor, hoe beter de camera in principe. 
• Formaat. Als het formaat stoort en ervoor zorgt dat de camera om die reden niet meegenomen gaat worden, neem dan een kleinere. Past het in de damestas? In de jaszak?
• Hoesje. Vaak is het verstandig er een beschermend hoesje bij te kopen, zeker als de camera in de damestas/binnenzak bewaard gaat worden.
• Extra accu. Voor het geval de eerste leeg raakt. Vaak erg duur.
• Geheugenkaart. Neem voldoende geheugenkaartjes mee, deze kosten niet veel meer.

En vervolgens stappen wij over naar de gevorderde fotograaf. Deze fotograaf heeft een goed idee wat hij/zij wil. Portretfoto's maken, landschappen, vogels, macro, sportfotografie, et cetera. Al deze soorten fotografie vragen om andere apparatuur. In tegenstelling tot de compactcamera begin ik nu bij de objectieven. 

Advies bij aankoop van een spiegelreflex systeem:

Koop eerst de lens/lenzen die nodig zijn en met het geld dat over is een losse body.

Het merendeel van het budget zal in lenzen gaan zitten. Lenzen gaan minimaal 10 jaar mee, een camerabody is na 2-3 jaar verouderd.

Hieronder een aantal populaire objectieven van Nikon. Canon en andere hebben een vergelijkbaar aanbod:

• Veel DSLR's worden standaard met een 18-55 mm kitlens geleverd. Dit is op zich prima, hiermee is er wat flexibiliteit om te zoomen tussen een behoorlijk stuk groothoek en een beetje tele. 
• Vaak worden er bij de populaire DSLR's ook kits aangeboden met bijvoorbeeld nog een extra 55-200 mm zoomlens. Hiermee wordt het bereik aanzienlijk uitgebreid in het telegebied, handig als er bijvoorbeeld foto's in een dierentuin gemaakt gaan worden. Zelf heb ik ervoor gekozen om bij aanschaf van mijn eerste DSLR een 18-200 mm lens te nemen. Dat is duurder dan de twee vorige samen, maar scheelt vaak wisselen. Ga ik een dagje naar de dierentuin, of ga ik met het gezin op pad, dan is dit de lens van mijn keuze: licht en allround.
• Nieuw is de 18-300 mm lens. Mogelijk had ik deze anders gekocht in het begin, hiermee is de flexibiliteit enorm! Maar wel met nadelen: nog groter, duurder en zwaarder. 
• Daarnaast zijn er nog lenzen die er wat tussenin zitten: 18-70 mm, 18-105 mm, 18-135 mm en 55-300. Op het iets andere zoombereik en bijbehorende prijs na zijn deze lenzen niet wezenlijk anders. 
• Alle voornoemde lenzen zijn niet lichtsterk. Indoor sportfoto's, romantische kiekjes bij kaarslicht, opnames bij een ondergaande zon: deze lenzen hebben er grote problemen mee. Natuurlijk kan de ISO waarde omhoog, maar dan is er meer ruis. 
• Het volgende op het verlanglijstje is daarom een erg lichtsterke lens, zoals de 35 mm f/1.8. Hiermee kan niet gezoomd worden, maar op het gebied van kunnen fotograferen in moeilijke lichtomstandigheden is dit onmisbaar. Daarnaast is dit de kleinste en bijna goedkoopste lens die er is. Deze laatste lens is een prime, d.w.z. met een vast brandpunt. 35 mm en dat is het. Zoomen kan alleen door naar voor en achteren te lopen. Tot een aantal jaar geleden deden alle fotografen dat! Zoomlenzen maken lui, beter dichterbij gaan staan dan inzoomen. 
• Bent u gek op bloemetjes en bijtjes, het fotograferen ervan bedoel ik? Hiervoor is een macro lens nodig, zoals de 85 mm macro die Nikon hier biedt. Te duur? Dan is wellicht de 40 mm f/2.8 iets. Deze is veel betaalbaarder, maar dan moet je wel heel dichtbij het onderwerp komen.
• Ook kan het dat u een groothoekfanaat bent, in dat geval is de 10-24 mm lens iets voor u. Dit is een erg duur stuk glas, maar dan krijgt u ook prachtige weidse landschapsfoto's.
• Een nog grotere groothoek nodig? Dan is er alleen nog de 10,5 mm fisheye. Dit levert een rond beeld, maar wel in een beeldhoek van 180 graden. 
• Tenslotte in deze categorie: de 17-55 mm f/2.8. Een kwalitatief hoogwaardig objectief, erg lichtsterk (4* zo lichtsterk als de kitlens!), geeft minder vertekening, snellere autofocus. Feitelijk een professioneel objectief voor het DX-systeem.

Nu krijgen we een tweedeling: alle tot nu toe genoemde lenzen noemt Nikon DX, ze zijn ongeschikt voor Full Frame camera's zoals de D3(s/x), D4, D600, D610, D700, D800(e) en sinds kort de Df. Ze leveren een plaatje aan de sensor dat niet groot genoeg is voor de grotere sensor van het FX-systeem van Nikon. Maar, en dat is erg belangrijk, andersom werkt wel! Een FX lens op een DX camera gaat prima. En omdat FX-lenzen vaak optisch van hogere kwaliteit zijn loont dat de moeite.

DX camera's zijn er rond de 400-1000 Euro, FX camera's vanaf 1500 euro. De bijbehorende lenzen zijn een stuk duurder, maar dat levert wel een hoogwaardig objectief met nagenoeg geen vertekening, dat beter bestand is tegen vuil en vocht van buiten, degelijk gebouwd, groot, zwaar en prijzig. Eigenlijk hoef ik geen advies te geven in deze categorie, mensen met een dergelijk systeem weten het zelf wel. Maar voor de geïnteresseerde, toch een paar overwegingen:

1. De 28-300 mm lens is het werkbeest in de FX-serie. Hiermee wordt een mooi bereik gehaald. Dit is een behoorlijk zwaar ding om een hele dag mee rond te lopen, maar er kan wel bijna alles mee vastgelegd worden. FX tegenhanger van de 18-200 mm DX. De vertekening van deze lens is heftig, maar gelukkig kan dit in de nabewerking goed hersteld worden.
2. Een 50 mm f/1.8 is het lichtsterke objectief. Licht van gewicht en niet duur (iets boven de 100 euro). Dit is de FX tegenhanger van de 35 mm f/1.8 DX. Maar ik raad toch aan om voor 300 euro de 50 mm f/1.4 aan te schaffen. Deze is optisch beter en nog lichtsterker.
3. Er bestaat ook nog een 70-300 mm lens. Dit is de meest betaalbare telezoomlens. Zelf heb ik ruim een jaar bijna alle vogelfoto's hiermee geschoten. Aanrader!
4. De 18-35 en 24-120 zijn beide behoorlijk goede lenzen voor het FX systeem. Nadeel van deze objectieven is dat ze niet erg lichtsterk zijn. De 24-120 heeft wel beeldstabilisatie, de 18-35 niet. Maar voor wie echt met een Full Frame camera rondloopt raad ik toch lichtsterkere alternatieven aan. Deze zijn weliswaar weer fors duurder, maar ook beter.
5. 14-24 mm f/2.8. Lichtsterke ultragroothoek zoomlens.
6. 24-70 mm f/2.8. Lichtsterke standaardlens.
7. 70-200 mm f/2.8. Lichtsterke telelens. Samen met de vorige twee wordt dit de heilige drie-eenheid van Nikon genoemd. Per stuk kosten deze tussen de 1400 en 1800 euro....
8. Er is sinds enige tijd een 70-200 f/4. Deze kost 400 euro minder, heeft geen statiefgondel (kost 100 euro extra), maar het belangrijkste: hij weegt maar de helft. Veel fijner om mee te nemen, optisch fantastisch en de VR is nog beter dan van zijn grote broer.
9. Alternatief voor de 14-24 mm zijn er twee: de 16-35 f/4 die iets minder lichtsterk is, wél VR heeft, maar de helft kost, veel lichter is en ook nog met filters gebruikt kan worden. Daarnaast is er de 17-35 f/2.8 die wat professioneler is en daardoor duurder, zwaarder maar ook lichtsterker. Deze heeft geen VR maar kan wel ook met filters gebruikt worden. 
10. De 85 mm f/1.8. Voor net dat beetje meer bereik dan de 50 mm en nog even lichtsterk. En betaalbaar ook nog. De f/1.4 variant hiervan is superieur, maar veel te duur. Fantastische lens voor portretfotografie, hoewel de f/1.4 toch nog net iets beter is.
11. De 80-400 lens dan? Deze lens (2300 Euro) heeft een waanzinnig zoombereik. Deze lens is onlangs vernieuwd (de oude versie was niet goed) en beschikt nu over zeer scherpe beelden en een fijne AF. Wel is hij groot en zwaar en er ontbreekt de mogelijkheid groothoekopnamen te maken. De 28-300 is dan geschikter. Maar op safari bijvoorbeeld is dit fijne allround, geschikt voor vogels en olifanten. Een alternatief voor deze lens is de 70-200, ze overlappen elkaar teveel om ze allebei te kopen. En als de prijs wat aan de hoge kant is, schaf dan de 70-300 aan: die is net zo lichtsterk, heeft ook VR en is veel lichter, kleiner en voordeliger.
12. Doorsparen voor deze, de enorme 200-400 f/4? Dit dure stuk gereedschap (5500 euro) is superieur in het lange telegebied. Wel moet je jezelf afvragen of je hier wel veel wilt zoomen. Verreweg de meeste mensen die grote telelenzen gebruiken hebben een vaste brandpunt lens, waaronder sportfotografen en vogelfotografen.
13. De professionele prime telelenzen: de 300 mm f/2.8, 400 mm f/2.8, 500 mm f/4 en 600 mm f/4. En sinds kort de 800 mm f/5.6. Allemaal fantastisch van kwaliteit, loeizwaar en peperduur. Tussen 5 en 18 duizend (!) euro. De f/2.8 lenzen kunnen ook nog prima met een 2x teleconverter gebruikt worden. Een 1.4 teleconverter werkt op alle lenzen. De 800 mm wordt geleverd met een 1,25x teleconverter, wat het een 1000 mm f/7.1 lens maakt. Tip: er zit niet zo heel veel verschil tussen de supertelelenzen. 400, 500 of 600 mm maakt niet echt veel uit. Kijk ook naar aanschafprijs (kan een paar duizend euro schelen), gewicht (scheelt snel een kilo) en grootte (sommige lenzen komen in de handbagage niet of moeilijker door de douane).
14. Voor rond de 1200 euro is er een prime telelens te koop die zeer de moeite waard is, namelijk de 300 f/4. Toegegeven, niet zo lichtsterk, maar ook veel lichter, kleiner en minder kostbaar. Wel een klasse objectief én kan met een 1.4 x teleconverter gebruikt worden. Aanrader!
15. De telelenzen zijn natuurlijk specialistisch, maar zo zijn er nog een paar. Voor FX zijn speciale groothoeklenzen verkrijgbaar. De 20 mm f/2.8D bijvoorbeeld is prima van kwaliteit, licht, klein en redelijk betaalbaar.
16. Macrolenzen zijn er ook een aantal voor Full Frame. Een 60 mm f/2.8, een 105 mm f/2.8 en een 200 mm f/4-variant. De 60 mm is geschikt voor extreem dichtbij fotografie. Ideaal voor het vastleggen van kleine voorwerpen (munten, postzegels) vanaf statief. De 200 uiteraard juist voor wat verder weg  zodat er in de vrije natuur een veel grotere kans is dat de vlinder of libelle niet wegvliegt. Maar de 105 mm kan dit ook en deze biedt ook nog vibratiereductie waardoor dit voor mij een ideaal macro-objectief is. 
17. Nog specialistischer zijn de Tilt en Shift lenzen. Deze zijn voornamelijk voor architectuurfotografie omdat zij de perspectivische beeldvertekening effectief corrigeren. Ooit een foto van een hoog gebouw gezien? Dat lijkt altijd achterover te vallen. Deze lenzen corrigeren dat effect. Hier bestaan drie uitvoeringen van, nl. de 25, de 45 en de 85 mm. Allemaal rond de 1500 euro. Afhankelijk van de afstand tot het onderwerp moet de juiste brandpuntsafstand gekozen worden. De 24 mm lijkt mij de meest logische keuze, hoewel dit de minst lichtsterke en toch de duurste van de drie is.
18. Ook in FX is er een Fisheye objectief, nl. de 16 mm f/2.8. Net als de DX-versie levert ook deze een rond beeld met een beeldhoek van 180 graden.
19. Tenslotte nog de 135 mm f/2 DC en de 105 mm f/2 DC. Dit zijn speciale primelenzen, erg lichtsterk (f/2) en het DC staat voor Defocus Control. Hiermee kan de onscherpte van de achtergrond ingesteld worden, oftewel: hoe ziet de bokeh eruit? Dit is specialistisch spul, maar als je ermee weet om te gaan zijn dit de ultieme portretlenzen.

Welke uit deze lawine van lenzen voor jou het meest relevant zijn weet ik niet. Maar hier moet voor ieder wat wils bijzitten, toch? Toch nog een paar additionele adviezen:

• Kijk ook eens naar lenzen van Sigma en Tamron. Deze fabrikanten van goede lenzen bieden vaak alternatieven voor de dure merklenzen. 
• Niet het hele bereik van 10.5 tot 800 mm hoeft afgedekt te worden. Het is veel beter om een paar kwalitatief goede, lichtsterke lenzen te hebben en de rest van het bereik met de benen af te dekken.
• Denk ook aan teleconverters. Met een 1.4x (voor f/4 en groter) en een 2x teleconverter (voor f/2.8 en groter) wordt de flexibiliteit enorm vergroot. Er bestaat ook nog een 1.7x TC die er tussenin zit. Advies: schaf alleen nog lenzen aan die hiermee samen gebruikt kunnen worden.
• En wat ik hier beschreven heb is het huidige aanbod objectieven van Nikon. Nikon maakt als vele decennia lenzen (oorspronkelijk ook voor Canon), en sommige van de oude beestjes zijn voor een fractie van de prijs van de nieuwe verkrijgbaar en ze werken perfect. Alleen de laatste technologie (zoals vibratie reductie en nano chrystal coating) ontbreekt, maar laat dat je niet tegenhouden. Bijna altijd betekent dit op de tweedehands markt kopen, dus zorg dat je goed kunt beoordelen of het allemaal nog goed werkt of neem iemand mee die dat wel kan. Probeer het altijd uit en beding eventueel een recht op retour.
• Overstappen naar Full Frame? Kostbare zaak met veel DX-lenzen in de cameratas. Als het op de planning staat om de overstap ooit te maken, koop dan FX lenzen. Ben je dit zeker niet van plan, koop dan de veel lichtere/handzamere/voordeligere DX lenzen. . 

En dan hier nog een tabel met aanraders:

Soort lens	Cropfactor (DX) lens	Full Frame (FX) lens
Handige ultrazoom	18-200 mm f/3.5-5.6 ED VR II 18-300 mm f/3.5-5.6 ED VR	28-300 mm f/3.5-5.6 ED VR
Groothoek Prime		20 mm f/2.8D
Lichtsterke standaardlens	35 mm f/1.8G	50 mm f/1.4G
Portretlens	-	85 mm f/1.8
Betaalbare Telezoom	55-300 mm  f/4.5-5.6 ED VR	70-300 mm f/4.5-5.6 G IF ED VR
Hoogwaardige Ultratelezoom	-	200-400 mm f/4 VR
Hoogwaardige groothoekzoom	10-24 mm f/3.5-4.5G	14-24 mm f/2.8 16-35 mm f/4 VR
Hoogwaardige standaardzoom	17-55 mm f/2.8	24-70 mm f/2.8
Hoogwaardige telezoom	-	70-200 mm f/2.8 VR II 70-200 mm f/4 80-400 mm f/4,5-5,6
Macro	85 mm Micro	105 mm Micro f/2.8 VR
Fisheye	10.5 mm	16 mm f/2.8
Hoogwaardige prime telelens	-	300 mm f/2.8 400 mm f/2.8  500 mm f/4  600 mm f/4  800 mm f/5.6
Goede prime telelens	-	300 mm f/4
Tilt & Shift (PC)	-	24 mm PC-E f/3.5D ED
Defocus Control	-	135 mm DC f/2

Ik kan onmogelijk aanraden wat voor iedereen de juiste lenzen zijn, maar ik heb geprobeerd hiermee toch wat inzicht te geven. De uiteindelijke keuze zal voor iedereen weer anders zijn. Welke lenzen het beste bij je passen is persoonlijk, maar ik kan er toch wel iets over zeggen. Dat bewaar ik echter voor een nieuw blog.

Update oktober 2015.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Macro 6: Macrofotografie met teleconverter

Het is weer macrotijd! De warmste maanden van het jaar kenmerken zich door een explosie aan kleur door bloemen en insecten. Bovendien laten veel vogels het in deze tijd een beetje afweten lijkt het wel. Het is vaak erg warm met hard zonlicht en dan is het lastig een mooie foto te maken. Natuurlijk is het een mogelijkheid om dan bij het eerste (zachte) zonlicht van de dag te gaan fotograferen maar dat is wel heel vroeg in dit jaargetijde. Dus grijpen veel vogelfotografen in Juli en Augustus naar de macrolens. Lekker licht, voor de verandering.

Hoe ging het ook al weer? Sinds vorig jaar heb ik zelf een macrolens en ik heb er al een aantal artikelen aan gewijd. Ik heb eerst besproken wat macrofotografie eigenlijk is, vervolgens de problemen die in deze tak van fotografie ontstaan door de zeer beperkte scherptediepte, gevolgd door het inzicht dat een flitser wellicht een goed idee is om wat licht in de duisternis te brengen. Tenslotte heb ik het afgerond door over de buitenstudio te schrijven: gebruik alle mogelijke hulpmiddelen die beschikbaar zijn. En toen ging voor een paar maanden de macrolens weer de kast in, het seizoen zat erop.

Niet dus, want ik heb de lens ook nog gebruikt bij mijn opdracht portretfotografie in de fotostudio. Geen betere lens dan een macrolens. Het kwaliteitsverschil met een zoomlens is aanzienlijk.

Vorige week kreeg ik het op mijn heupen en wilde ik er wel weer eens op uit met de macrolens. Via Facebook had ik de tip gekregen dat Natuurtuin 't Loo in Bergeijk een aantrekkelijke fotolocatie is en nog redelijk dichtbij huis ook.

Op voorhand had ik wel een klein dilemma: sinds vorig jaar is er nog iets gewijzigd: ik ben overgestapt op Full Frame. Dat betekent dat als het mij lukt om een beeldvullende opname van een insect te maken, dat de scherptediepte nog veel beperkter is dan op een crop camera. Of ik moet meer afstand houden en achteraf wat meer croppen, maar daarvoor koop je geen full frame body. En er was nóg een uitdaging: waar op een crop camera de lens zich als een 157 mm gedraagt, is het op full frame ook echt 105 mm. En dat is voor bloemen en dergelijke prima, maar beestjes konden wel eens afgeschrikt worden als die lens nu nog dichterbij komt dan vorig jaar.

Gelukkig is voor beide problemen één oplossing: een teleconverter. Door mijn 2x teleconverter ertussen te zetten verandert het in een 210 mm lens, met een bruikbaar grootste diafragma van f/8, maar dat is het mooie: bij macrofotografie worden hele kleine diafragma's toegepast. F/16 of nog kleiner, dus geen probleem.

Koninginnepage

De Koninginnepage was de absolute hoofdprijs. Een stuk groter dan de andere aanwezige vlinder en vliegt ook statiger, majestueus zou ik bijna zeggen.

Icarusblauwtje

De Blauwtjes zijn juist hele kleine vlinders, maar zeker niet minder mooi. Met vleugels open zijn ze helemaal blauw (...), maar met gesloten vleugels zijn ze zeker net zo mooi.

Geaderd Witje

De Witjes zijn er in alle soorten en maten, maar het Geaderd Witje is net wat minder saai in uiterlijk. Bovenstaande foto is bijgelicht met een ringflitser. Ik heb het in de praktijk kunnen proberen en een ringflitser heeft een aantal voordelen:

1. Meer licht terwijl met hele kleine diafragma's gewerkt wordt. Hierdoor blijft de sluitertijd handelbaar.
2. Kleuren komen beter over.
3. Lelijke schaduwen worden ingevuld: het onderwerp wordt zeer gelijkmatig belicht. Dit punt geldt specifiek voor ringflitsers.

Nog een Icarusblauwtje

Ook bij macrofotografie gelden de normale regels voor wat een mooie foto maakt. Hier is het contrast tussen het blauw van de vlinder en het geel van de bloem heel sterk.

Witje

En bij deze opname had ik de teleconverter verwijderd. Ik vond de bloem namelijk erg mooi en wilde zowel de bloem als de vlinder er helemaal op hebben staan. En dus is dit, ondanks dat het een saaie vlindersoort is, wat mij betreft een prima macrofoto.

Ik ben weer een stapje verder dan vorig jaar: ik let meer op de achtergrond en de compositie, ik jaag niet meer achter alles wat fladdert aan, ik heb een teleconverter toegevoegd wat goed voldoet en ik richt me voornamelijk op vlinders. Focusseren helpt!

Maar natuurlijk, als er een keer iets dichtbij gaat zitten wat geen vlinder is, dan wil ik best afdrukken:

Zweefvlieg

Ik heb ervan genoten om deze plaatjes te schieten, hopelijk wat het leuk om ernaar te kijken.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Scherptedieptetest Full Frame versus Crop Camera

In tijdschriften over fotografie (Zoom, Focus, DigifotoPro) is de laatste tijd veel aandacht geweest voor Full Frame camera's. Logisch, want met de komst van de Nikon D600 en de Canon 6D is dit type camera nog nooit zo bereikbaar geweest.
In besprekingen over de voor- en nadelen van Full Frame ten opzichte van Crop Camera's (eigenlijk: camera's met een crop factor >1) wordt vaak de beperktere scherptediepte van een Full Frame camera genoemd. Ideaal voor creatieve doeleinden, lastiger met bijvoorbeeld macrofotografie.

Maar klopt dat wel, is de scherptediepte wel kleiner? Tijd voor een testje!

Opzet: dezelfde lens (105 mm macro) op gelijke afstand van het onderwerp (rolmaat) houden, met 2 camera's (Nikon D600 en D300s) opnames maken bij gelijke instellingen (f/8, iso 200, diafragmavoorkeuze programma) en dan vergelijken. Zie hier het resultaat:

Scherptediepte op Crop Camera en op Full Frame

Ik heb in beide gevallen alleen het middelste scherpstelpunt gebruikt en scherpgesteld op de '20'. Tussen 19 en 21 is het scherp, daarbuiten wordt het onscherp. Maar dat is wel in beide gevallen zo! De scherptediepte is niet afhankelijk van de grootte van de sensor!

Hoe kan dat? Zelfs op gespecialiseerde websites zoals www.dofmaster.com scheelt het wel degelijk als er een camera met of zonder full frame sensor gekozen wordt. En al die vakbladen zijn toch ook niet gek? Ja en nee.

Bovenstaande foto's zijn echt, het is geen trucage. Zoals zichtbaar is, is de linkerhelft een stuk kleiner dan de rechterhelft. Dit scheelt precies de crop factor. Een Full Frame camera levert een grotere kijkhoek, waardoor er meer in beeld staat (op de foto hierboven 16/17 cm en 23/24 cm op de rolmaat), maar het scherptedieptegebied is precies gelijk als:

1. dezelfde lens
2. dezelfde onderwerpsafstand en 
3. dezelfde instellingen 

gekozen worden. Waar komt die ophef/verwarring dan vandaan?

Het vergelijk gaat mank als 1 van deze zaken veranderd wordt. Meestal zal een fotograaf proberen de kijkhoek gelijk proberen te krijgen, om daarmee een gelijke compositie te maken in beide gevallen. Dan moet er bij een Full Frame camera een kleinere afstand tot het onderwerp gehanteerd worden. Het resultaat ziet er als volgt uit:

Vergelijk Crop Camera met Full Frame
bij gelijke kijkhoek (=ongelijke afstand!)

Dan is de scherptediepte wél anders. Maar dit vergelijk is niet eerlijk, de hier gefotografeerde rolmaat maakt duidelijk dat dit meten met 2 maten is.

(Het witte randje onder de linkerhelft wordt veroorzaakt doordat de beide sensoren niet exact dezelfde beeldverhouding hebben. Geen van beide is perfect 3:2. De D300s heeft 16 beeldlijnen teveel, de D600 mist er 8. Dit heeft ongetwijfeld zijn oorsprong in de fabricagemethode).

En dan zijn er de compactcamera's, soms met cropfactor 6 of nog meer. Een van de genoemde voordelen is dat de daarmee gemaakte opnamen van voor tot achter scherp zijn, met als nadeel dat er niet creatief met de onscherpte gewerkt kan worden.
Het klopt dat bijna altijd alles scherp is met zo'n kleine beeldsensor. De uitsnede die gemaakt wordt is zo klein dat alleen het scherptedieptegebied vastgelegd wordt. In het voorbeeld hierboven alleen (een gedeelte van) de 20-cm markering.

Conclusie

Het scherptedieptegebied is onafhankelijk van het formaat van de beeldsensor, als onderwerpsafstand, focale lengte en instellingen gelijk zijn.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug

Teleconverter Stacking

In een vorig artikel heb ik al uitgelegd dat ik mijn twee teleconverters van Nikon tegelijk wilde kunnen gebruiken. De modificatie die daarvoor nodig is lijkt gelukt, nu is het tijd voor de resultaten.

Graag had ik ergens in de natuur een test uitgevoerd, maar de omstandigheden zijn dusdanig verre van ideaal (wisselend licht, veel regen, harde wind) dat ik binnen ben gebleven. Een groot voordeel is dat bij alle opnamen de omstandigheden nu exact gelijk waren. Het onderwerp van deze test is een luciferdoosje.

Testopstelling

Nikon D600 + 300 mm f/2.8 @ f/8. Ongecropt.

Testopzet

Dit is er getest:

• Twee camera body's: een Nikon D300s (1.5x Crop/DX) en een Nikon D600 (Full Frame/FX)
• Twee teleconverters: een 1.4x en een 2x

En dat in alle mogelijke combinaties (6 stuks) op diverse diafragma's.
Alle opnamen op ISO 400 vanaf statief met afstandbediening of zelfontspanner.
In de nabewerking alle opnamen gelijk bewerkt. Klein beetje verscherping toegepast, geen ruisonderdrukking gebruikt, uitsnede gemaakt naar 100%.

Op voorhand ben ik naar een aantal dingen nieuwsgierig:

• Vergelijk Crop Camera (D300s) en Full Frame Camera gecropt (D600). 
• Met een 1.4x teleconverter moet de Full Frame camera een vergelijkbare beeldhoek geven als de Crop Camera zonder. Maar hoe zit het dan met de scherpte?
• Scherpte met 2 teleconverters
• Scherpte verschil tussen de verschillende teleconverters onderling

We gaan het zien.

Resultaten

D300s/Crop Camera/DX

Nikon D300s + 300 mm f/2.8 @ f/2.8 (geen teleconverter) 
efl = 450 mm

efl = effectieve focale lengte (omgerekend naar 35mm-formaat)

Nikon D300s + 300 mm f/2.8 @ f/4 + 1.4x TC efl = 630 mm

De 1.4x teleconverter levert een verlies van 1 stop op, d.w.z. van f/2.8 naar f/4.
Met teleconverter zal een lens scherper zijn als er iets gediafragmeerd wordt, met een 1.4x is dat 1/3e stop (van f/4 naar f/4.5). Dat is hier niet gebeurd. Ik zag geen verschil tussen f/4 en f/5.6.

Nikon D300s + 300 mm f/2.8 @ f/9 + 2x TC
efl = 900 mm

Met de 2x teleconverter is het lichtverlies 2 stops, van f/2.8 naar f/5.6. Voor optimale scherpte dient er nog een stop gediafragmeerd te worden, naar f/8. Ik was hier doorgeschoten naar f/9 maar dat zag ik pas na afloop.

Nikon D300s + 300 mm f/2.8 @ f/11 + 1.4x + 2x TC 
efl = 1260 mm

Daar is ie dan: de combinatie met 2 teleconverters. Op f/11. Ik heb de opname ook op f/13 zonder dat dat in scherpte veel verschil uitmaakt. Uitgaande van f/2.8 + 2 stops verlies (voor de 2x TC) en nog 1 stop verlies (voor de 1.4x) en 1 stop diafragmeren maakt f/11. Het extra detail is prettig, maar de scherpte is twijfelachtig. Een nog kleiner diafragma leverde geen extra scherpte op (ik heb tot f/22 geprobeerd). 

D600/Full Frame/FX 

De Nikon D600 is een Full Frame camera waardoor de totale focale lengte een factor 1.5x (de crop factor) minder is dan bij de D300s. Daar staat echter tegenover dat de sensor 2 keer zoveel pixels telt, waardoor het vergelijk op 100% eerlijk is. 

Nikon D600 + 300 mm f/2.8 @ f/2.8 (geen teleconverter)
 efl = 300 mm

Nikon D600 + 300 mm f/2.8 @ f/5.6 1.4x TC
 efl = 420 mm

Deze combinatie zou op f/4 scherp moeten zijn, maar de foto is niet goed gelukt. 

Nikon D600 + 300 mm f/2.8 @ f/8 2x TC
 efl = 600 mm

Nikon D600 + 300 mm f/2.8 @ f/13 1.4x + 2x TC
 efl = 840 mm

De opname zou scherp geweest kunnen zijn bij f/11, maar ook die foto is niet goed gelukt. Op f/13 wel. En deze opname lijkt iets scherper dan de opname op de D300s.

Conclusie

Teleconverter stacking kán wel, maar de resultaten zijn niet best. Zelfs vanaf statief, met afstandbediening in een rustige huiskamer, had ik een aantal pogingen nodig om een redelijk resultaat te krijgen. Een betere oplossing is om 1 teleconverter te gebruiken en meer te croppen. 

De beste oplossing blijft dichter bij het onderwerp komen! 

Tenslotte kan ik nog melden dat de AF bleef werken als ik 2 teleconverters gebruikte, maar bij de D300s alleen in het middelste scherpstelpunt. Ook was er flink wat neiging tot hunten. De D600 deed dit een stuk beter, maar dat AF-systeem is dan ook een stop gevoeliger.

De EXIF-data kwam niet meer goed door. De achterste TC (de 1.4x) werd niet meer meegenomen in de data.

Bedankt voor het lezen!

Robert van Brug

Ruistest Full Frame versus Crop Camera

Recentelijk heb ik een nieuwe camera aangeschaft: een Nikon D600, een full frame camera.
Full Frame camera's hebben een aantal voordelen ten opzichte van crop camera's. Een van de belangrijkste redenen voor mij om zo'n camera te willen aanschaffen zit in de ruisprestaties.

De eerste test die ik heb uitgevoerd was dan ook het testen van deze ruisprestaties ten opzichte van de 'oude' Nikon D90. Hiermee kon ik op ISO 200 tot 400 ruisarm werken, daar boven was de ruis zichtbaar. In testjes op internet kwam ik tegen dat tot ISO 1600 de ruis geen probleem is en zelfs daarboven is het bruikbaar, maar dan moet er wel ruisreductie in de nabewerking toegepast worden.
ISO 1600 in plaats van 400, dat scheelt 2 volle stops, dat zou mooi zijn!

Tijd voor een test! Opzet:
Vanaf statief, met afstandsbediening. Alle opnames gemaakt met een 105 mm f/2.8 macrolens op f/4. ISO instelling per volle stop verhoogd, dit had ook per 1/3 of 1/2 gekund.
Begonnen met de D600 op een afstand van ongeveer 1 meter en alle benodigde opnamen gemaakt. Vervolgens de camera verwisseld voor de D90. Deze heeft alleen een crop factor waardoor de beeldhoek veel kleiner wordt. Statief naar achteren gezet zodat de beeldhoek zoveel mogelijk gelijk bleef.

Ter illustratie: dit is het basismateriaal:

Foto gemaakt met Nikon D600 + 105 mm f/2.8 Macro

f/4, 1/15e seconde, ISO 400

De ruis valt te verwachten in de donkere partijen. De gebruikte crops uit dit beeld zijn dan ook met zwart om zo de problemen wat op te zoeken.

In de nabewerking zijn alle 17 gemaakte foto's in batch exact gelijk bewerkt. Er is daarin geen enkele vorm van ruisonderdrukking gebruikt! Wat ik hier toon is dan ook het ergst mogelijke resultaat.

ISO 50 (Lo1)

De D600 heeft met Lo1 de mogelijkheid om tot ISO 50 te komen, maar dit is niet vergelijkbaar met de D90 die deze mogelijkheid niet heeft.

ISO 100

De D90 begint pas bij ISO 200, maar met Lo1 is ISO 100 bereikbaar. De D600 heeft echt ISO 100 als begin van het ISO-bereik. Beide opnames zijn prima.

ISO 200

Ook hier zijn beide helften prima.

ISO 400

Hier lijkt de D600 wat scherper, maar de D90 is ook nog goed.

ISO 800

Het beeld van de D90 is nog bruikbaar, maar ruis wordt behoorlijk zichtbaar. De D600 heeft nog nergens last van.

ISO 1600

Op ISO 1600 toont de D90 duidelijk ruis, geen twijfel meer. De D600 is nog opvallend ruisvrij.

ISO 3200

D90-helft is niet meer om aan te zien met bakken ruis, de D600 toont nu wel ruis maar het is nog een zeer bruikbaar beeld, ik ben echt onder de indruk.

ISO 6400

Het ISO-bereik van de D90 houdt bij 3200 op, maar met Hi1 is ISO 6400 haalbaar. Het beeld is ronduit slecht, bij de D600 valt het mee.

ISO 12800

Hier moet de D90 niet thuis geven en ook voor de D600 is dit een hoge ISO waarde, Hi1. Duidelijk zichtbare ruis, maar nog niet heel storend, hoe goed zou dit weg te poetsen zijn met ruisonderdrukking?

ISO 25600

Op Hi2 (ISO 25600) is het beeld dat de D600 levert vreselijk. Maar beter veel ruis dan geen foto.

De verschillen zijn aanzienlijk en mijn verwachtingen komen zo te zien uit: tot ISO 1600 is straffeloos bruikbaar op de D600:

De rechterkant van dit beeld is minimaal zo goed als de linkerhelft, dus mogelijk is het verschil tussen deze twee camera's waar 3 jaar tussenzit zelfs meer dan 2 stops.

En dat is nog niet alles. Bij gelijke kijkhoek komt het onderwerp even groot op de sensor terecht van de beide camera's, dat klopt helemaal. Maar de D600 heeft 24,3 megapixel waar de D90 slechts 12,3 megapixel heeft. De opnamen hierboven zijn allemaal gemanipuleerd om het vergelijk mogelijk te maken, want de D600 levert 2 keer zoveel detail als de D90. En dat bij een betere ruisprestatie. 

Hoe ziet het beeld eruit als er ruisonderdrukking toegepast wordt?

ISO6400 met ruisonderdrukking

Ik ben echt verbaasd hoe goed dit is. Natuurlijk gaat er detail verloren door het toepassen van ruisonderdrukking, maar dit is wel degelijk een bruikbare opname op ISO 6400. En dat is mijn eerste. En dit is nog steeds een detail van een veel grotere opname.

Vooruit, een opname uit het dagelijks leven dan. Mijn jongste dochter Iris was aan het Wii'en vandaag en dat ging heel goed. Ik vond haar zo leuk enthousiast dat ik er een foto van wilde maken. Maar met dat grauwe weer, zou dat wel wat worden? Toch maar flitsen? O nee, nieuwe camera!

Nikon D600 + 80-200 mm f/2.8D @ 80 mm f/4.

ISO 1600, 1/200e seconde, uit de hand.

En geen ruisonderdrukking! Ik denk dat ik nog heel veel plezier ga beleven aan de D600.

Bedankt voor het lezen,

Robert van Brug